Ngôi đền 600 tuổi thờ 8 vị vua Trần

Đền An Sinh hay còn được gọi là điện An Sinh được xây dựng trên một đồi đất thoai thoải có non bình, thủy tụ tại khu Trại Lốc, xã An Sinh, thành phố Quảng Ninh. Đây là ngôi đền hơn 600 năm tuổi và là trung tâm của cả khu di tích nhà Trần tại Đông Triều.

Theo ghi chép trong sách Đại Nam nhất thống chí, An Sinh (hay còn gọi là Yên Sinh) chính là quê gốc của tổ tiên nhà Trần trước khi dời đến Tức Mặc, phủ Thiên Trường. Năm 1237, sau khi lên ngôi, vua Trần Thái Tông đã ban cho anh trai mình là Trần Liễu vùng đất Ngũ Yên (bao gồm Yên Sinh, Yên Phụ, Yên Dưỡng, Yên Bang và Yên Hưng) và phong ông là An Sinh vương. Đây là bước đầu đánh dấu mối liên hệ đặc biệt giữa triều Trần với vùng đất An Sinh.

Đến thời Lê, Nguyễn, đền An Sinh thờ An Sinh vương Trần Liễu và 8 vị tiên đế triều Trần, tại đây khám, ngai và tượng thờ 8 vị vua Trần được sắp xếp theo quy tắc "tả chiêu hữu bật", lấy giữa làm chuẩn, đối xứng từ trái qua phải. Ngai thờ của vua đầu triều Trần Thái Tông được đặt cao hơn các ngai khác, thể hiện sự tôn kính đặc biệt.

Trải qua thời gian, do tác động của thiên nhiên và lịch sử, điện An Sinh xưa chỉ còn lại phế tích với những dấu vết kiến trúc và di vật trên nền điện cũ.

Đến năm 1997, dự án trùng tu xây dựng lại đền An Sinh trên nền đền cũ chính thức được khởi công trải rộng trên diện tích 2,5 ha, trong đó khu vực Chính điện chiếm 1.000 m2. Cấu trúc chính của đền gồm ba tòa: Tiền đường, Trung đường và Hậu cung.

Đền An Sinh không chỉ là công trình kiến trúc đẹp mà còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc. Nổi bật nhất là bức hoành phi với 4 chữ được dát vàng trên nền gấm và được khảm trai: “Đông A Hiển Thánh”. Hai chữ “Đông” và chữ “A” ghép lại thành chữ Trần, mang ý nghĩa các vua Nhà Trần được suy tôn như những bậc Thánh.

Đặc biệt, tại phía trước Trung đường là nơi thờ tượng Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn được chế tác bằng đá Sa Thạch. Ông được nhân dân suy tôn là bậc Thánh với công lao to lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông năm 1288 trên sông Bạch Đằng lịch sử.

Theo đại diện Ban Quản lý di sản vịnh Hạ Long - Yên Tử, trong những năm gần đây, đền An Sinh đã tiến hành khai quật khảo cổ và phát hiện nhiều dấu vết kiến trúc thời Trần như mảnh gạch ngói và gốm sứ gia dụng thời Trần, Lê Trung Hưng và Nguyễn. Đặc biệt, các nhà khảo cổ đã phát hiện tượng phượng bằng đồng, đây là di vật lần đầu được phát hiện, mang giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc biệt.

Để quảng bá các giá trị lịch sử - văn hóa tiêu biểu của quần thể di tích nhà Trần ở Đông Triều, thành phố Quảng Ninh đã xây dựng phòng trưng bày Di sản văn hoá Nhà Trần ở Đông Triều để người dân và khách du lịch tham quan, tìm hiểu. Cùng với đó, đền An Sinh cùng với các đền, chùa, miếu nằm trong hệ thống di tích nhà Trần ở Đông Triều được công nhận là Di tích quốc gia Đặc biệt và được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới cùng với các hệ thống di tích tại Quảng Ninh, Hải Phòng và Bắc Ninh.

Lễ hội truyền thống Đền An Sinh diễn ra trong 3 ngày (20-22/8 âm lịch) hàng năm đã thu hút hàng vạn lượt khách thập phương và con cháu họ Trần về hành lễ, chiêm bái. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ công đức của các vị vua nhà Trần mà còn là cơ hội để giới thiệu, quảng bá giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc đến với du khách trong và ngoài nước.

Theo chính quyền xã An Sinh, vào những ngày chính lễ người dân, con cháu họ Trần cùng với các doanh nghiệp từ mọi miền Tổ quốc về đây để dâng lễ.

Ngôi đền là nơi gìn giữ giá trị truyền thống “uống nước nhớ nguồn” cùng di vật quý giá được lưu giữ tại nhà trưng bày di sản Văn hóa nhà Trần đã và đang làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa của dân tộc Việt Nam.