Bình tĩnh với 'lớp học mở'

Xét về khía cạnh đạo đức, tên gọi của nhóm là phản cảm và lệch chuẩn. Tuy nhiên bình tĩnh nhìn nhận qua những chia sẻ trong nhóm, các bậc cha mẹ và trẻ em có thể rút ra nhiều điều về đạo đức, cách xử sự với nhau trong gia đình, cách nuôi dạy con, thái độ cần có của con trẻ đối với bố mẹ, anh chị em trong gia đình.

Nhìn ở góc độ này, nhóm “Con ghét bố mẹ” có thể được xem như một “lớp học mở” giáo dục cách đối nhân xử thế trong các gia đình. Nếu được tiếp nhận và định hướng phù hợp, đó có thể là điều có ích cho cộng đồng.

Trẻ em vốn có tâm hồn rất trong sáng, hồn nhiên. Một vị khách đến chơi nhà, đứa trẻ có thể ghé tai mẹ nói nhỏ mà vị khách cũng nghe thấy: “Con không thích bác này”. Đó là tâm hồn trẻ thơ. Người lớn không nên trách nó, bởi sau này trẻ lớn lên, sẽ hiểu hơn và biết cách ứng xử phù hợp hơn.

Vậy các bậc bố, mẹ nên ứng xử như thế nào một khi phát hiện ra con mình “ghét” mình? Trước hết, bố mẹ cần tìm hiểu xem con mình đang có nhu cầu gì và tại sao con lại ghét mình. Mọi việc đều có nguyên cớ của nó. Chẳng hạn, con không được đáp ứng về nhu cầu vật chất như ăn, mặc, mua sắm đồ chơi, sách vở…; nhu cầu về tinh thần như bạn bè, thích đi chơi, giao du với bạn khác giới... Cha mẹ tìm hiểu phải khéo léo, phải biết “lắng nghe con nói”, bình tĩnh, cân nhắc kỹ, thận trọng tìm nguyên nhân, trước hết là nguyên nhân từ chính mình. Các bậc cha mẹ không nên phán xét con ngay, đặc biệt là đối với các việc “hệ trọng”, vì có thể làm con trẻ càng xa cách, phản ứng với cha mẹ.

Kinh nghiệm nhiều trường hợp đã cho thấy, bố mẹ không nên chỉ thể hiện cách “dạy, bảo con” theo kiểu cấm, cản. Khi lớn lên, trẻ ngày càng có nhu cầu tự lập và được tôn trọng. Các bậc bố mẹ phải chú ý điều này, đặc biệt là trẻ ở tuổi dậy thì, tuổi vị thành niên. Cần lưu ý rằng, việc lệch pha giữa suy nghĩ của cha mẹ và con cái cũng là điều bình thường; cần nhẹ nhàng để tìm giải pháp.

Gia đình, nhà trường, xã hội là 3 môi trường đặc biệt quan trọng trong giáo dục trẻ, trong đó vai trò nền tảng, quan trọng hàng đầu thuộc về gia đình. Chính bố mẹ phải chú ý đặc biệt đến chăm lo giáo dục con em của mình, không phó thác cho các nhà trường. Gia đình phải chủ động, quan hệ chặt chẽ với nhà trường trong giáo dục, chăm sóc con em; dĩ nhiên, nhà trường cũng cần chủ động cùng gia đình giáo dục con trẻ.

Hiện nay, các trường đã có phòng tư vấn tâm lý học đường. Nhà trường cần phát huy tốt hơn vai trò của phòng tư vấn tâm lý học đường. Có một thực tế là nhiều em cần có sự tham vấn tâm lý, nhưng lại ngại vào gặp thầy cô ở phòng này, vì sợ các bạn cùng lớp trông thấy, sợ lộ thông tin cá nhân, ngượng với các bạn. Nên chăng, hoạt động của phòng tư vấn tâm lý học đường cần được mở rộng trên môi trường mạng (thông qua mạng xã hội chẳng hạn), đồng thời bảo đảm thông tin riêng tư được giữ kín.

Người phụ trách phòng tư vấn tâm lý học đường cũng nên có kết nối với phụ huynh theo mạng riêng nhằm giữ bí mật, tính riêng tư cho các em học sinh. Phòng tư vấn tâm lý học đường lúc đó sẽ không như hiện nay, không phải chỉ có một người, mà có thể có nhiều thầy cô cùng tham gia, bảo đảm tính hiệu quả cao hơn trong việc hỗ trợ các em.

Việc xuất hiện nhóm “Con ghét bố mẹ” cho thấy trẻ đang có nhu cầu bộc lộ những khúc mắc riêng tư. Nhà trường, gia đình, các bậc phụ huynh nên xem đây là bài học đắt giá cho chính mình để cùng thay đổi, xây dựng những mối quan hệ gia đình tốt đẹp hơn. Các bậc cha mẹ, thầy cô giáo, các nhà khoa học tâm lý học, giáo dục học cũng nên tham gia trao đổi, định hướng trước hiện tượng này, để cùng kiến tạo một xã hội hạnh phúc.

GS-TS NGUYỄN NGỌC PHÚ
Tổng Thư ký Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam