Bịt kẽ hở dữ liệu, ngăn mạo danh lập doanh nghiệp

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội). Ảnh: PV

Chủ động xác minh, bảo vệ người bị mạo danh

- Từ thực tế Chiến dịch làm sạch mã số thuế, việc người dân bị lợi dụng thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp đang khá phổ biến. Thực trang này đang đặt ra những vấn đề gì, thưa ông?

- Việc bị mạo danh để thành lập doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh có thể khiến người dân đối mặt với nhiều hệ lụy. Người bị mạo danh có thể bị ghi tên trong hồ sơ với tư cách chủ doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật hoặc chủ hộ kinh doanh; sau đó phải giải trình khi phát sinh vấn đề về thuế, hóa đơn hoặc khi doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Không chỉ mất thời gian, công sức xác minh, họ còn có nguy cơ bị ảnh hưởng uy tín và quyền lợi hợp pháp.

Tuy nhiên, cần khẳng định việc có tên trong hồ sơ đăng ký kinh doanh không đồng nghĩa với việc đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự hoặc thanh toán mọi khoản nợ của doanh nghiệp. Trách nhiệm cụ thể phải căn cứ vào hành vi thực tế, lỗi, vai trò và chứng cứ liên quan.

Khi phát hiện bị mạo danh, người dân cần tra cứu thông tin doanh nghiệp trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, lưu giữ các thông báo thuế và tài liệu liên quan, sau đó gửi văn bản đề nghị cơ quan đăng ký kinh doanh có thẩm quyền xác minh, xử lý. Nếu có dấu hiệu giả mạo giấy tờ, chữ ký hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân, cần trình báo cơ quan công an. Trường hợp phát sinh thông báo nghĩa vụ thuế bất thường, người dân cũng cần chủ động làm việc với cơ quan thuế để phối hợp xác minh.

- Theo luật sư, đâu là nguyên nhân khiến thông tin cá nhân bị lợi dụng để đăng ký doanh nghiệp và những điểm nào cần được khắc phục?

- Có nhiều nguyên nhân, trong đó đáng chú ý là tình trạng lộ lọt dữ liệu cá nhân, ý thức bảo mật thông tin còn hạn chế và khó khăn trong phát hiện hồ sơ giả mạo. Trong các giao dịch, vay vốn, xin việc hoặc sử dụng dịch vụ trực tuyến, người dân có thể cung cấp ảnh căn cước công dân, chữ ký và thông tin định danh mà chưa kiểm soát đầy đủ mục đích sử dụng. Khi dữ liệu bị thu thập, mua bán hoặc phát tán trái phép, nguy cơ bị lợi dụng sẽ tăng lên.

Bên cạnh đó, việc đăng ký doanh nghiệp trực tuyến tạo thuận lợi cho người kinh doanh nhưng cũng đòi hỏi cơ chế xác thực đủ tin cậy để ngăn chặn việc sử dụng trái phép thông tin hoặc chữ ký. Vì vậy, cần tăng cường đối chiếu dữ liệu định danh giữa các cơ quan nhà nước, nâng cao khả năng phát hiện hồ sơ bất thường và nghiên cứu cơ chế thông báo đến người được ghi tên trong hồ sơ để họ kịp thời phản hồi khi phát hiện thông tin không đúng.

Người dân cũng cần chủ động bảo vệ căn cước công dân, tài khoản VNeID, tài khoản thuế điện tử và chữ ký số; không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc giao quyền sử dụng tài khoản cho người khác. Đặc biệt, không cho mượn, cho thuê giấy tờ tùy thân hoặc đứng tên hộ thành lập doanh nghiệp khi không nắm rõ hoạt động thực tế.

Cán bộ thuế Hà Nội hướng dẫn người dân trong Chiến dịch làm sạch mã số thuế. Ảnh: Phạm Hùng

Đồng bộ giải pháp, không tạo rào cản kinh doanh

- Để xử lý dứt điểm các trường hợp bị mạo danh và ngăn tình trạng tái diễn, cơ quan quản lý cần có những giải pháp gì?

- Trước hết, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan công an. Khi tiếp nhận phản ánh, các đơn vị cần có đầu mối xử lý rõ ràng, quy trình chuyển thông tin và thời hạn phản hồi phù hợp, tránh để người bị mạo danh phải đi lại, giải trình nhiều lần.

Khi có căn cứ xác định hồ sơ đăng ký doanh nghiệp chứa nội dung kê khai giả mạo, việc xử lý cần tuân thủ Điều 68 và các quy định liên quan của Nghị định số 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Quá trình xác minh phải làm rõ người thực sự thực hiện hành vi, đồng thời phân biệt trách nhiệm của người bị mạo danh với nghĩa vụ của doanh nghiệp được thành lập trái phép.

Cùng với đó, cần tăng cường hậu kiểm, ứng dụng công nghệ để nhận diện dấu hiệu rủi ro, kiểm soát quyền truy cập và chia sẻ dữ liệu định danh. Việc khai thác dữ liệu phải bảo đảm an toàn thông tin, tuân thủ quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, trong đó có Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1-1-2026.

- Làm thế nào để tăng cường kiểm soát nhưng vẫn bảo đảm thủ tục thành lập doanh nghiệp thuận lợi, minh bạch?

- Theo tôi, trọng tâm không phải là làm cho thủ tục thành lập doanh nghiệp phức tạp hơn, mà là bảo đảm người được ghi tên trong hồ sơ thực sự biết và đồng ý với việc đăng ký.

Cơ quan quản lý cần chuyển từ tư duy chủ yếu kiểm tra hồ sơ có đủ giấy tờ hay không sang xác minh tính xác thực của thông tin và chủ thể thực hiện giao dịch. Với hồ sơ có dấu hiệu rủi ro cao, có thể áp dụng biện pháp xác minh bổ sung phù hợp; hệ thống cảnh báo tự động cần hỗ trợ phát hiện, sàng lọc để cơ quan chức năng kiểm tra, chứ không thay thế việc xác minh và kết luận vi phạm.

Đồng thời, cần nâng cao trách nhiệm bảo vệ dữ liệu của các tổ chức thu thập, lưu trữ và xử lý thông tin cá nhân. Khi xác thực danh tính, cảnh báo rủi ro, hậu kiểm và phối hợp liên ngành được vận hành đồng bộ, nguy cơ thông tin cá nhân bị lợi dụng để thành lập doanh nghiệp trái phép sẽ được hạn chế đáng kể, góp phần bảo vệ người dân và duy trì môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi.

Xin trân trọng cảm ơn ông!