Bít kẽ hở trong an ninh bảo tàng

Bức tranh Madame Colonna Romano (trái) và Cô gái trẻ bên giếng (phải). Ảnh: Bảo tàng Renoir

Vụ việc mới nhất này gióng lên hồi chuông cảnh báo về mức độ an ninh của nhiều bảo tàng ở Pháp. Theo ông Jean-Christophe Castelain, Giám đốc Tạp chí nghệ thuật Le Journal des Arts, mùa hè này đã ghi nhận 10 vụ trộm nhắm vào bảo tàng ở Pháp và châu Âu, trong đó 8 vụ liên quan đến trang sức, tiền xu hoặc đồ cổ có thể dễ dàng nấu chảy. Các đối tượng phạm tội cũng nhắm vào hiện vật làm từ vàng, kim loại quý và đá quý có thể tháo rời, dễ bán. Chiếc vòng cổ cổ đại bị lấy cắp ngày 24-7-2026 tại bảo tàng ở Châtillon-sur-Seine được chế tác từ gần nửa kilogram vàng.

Tuy nhiên, vụ việc vừa qua ở Bảo tàng Renoir ở Cagnes-sur-Mer cho thấy tác phẩm hội họa nổi tiếng cũng không nằm ngoài tầm ngắm. 4 tác phẩm bị trộm nằm trong số 12 bức của danh họa Auguste Renoir được Bảo tàng Orsay giao cho Cagnes-sur-Mer từ năm 1995. 2 bức được bỏ lại bước đầu được đánh giá không bị hư hại lớn. 2 bức đang mất tích đều mang ký hiệu MNR - chỉ các tác phẩm được thu hồi ở Đức sau Thế chiến II và được giao cho bảo tàng quốc gia trong khi chờ xác định chủ sở hữu hoặc người thừa kế.

Bức Madame Colonna Romano từng được nhà buôn nghệ thuật người Pháp Raphaël Gérard mua năm 1939, sau đó vào tay một nhà sưu tập tư nhân người Đức. Cô gái trẻ bên giếng được cho là bị tổ chức Otto của Đức, một văn phòng mua bán chợ đen, tịch thu rồi đưa đến Bavaria.

Sau vụ trộm, chính quyền tỉnh Alpes-Maritimes khẳng định Bảo tàng Renoir tuân thủ tiêu chuẩn hiện hành, được trang bị hệ thống báo động Ramses để đội tuần tra cảnh sát có thể can thiệp trong vòng 5 phút. Nhưng tốc độ của nhóm trộm cho thấy khoảng thời gian đó là quá dài.

Chuyên gia an ninh Stéphane Théfo cho rằng cần gia cố kính bảo vệ tác phẩm để làm chậm bước kẻ trộm. Theo ông, hệ thống hiện nay chủ yếu ngăn các vụ trộm bột phát, chưa đủ sức đối phó với đột nhập có tổ chức. Hơn nữa, bắt giữ thủ phạm và thu hồi hiện vật là hai việc khác nhau.

Thám tử tư Arthur Brand, người đã giải quyết khoảng 30 vụ trộm với tổng trị giá 200 triệu EUR, tin rằng, camera giám sát và xét nghiệm ADN có thể giúp tìm ra kẻ trộm. Ông dẫn trường hợp một bức Renoir bị lấy cắp từ Quỹ Magnani-Rocca gần Parma (Italy) hồi tháng 3, được cảnh sát Italy thu hồi vào tháng 8. Nhưng sau vụ trộm đình đám ở Bảo tàng Louvre cách đây 11 tháng, dù nghi phạm bị bắt trong 5 ngày, số trang sức hoàng gia vẫn mất tích. Nếu tranh Renoir đã lọt vào thế giới ngầm, được dùng đổi lấy ma túy hoặc vũ khí, cuộc điều tra có thể kéo dài nhiều năm.

Theo báo Pháp Le Monde, tính đến năm 2024, chỉ 23% bảo tàng ở Pháp có kế hoạch ứng phó khẩn cấp và phòng ngừa rủi ro, 54% các bộ sưu tập quốc gia được trang bị hệ thống camera giám sát. Sau vụ trộm kho báu Vix ở Châtillon-sur-Seine ngày 24-7-2026, Bộ trưởng Văn hóa Pháp Catherine Pégard công bố kế hoạch hành động khẩn cấp gồm 33 điểm, kèm theo đó là quỹ 30 triệu EUR trong 3 năm.

Cơ quan cảnh sát châu Âu (Europol) nhận định các vụ trộm bảo tàng đang trở nên bạo lực hơn, khi kẻ gian dùng búa tạ, rìu, xà beng, thậm chí chất nổ để đột nhập và phá vỡ tủ trưng bày. Ông Guillaume Poitrinal, Chủ tịch Quỹ Di sản Pháp, nhấn mạnh việc bảo vệ tài sản, di sản cần đầu tư và là trách nhiệm của mọi người.