Bộ Chiến tranh xếp Viện Khổng Tử vào diện đe dọa an ninh quốc gia của Mỹ

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth hôm 23/10 thông báo Lầu Năm Góc sẽ đưa các Viện Khổng Tử do Trung Quốc tài trợ tại các trường đại học Mỹ vào danh sách những tổ chức đe dọa an ninh quốc gia. Ảnh: Zaobao.

Biện pháp cứng rắn của Lầu Năm Góc

Trong video đăng trên mạng xã hội X hôm thứ Sáu (23/10), Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth thông báo Lầu Năm Góc sẽ đưa các Viện Khổng Tử do Trung Quốc tài trợ tại các trường đại học Mỹ vào danh sách những tổ chức đe dọa an ninh quốc gia.

Theo ông Hegseth, dù Quốc hội Mỹ đã ban hành luật hạn chế hoạt động của các Viện Khổng Tử từ nhiều năm trước, nhưng những tổ chức này vẫn tìm cách quay trở lại các trường đại học dưới tên gọi và cơ cấu tổ chức mới.

Mỹ từ lâu đã coi Viện Khổng Tử là công cụ thúc đẩy ảnh hưởng chính trị và tuyên truyền của Trung Quốc trong hệ thống giáo dục Mỹ.

Tháng 3/2019, một báo cáo của Ủy ban Điều tra thường trực thuộc Thượng viện Mỹ cho biết Trung Quốc đã chi hơn 158 triệu USD để thành lập các Viện Khổng Tử tại các cơ sở giáo dục Mỹ. Báo cáo cáo buộc những tổ chức này trên thực tế trở thành công cụ tuyên truyền chịu sự kiểm soát chặt chẽ của Bắc Kinh, đồng thời đề nghị các trường phải điều chỉnh hoạt động hoặc đóng cửa.

Trung Quốc khi đó bác bỏ các cáo buộc của Mỹ, cho rằng việc chính trị hóa Viện Khổng Tử phản ánh tư duy Chiến tranh Lạnh và sự thiếu tự tin của Washington.

Tháng 8/2020, chính quyền Mỹ yêu cầu Trung tâm Viện Khổng Tử tại Mỹ đăng ký với tư cách một cơ quan đại diện ngoại giao. Ngoại trưởng Mỹ khi đó là Mike Pompeo mô tả tổ chức này là một thực thể thúc đẩy hoạt động tuyên truyền toàn cầu và gây ảnh hưởng có hại của Bắc Kinh trong các trường đại học, cũng như lớp học tại các trường phổ thông Mỹ. Bắc Kinh đã phản đối động thái này, cáo buộc Washington bôi nhọ và làm sai lệch bản chất của một chương trình hợp tác Trung–Mỹ.

Ông Pete Hegseth phát biểu trên X hôm 23/10 về các Viện Khổng Tử Trung Quốc trong các trường đại học Mỹ. Ảnh chụp màn hình.

Mỹ tuyên bố phát hiện hơn 80 tổ chức có liên hệ đáng ngờ

Theo Reuters và VOA, trong video đăng trên nền tảng X ngày 23/10, ông Hegseth gọi Viện Khổng Tử là “những trung tâm văn hóa trên danh nghĩa”, được chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn và từng hiện diện trong các khuôn viên đại học tại gần như mọi bang của Mỹ.

Ông Hegseth cáo buộc các tổ chức này đang tái xuất dưới những tên gọi và điều lệ khác nhau, nhưng vẫn theo đuổi mục tiêu tương tự; cho biết: “Chúng tôi phát hiện 80 tổ chức tuyên truyền mới xuất hiện tại 30 trường đại học. Chúng sử dụng những tên gọi và điều lệ khác nhau, nhưng cùng thực hiện một nhiệm vụ: đánh cắp sở hữu trí tuệ và thâm nhập vào tư tưởng của sinh viên Mỹ”.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ nói Bộ Chiến tranh đã tiến hành loại bỏ có hệ thống từng tổ chức như vậy trong hai tháng qua.

Ông Hegseth tuyên bố: “Bất kỳ quốc gia nào tìm cách đánh cắp những phát minh mà chúng ta đã phải vất vả mới tạo ra, đồng thời khiến giới trẻ chống lại chính đất nước mình, hãy nhớ lấy bài học này. Chúng ta đã chịu đựng đủ rồi và sẽ không cho phép điều đó tiếp diễn”.

30 trường đại học chấm dứt hơn 80 quan hệ hợp tác

Trước đó, hôm 19/10, Bộ Chiến tranh Mỹ thông báo đã hoàn tất đợt rà soát sơ bộ về an ninh nghiên cứu tại 30 trường đại học Mỹ.

Theo thông báo, cả 30 trường đã xác định và chấm dứt toàn bộ các quan hệ hợp tác với những thực thể nước ngoài thuộc diện bị chú ý theo Điều 1286 của Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Mỹ. Tổng cộng, hơn 80 quan hệ hợp tác đã bị chấm dứt.

Động thái mới nhất cho thấy Washington đang mở rộng việc giám sát không chỉ các Viện Khổng Tử mang tên gọi truyền thống, mà cả những tổ chức bị nghi ngờ tiếp nối hoạt động tương tự dưới hình thức mới.

Trọng tâm của Mỹ là ngăn chặn nguy cơ chuyển giao công nghệ nhạy cảm, bảo vệ sở hữu trí tuệ và hạn chế ảnh hưởng từ bên ngoài đối với môi trường học thuật. Tuy nhiên, các cáo buộc về hoạt động tuyên truyền, đánh cắp sở hữu trí tuệ và tác động tới tư tưởng sinh viên như trên đều là những tuyên bố của phía Mỹ; thông tin được cung cấp chưa bao gồm bằng chứng độc lập để xác minh từng cáo buộc cụ thể.

Số Viện Khổng Tử ở Mỹ đã giảm từ 100 (năm 2019) xuống còn 5 (năm 2023) - theo thống kê chính thức của GAO. Ảnh: Sputnik.

Trung Quốc phản đối Mỹ sử dụng biện pháp an ninh hạn chế hợp tác nghiên cứu

Tính đến ngày 24/10/2026, chưa thấy phản ứng chính thức trực tiếp của Trung Quốc về quyết định mới của Mỹ đối với Viện Khổng Tử; Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ chưa lập tức phản hồi đề nghị bình luận của Reuters.

Tuy nhiên, tuyên bố của Bộ Thương mại Trung Quốc ngày 23/10 cho thấy lập trường phản đối ngày càng rõ của nước này đối với việc Mỹ sử dụng các biện pháp an ninh để hạn chế hợp tác nghiên cứu.

Ngày 23/10, Bộ Thương mại Trung Quốc ra tuyên bố phản ứng trước việc Bộ Chiến tranh Mỹ công bố kết quả rà soát an ninh nghiên cứu tại 30 trường đại học.

Người phát ngôn bộ này cáo buộc phía Mỹ đã: Chính trị hóa và vũ khí hóa khái niệm an ninh quốc gia, mở rộng phạm vi hạn chế sang hoạt động hợp tác khoa học; gây sức ép buộc các cơ sở nghiên cứu Mỹ phải “chọn phe”; cố tình phá hoại hoạt động hợp tác nghiên cứu bình thường giữa hai nước.

Bộ Thương mại Trung Quốc cảnh báo những biện pháp này không chỉ gây tổn hại cho Trung Quốc mà còn làm suy yếu tiến bộ khoa học và năng lực đổi mới của chính Mỹ; yêu cầu Washington chấm dứt các biện pháp mà họ gọi là phân biệt đối xử và hạn chế đối với các cơ sở nghiên cứu Trung Quốc. Cơ quan này cũng tuyên bố Trung Quốc sẽ thực hiện những biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức nghiên cứu nước mình.

Phản ứng chính thức gần nhất của Trung Quốc về Mỹ hạn chế các Viện Khổng Tử là tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 14/8/2020, khi Mỹ yêu cầu Trung tâm Viện Khổng Tử tại Mỹ đăng ký với tư cách cơ quan đại diện ngoại giao.

Khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Triệu Lập Kiên tuyên bố Trung Quốc “bày tỏ sự bất bình mạnh mẽ và kiên quyết phản đối” động thái của Mỹ.

Trung Quốc lập luận rằng Viện Khổng Tử là cầu nối giúp người dân các nước học tiếng Trung, tìm hiểu văn hóa Trung Quốc và thúc đẩy giao lưu giáo dục. Theo phía Trung Quốc, các viện được thành lập trên cơ sở hợp tác tự nguyện giữa các trường đại học, hoạt động công khai và tuân thủ pháp luật địa phương.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc yêu cầu Mỹ từ bỏ tư duy Chiến tranh Lạnh, ngừng chính trị hóa các chương trình giao lưu giáo dục và không cản trở những hoạt động giao lưu nhân dân bình thường giữa hai nước.