Vì sao tàu EU vẫn vận chuyển được dầu diesel Nga bất chấp loạt lệnh trừng phạt?

Tàu Agioi Fanendes. Ảnh: marinetraffic.com

Thỏa thuận mua dầu diesel từ Nga mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đạt được ngày 9/10 là một phần trong xu hướng chuyển hướng rộng hơn sang Moskva, vốn vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ các nhà lãnh đạo EU. Bản thân thỏa thuận này cũng có thể vi phạm các chính sách trừng phạt của Mỹ.

Tuy nhiên, truyền thông đưa tin ngày 23/10 rằng tàu Agioi Fanendes vừa rời cảng Primorsk của Nga trên biển Baltic, chở 40.000 tấn dầu diesel đến New York. Kể từ đó, con tàu tiếp tục hành trình về phía Tây qua biển Baltic.

Đáng chú ý, theo trang web theo dõi tàu biển MarineTraffic, trạng thái hành trình của tàu Agioi Fanendes đã được cập nhật từ “đang hướng tới New York” thành “chờ lệnh”, thuật ngữ hàng hải chỉ việc điểm đến cuối cùng chưa được xác định.

Tàu này thuộc sở hữu của công ty Eastern Mediterranean Maritime (Hy Lạp), do tỷ phú Thanasis Martinos làm chủ, và treo cờ Malta. Do Hy Lạp và Malta đều là thành viên EU, tàu Agioi Fanendes phải tuân thủ 21 gói trừng phạt mà khối này áp đặt đối với Nga kể từ khi Moskva phát động chiến dịch quân sự năm 2022.

“Luật pháp EU không hề thay đổi. Một con tàu treo cờ EU hoặc do phía EU quản lý chỉ được phép vận chuyển dầu diesel của Nga nếu lô hàng đó được mua với giá bằng hoặc thấp hơn mức trần 100 USD/thùng”, Vladyslav Vlasiuk, quan chức phụ trách vấn đề trừng phạt của Ukraine, giải thích trên mạng xã hội.

Mức giá trên đề cập đến cơ chế giá trần đối với dầu mỏ do Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) thống nhất năm 2022, nhằm giảm lợi nhuận từ hoạt động buôn bán dầu mỏ của Nga, đồng thời bảo đảm nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Người phát ngôn của Ủy ban châu Âu xác nhận cách giải thích của ông Vlasiuk về các hoạt động được phép thực hiện theo quy định pháp luật.

Người này cho biết: “Các nhà khai thác EU chỉ được phép cung cấp dịch vụ vận tải biển và các dịch vụ liên quan đối với dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Nga nếu những mặt hàng này được bán bằng hoặc thấp hơn mức giá trần tương ứng”.

Hướng dẫn bằng văn bản do Ủy ban châu Âu ban hành cũng nêu rõ các chủ tàu có trách nhiệm nhất định trong việc bảo đảm hàng hóa được vận chuyển tuân thủ các lệnh trừng phạt.

Theo hướng dẫn, “các chủ tàu nên yêu cầu khách hàng cung cấp văn bản xác nhận rằng hàng hóa dầu mỏ của Nga đã hoặc sẽ được vận chuyển được mua với giá bằng hoặc thấp hơn mức giá trần”.

Khi được yêu cầu xác nhận giá trị tài chính của lô hàng trên tàu Agioi Fanendes, người phát ngôn của Eastern Mediterranean Maritime cho biết: “Xin lưu ý rằng tàu Agioi Fanendes đang thực hiện các đơn đặt hàng, do cảng dỡ hàng vẫn chưa được xác nhận”.

Tại thời điểm bài báo được đăng tải, công ty chưa trả lời câu hỏi tiếp theo về việc đã nhận được văn bản xác nhận theo yêu cầu của EU hay chưa.

Để đến Mỹ, tàu Agioi Fanendes trước tiên phải đi qua biển Baltic. Nếu đi vào lãnh hải của bất kỳ quốc gia EU nào trên hành trình, con tàu có thể bị các quốc gia này can thiệp để ngăn chặn.

Lực lượng Biên phòng Phần Lan cho biết, khi con tàu vừa rời khỏi lãnh hải nước này, họ không có kế hoạch đánh chặn và không có thông tin nào có thể chia sẻ.

Trong khi đó, lực lượng bảo vệ bờ biển Thụy Điển, đơn vị trước đây đã lên kiểm tra một số tàu thuộc “hạm đội bóng tối” của Nga, cho biết đang theo dõi hoạt động hàng hải tại biển Baltic suốt ngày đêm và thường xuyên cập nhật tình hình.

Tuy nhiên, lực lượng này từ chối bình luận về các tàu cụ thể, chỉ cho biết họ theo dõi tất cả các tàu vận chuyển dầu.

Tàu Agioi Fanendes tiếp tục di chuyển qua vùng biển quốc tế ở trung tâm biển Baltic. Tại vùng biển quốc tế, luật pháp của quốc gia mà con tàu treo cờ sẽ được áp dụng.

Đơn vị phụ trách các vấn đề trừng phạt của Malta nói với tờ The Kyiv Independent: “Malta cam kết mạnh mẽ thực thi nghiêm ngặt các biện pháp trừng phạt của Liên minh châu Âu và yêu cầu tuân thủ đầy đủ mọi biện pháp hạn chế có liên quan”.

Đơn vị này cho biết thêm: “Các tàu treo cờ Malta cũng bắt buộc phải tuân thủ đầy đủ các biện pháp trừng phạt áp dụng đối với chúng”.

Đại diện đơn vị xác nhận: “Chúng tôi đã nắm được thông tin về lô hàng này và đang yêu cầu chủ sở hữu cũng như đơn vị vận hành tàu cung cấp các văn bản xác nhận cần thiết”.

Chỉ khi có văn bản xác nhận lô dầu diesel trên tàu Agioi Fanendes tuân thủ quy định về giá trần của G7, việc vận chuyển lô hàng này mới có thể được xác định là phù hợp với các quy định liên quan.

Theo bài viết ban đầu của hãng tin Reuters về tàu Agioi Fanendes, bên mua, bên bán và mức giá thỏa thuận cho lô dầu diesel chưa được công bố. Do đó, văn bản xác nhận mà phía Malta đang yêu cầu là căn cứ quan trọng để làm rõ liệu hoạt động vận chuyển này có tuân thủ các lệnh trừng phạt của EU hay không.