Bộ Công thương: Đầu tư nguồn và lưới điện rất chậm, tiềm ẩn rủi ro an ninh cung ứng điện

Tăng trưởng bình quân công suất lắp đặt chưa bằng một nửa tăng trưởng phụ tải

Theo Bộ Công thương, cuối năm 2025, tổng công suất đặt nguồn điện toàn hệ thống đạt 89.756MW, bao gồm cả nguồn điện nhập khẩu 2.140MW. Tức, giai đoạn 2021-2025 trung bình mỗi năm tăng khoảng 4.169MW (riêng nguồn điện nền chỉ tăng trung bình 2.366MW).

Các dự án năng lượng tái tạo hiện chỉ ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, nên còn nhiều rủi ro về thời gian triển khai (Ảnh minh họa).

Tốc độ tăng trưởng bình quân công suất lắp đặt hệ thống trong giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 3,27%/năm, thấp hơn so với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm của công suất phụ tải cực đại, ngưỡng 7,1%.

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định đầy đủ danh mục dự án theo các giai đoạn để triển khai đầu tư xây dựng. Tuy nhiên, Bộ Công thương đánh giá, tình hình thực hiện đầu tư các dự án nguồn và lưới điện trên thực tế rất chậm, tiềm ẩn rủi ro an ninh cung ứng điện trong giai đoạn tới.

Bởi, nhiều dự án nguồn điện lớn không kịp tiến độ vào vận hành trong giai đoạn từ nay đến năm 2030 như: 4.090MW nguồn điện sử dụng mỏ khí Cá Voi Xanh, Báo Vàng; 21.324MW nguồn điện LNG; 6.000MW điện gió ngoài khơi; 1.000MW thủy điện lớn; 4.500MW thủy điện tích năng...

Ngoài ra, 3.000MW điện nhập khẩu từ Trung Quốc (qua trạm 500 kV Back-to-Back) và khoảng 3.400MW điện nhập khẩu từ Lào cũng chưa thể vận hành đúng tiến độ. Các dự án năng lượng tái tạo và thủy điện nhỏ hiện chủ yếu mới ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư nên còn nhiều rủi ro về thời gian triển khai.

Theo Bộ Công thương, tổng công suất các nguồn điện (chưa bao gồm các nguồn NLTT) có nguy cơ chậm tiến độ giai đoạn đến năm 2030 là khoảng 44.900MW.

Về lưới điện truyền tải, Luật Điện lực đã cho phép mọi thành phần kinh tế đầu tư và vận hành lưới điện do mình xây dựng, nhưng thực tiễn, việc thu hút nhà đầu tư ngoài nhà nước, đặc biệt đối với lưới truyền tải tại vùng sâu, vùng xa hoặc công trình phục vụ mục tiêu an ninh cung cấp điện còn hạn chế.

Cần cơ chế đặc thù bảo đảm "một việc - một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm"

Trước thực tế trên, Bộ Công thương nhận định, tình hình cung ứng điện và khả năng cân đối, đáp ứng đối với phương án điều hành trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh thời gian tới là cực kỳ khó khăn cả về công suất nguồn điện để đáp ứng phụ tải đỉnh (Pmax) và sản lượng, đặc biệt ở khu vực miền Bắc.

Đề xuất cơ chế đặc thù, vượt trội xuyên suốt quá trình đầu tư xây dựng dự án điện để bảo đảm "một việc - một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm.

Cụ thể, năm 2026, tình hình cung ứng điện được bảo đảm cung cấp về sản lượng, nhưng thiếu công suất nguồn điện để đáp ứng phụ tải đỉnh tăng cao trong giai đoạn mùa khô hoặc các thời điểm năng nóng kéo dài vào cao điểm tối từ 18h-21h (từ tháng 5 đến tháng 8). Do đó, hệ thống không đáp ứng nhu cầu công suất đỉnh vào cao điểm tối, miền Bắc thiếu khoảng gần 2.000MW.

Giai đoạn 2027-2030, sẽ khó khăn cả về khả năng đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao, dẫn đến thiếu hụt Pmax và sản lượng, đặc biệt ở khu vực miền Bắc.

"Hệ thống sẽ thiếu công suất từ năm 2027 trở đi, tùy từng phương án tiến độ nguồn NLTT đưa vào vận hành", Bộ Công thương nêu, khả năng cung ứng điện trong giai đoạn tới phụ thuộc vào nhiều cơ quan liên quan khác nhau và nhiều yếu tố bất định như, tình hình thủy văn, ảnh hưởng xung đột địa chính trị làm đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu.

Ngoài ra, khả năng cung ứng điện cũng sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc đảm bảo tiến độ các công trình lưới điện, đặc biệt là dự án truyền tải liên miền 500kV...

Bộ Công thương kiến nghị Thủ tướng, xem xét, cho phép áp dụng điều chỉnh quy hoạch theo trình tự thủ tục rút gọn để kịp thời bảo đảm tiến độ triển khai các bước tiếp theo.

Bên cạnh đó, Bộ này muốn có cơ chế đặc thù, vượt trội xuyên suốt quá trình đầu tư xây dựng dự án điện để bảo đảm "một việc - một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm".

Theo đó, Bộ đề xuất miễn chủ trương đầu tư đối với các dự án trong quy hoạch. Chủ đầu tư tự phê duyệt dự án đầu tư, thẩm định thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật. Bộ Công thương kiểm tra công tác nghiệm thu và thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường.

Bộ Công thương cũng là đơn vị giao khảo sát điện gió ngoài khơi trên cơ sở không gian biển tiềm năng sau khi loại trừ các khu vực quy hoạch hàng hải, nuôi trồng thủy sản, khu vực an ninh - quốc phòng, di sản và các khu vực đặc thù theo quy định pháp luật. Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác nhận dự án đủ điều kiện về môi trường.

Đặc biệt, các nhà đầu tư điện gió và điện mặt trời đã có kết quả khảo sát dự án năng lượng tái tạo và trong quy hoạch sẽ được giao thực hiện dự án không qua đấu thầu tại các tỉnh: Quảng Trị, Hà Tĩnh, Điện Biên, Sơn La, Lai Châu.

Bộ Công thương cũng kiến nghị, cho phép phát triển hệ thống nybrid các nguồn năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) kết hợp hệ thống lưu trữ (BESS) là một loại nguồn điện hoàn chỉnh phát lên hệ thống điện quốc gia.

Đồng thời, ban hành danh mục các dự án, công trình điện khẩn cấp để đầu tư xây dựng ngay, bù đắp lượng công suất thiếu hụt đối với khu vực miền Bắc.

Ngoài ra, tiếp tục hoàn thiện thể chế đồng bộ tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, xây dựng các quy định về trình tự thủ tục đầu tư thông thoáng, cơ chế huy động vốn đầu tư hiệu quả để giải quyết căn bản các vướng mắc trong tổ chức thực hiện quy hoạch.