Bồ Đào Nha đối mặt với hiện tượng thời tiết cực đoan hiếm gặp

Tần suất và cường độ của các đợt bụi lớn trong vài năm gần đây tại Nam Âu đang có xu hướng gia tăng - Ảnh minh họa

Nắng nóng gay gắt, mưa dông mạnh và bụi sa mạc Sahara đồng thời xuất hiện

Theo Viện Biển và Khí quyển Bồ Đào Nha (IPMA), quốc gia này đang phải đối mặt với một đợt nắng nóng được đánh giá là "bất thường" so với thời điểm cuối mùa xuân, đầu mùa hè. Nhiệt độ tại phần lớn lãnh thổ đại lục Bồ Đào Nha dự kiến dao động ở mức 30-35 độ C. Đặc biệt, khu vực nội địa thuộc thung lũng sông Tagus có khả năng ghi nhận mức nhiệt lên tới 39 độ C, trong khi nhiệt độ tối thiểu toàn quốc cũng tăng cao, duy trì quanh mốc 20 độ C.

Đáng lo ngại hơn, nắng nóng gay gắt lại đi kèm với những hình thái thời tiết cực đoan khác. Dọc bờ biển, mây và mưa rào xuất hiện rải rác. Tại các khu vực nội địa, nguy cơ mưa lớn, mưa đá và dông sét đang hiện hữu. Cơ quan khí tượng đã buộc phải phát đi cảnh báo vàng (mức cảnh báo thời tiết nguy hiểm) đối với 8 quận bao gồm: Bragança, Vila Real, Braga, Viana do Castelo, Aveiro, Porto, Viseu và Guarda.

Các chuyên gia khí tượng cho biết độ ẩm tăng mạnh có thể khiến nhiệt độ tại một số khu vực giảm nhẹ trong thời gian có mưa, nhưng đồng thời lại làm gia tăng cảm giác oi bức và khó chịu.

Góp phần làm trầm trọng thêm tình hình là một khối không khí nhiệt đới mang theo lượng lớn bụi từ sa mạc Sahara (Bắc Phi) tràn vào bán đảo Iberia. Các chuyên gia cho biết hiện tượng bụi Sahara bắt nguồn từ những cơn bão cát mạnh tại sa mạc Sahara ở Bắc Phi. Gió lớn cuốn cát và bụi lên tầng khí quyển, tạo thành các đám bụi khổng lồ có thể di chuyển qua nhiều châu lục.

Theo Meteo Tras os Montes - một nền tảng chuyên cung cấp thông tin khí tượng tại Bồ Đào Nha - các hạt bụi lớn và nặng thường rơi xuống gần nơi phát sinh, trong khi những hạt nhỏ và nhẹ hơn có thể bay lên độ cao hàng nghìn mét và lơ lửng trong khí quyển suốt nhiều ngày. Khi đạt độ cao trên 1.500 mét, các hạt bụi nhẹ này đi vào các dòng không khí mạnh và bắt đầu hành trình vượt Địa Trung Hải cũng như Đại Tây Dương. “Tùy điều kiện thời tiết, các khối bụi này có thể di chuyển hàng nghìn km”, Meteo Trás os Montes cho biết. Một phần bụi sẽ tới châu Âu, đặc biệt là Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, trong khi phần khác thậm chí vượt Đại Tây Dương tới châu Mỹ.

Hiện tượng bụi Sahara thực tế không phải hiếm tại Nam Âu, nhưng tần suất và cường độ của các đợt bụi lớn trong vài năm gần đây đang có xu hướng gia tăng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm thay đổi mô hình gió và nhiệt độ toàn cầu. IPMA nhận định điều kiện khí quyển hiện tại rất thuận lợi để hiện tượng này kéo dài ít nhất đến hết tuần này.

Tại Bồ Đào Nha, bầu trời tại nhiều khu vực đã chuyển sang sắc vàng nhạt đặc trưng do bụi Sahara gây ra. Lớp bụi mịn lơ lửng tạo ra hiện tượng "mù khô", làm giảm mạnh tầm nhìn và gia tăng rủi ro tai nạn giao thông, đặc biệt trên các tuyến đường cao tốc.

Giới chức y tế Bồ Đào Nha đã lập tức lên tiếng cảnh báo về sự suy giảm chất lượng không khí, ở mức không an toàn cho các nhóm nhạy cảm. Những hạt bụi mịn mang theo nguy cơ kích ứng mắt, dị ứng, khó thở và làm trầm trọng thêm các bệnh lý về hô hấp như hen suyễn hay viêm phế quản ở người già và trẻ nhỏ.

Dù vậy, ở một góc độ hệ sinh thái, hiện tượng bụi Sahara cũng mang lại những "điểm sáng" hiếm hoi. Khối lượng bụi này rất giàu khoáng chất như sắt và phốt pho. Khi rơi xuống, chúng vô tình trở thành nguồn "phân bón tự nhiên" giúp làm giàu dưỡng chất cho đất nông nghiệp, đồng thời cung cấp nguồn sống cho sinh vật phù du tại các vùng biển xung quanh. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng nếu các hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan tới bụi Sahara xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc, lợi ích sinh thái có thể không đủ để bù đắp những tác động tiêu cực đối với sức khỏe con người và môi trường đô thị.

Khuyến cáo khẩn cấp từ giới chức trách

Trước áp lực của chuỗi thời tiết khắc nghiệt, chính quyền Bồ Đào Nha đã phát đi hàng loạt khuyến cáo để bảo vệ người dân. Giới chức y tế khuyên người dân cần tăng cường uống nước, tránh tiêu thụ đồ uống có cồn và hạn chế tối đa các hoạt động thể chất ngoài trời. Đặc biệt, người dân được khuyến nghị tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng từ 11 giờ sáng đến 17 giờ chiều, ở trong các không gian mát mẻ, có điều hòa từ 2-3 giờ mỗi ngày và nên sử dụng kem chống nắng có chỉ số SPF trên 30 khi ra ngoài.

Giới chức khí tượng cảnh báo đợt nắng nóng lần này có thể chỉ là khởi đầu cho một mùa hè khắc nghiệt tại khu vực Nam Âu. Trong những năm gần đây, các nước quanh Địa Trung Hải liên tục ghi nhận nhiệt độ kỷ lục, cháy rừng diện rộng và tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng.

Nhiều chuyên gia nhận định khu vực Địa Trung Hải đang trở thành một trong những “điểm nóng khí hậu” của thế giới, nơi các tác động của biến đổi khí hậu diễn ra nhanh và rõ rệt hơn mức trung bình toàn cầu.

Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng xuất hiện với tần suất dày đặc hơn, đợt nắng nóng kèm bụi Sahara tại Bồ Đào Nha được xem là một lát cắt cho thấy tác động ngày càng mang tính toàn cầu của biến đổi khí hậu. Những khối bụi có thể di chuyển hàng nghìn km xuyên lục địa cũng phản ánh thực tế rằng các biến động môi trường hiện nay không còn giới hạn trong phạm vi một quốc gia hay khu vực riêng lẻ.