Bỏ kỳ thi lớp 10: Giảm áp lực, nhưng làm sao đảm bảo công bằng?

Tại cuộc họp báo mới đây, ông Hồ Tấn Minh, Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT TP.HCM cho biết Sở đang xây dựng chiến lược tuyển sinh mới. Theo đó, từ năm sau, một số khu vực có thể xét tuyển học bạ vào lớp 10. Khi bảo đảm đủ phòng học, TP.HCM sẽ tiến tới phổ cập giáo dục THPT theo chỉ đạo của Trung ương.

"Áp lực tạo ra kim cương chưa thấy, than chì thì khá nhiều"

Tôi ủng hộ bỏ thi lớp 10, cô MT, giáo viên chủ nhiệm lớp 9 nhiều năm tại khu vực nội thành, nói khi nhắc đến định hướng mới của thành phố. Theo cô, việc bỏ thi giúp giảm đáng kể áp lực cho học sinh và phụ huynh.

Học sinh lớp 9 tại TP.HCM đang tăng tốc ôn thi để chuẩn bị cho kỳ thi lớp 10 sắp tới. Ảnh: NGUYỄN QUYÊN

Lớp tôi hiện có hai em thường xuyên phải nhập viện vì áp lực ôn thi. Nhiều gia đình cãi vã chỉ vì chuyện học hành, thi cử. Thậm chí, có học sinh bị cha mẹ đánh vì không chọn nguyện vọng theo ý gia đình hoặc không chịu học, cô T nói.

Cô T từng chứng kiến nhiều học sinh trượt lớp 10 công lập phải chuyển sang học nghề hoặc trường ngoài công lập. Tuy nhiên, các em không ổn chút nào. Bởi các trường tư chất lượng tốt có học phí vượt quá khả năng của nhiều gia đình, còn những trường vừa tầm lại chưa bảo đảm môi trường học tập và tính kỷ luật. Vì thế tôi mong bé nào cũng có cơ hội vào công lập, cô T nói.

Nữ giáo viên cũng cho rằng cuộc đua vào lớp 10 đang tạo áp lực quá sớm cho học sinh. Con tôi mới lên lớp 8 nhưng đã phải ôn thi vì lo năm sau không có suất công lập. Không chỉ riêng gia đình tôi mà rất nhiều phụ huynh đều đầu tư từ bây giờ, cô T bộc bạch.

Theo cô, kỳ vọng áp lực tạo ra kim cương chưa thấy rõ nhưng hệ quả tiêu cực lại xuất hiện ngày càng nhiều. Học quá nhiều nên nhiều bé đuối sức, phờ phạc, mệt mỏi, cô nói thêm.

Đồng quan điểm, cô MTN, giáo viên một trường THCS tại khu vực ngoại thành, cho rằng kỳ thi lớp 10 chủ yếu là công cụ sàng lọc do thiếu trường công. Trong khi đó, ở tuổi 15, nhiều em chưa đủ trải nghiệm để xác định nghề nghiệp tương lai nên cần thêm thời gian học tập, định hướng.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Đăng Khoa, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Đức Trí (xã Tân Nhựt) cho rằng việc bảo đảm học sinh trong độ tuổi đều có nơi học, không phải chịu áp lực thi cử là điều xã hội mong đợi từ lâu. Theo ông, khi thành phố tiếp tục xây thêm trường lớp hoặc tận dụng cơ sở dôi dư để phát triển hệ thống THPT, mục tiêu phổ cập 100% bậc THPT hoàn toàn có thể đạt được.

Trong khi đó, ông Đinh Phú Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Văn Luông (phường Bình Phú), cho rằng bỏ thi tuyển không chỉ giảm áp lực mà còn mở rộng cơ hội học công lập cho học sinh. Hiện nay, mỗi năm có ít nhất 20% học sinh không có cơ hội vào trường THPT công lập. Bên cạnh đó, kỳ thi lớp 10 cũng gây tốn kém lớn cho ngân sách địa phương, ông Cường nói rõ.

Bỏ kỳ thi không đồng nghĩa bỏ sàng lọc

Dù ủng hộ việc giảm áp lực thi cử, nhiều người cho rằng TP.HCM không thể bỏ thi lớp 10 nếu chưa có cơ chế kiểm soát chất lượng đủ chặt chẽ. Thầy Nguyễn Hồng Thanh Phương, giáo viên trường THCS Nguyễn Văn Luông lo ngại việc xét học bạ nếu triển khai thiếu kiểm soát sẽ dẫn đến tình trạng chạy đua thành tích.

Giờ học của cô trò Trường THCS Nguyễn Hiền, phường Tân Thới Hiệp. Ảnh minh họa: NGUYỄN QUYÊN

"Nếu chỉ còn học bạ, tôi sợ các trường sẽ buông lỏng chất lượng để làm đẹp hồ sơ. Học sinh cũng dễ mất động lực học tập khi không còn một kỳ thi mang tính bước ngoặt", thầy Phương nói.

Theo thầy, nỗi lo này không phải không có cơ sở. Hơn 10 năm trước, quận 6 cũ từng thí điểm xét tuyển lớp 10 nhưng chỉ sau hai năm đã phải quay lại thi tuyển vì chất lượng học sinh giảm sút, nhiều em hụt kiến thức khi vào THPT. Bên cạnh đó, xét tuyển thuần túy theo địa bàn khi đó cũng khiến nhiều học sinh khá giỏi mất cơ hội vào trường phù hợp năng lực. Ngành giáo dục phải tính toán rất kỹ, đặc biệt cần có bộ công cụ sàng lọc hiệu quả trước khi tính đến chuyện bỏ thi, thầy Phương nhấn mạnh.

Ông Dương Hữu Đức, Hiệu trưởng Trường THCS Quang Trung (phường Gò Vấp) cũng cho rằng xét học bạ dễ phát sinh bất cập do mỗi trường có cách đánh giá học sinh khác nhau, dù cùng một khung chuẩn. Theo ông, TP.HCM có thể cân nhắc tuyển sinh theo địa bàn cư trú tương tự bậc THCS hiện nay. Chỉ khi trường còn dư chỉ tiêu mới nhận học sinh ngoài khu vực. Cách làm này vừa bảo đảm quyền học tập của học sinh, vừa tạo động lực để các địa phương đầu tư trường lớp.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đăng Khoa cho rằng các trường THPT đại trà có thể tuyển sinh theo nơi cư trú hoặc nơi học cuối cấp. Trong khi đó, các trường chuyên, tích hợp, tiên tiến hay hội nhập quốc tế vẫn nên tổ chức thi tuyển hoặc đánh giá năng lực riêng để lựa chọn học sinh phù hợp.

Trong khi đó, ông Võ Nu, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu (xã Bà Điểm) cho rằng giải pháp phù hợp nhất là kết hợp giữa xét tuyển và đánh giá năng lực thay vì bỏ hoàn toàn việc sàng lọc đầu vào. Phương thức xét tuyển có ưu điểm là giảm áp lực cho người học. Tuy nhiên, nếu xóa bỏ hoàn toàn thi tuyển, học sinh dễ nảy sinh tâm lý ỷ lại, giảm động lực cạnh tranh, ông Nu nói.

Theo ông, mục tiêu không phải thi để loại mà là sàng lọc để định hướng phù hợp năng lực học sinh. Xu hướng tương lai có thể chuyển sang các hình thức đánh giá hiện đại hơn như ngân hàng đề thi trên máy tính hoặc bài đánh giá năng lực dành cho học sinh lớp 9.