Hà Nội hướng tới nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân

Đây được xem là một trong những hướng nghiên cứu nhằm cụ thể hóa mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quản trị hiện đại và phát triển bền vững ngay từ cấp cơ sở.

Hà Nội đang xây dựng Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Ảnh minh họa: Tuấn Anh/TTXVN.

Hà Nội hiện có 126 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 51 phường và 75 xã, với diện tích hơn 3.359 km2. Sau gần 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, Thủ đô đạt nhiều kết quả quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng, cải thiện đời sống nhân dân và hiện đại hóa đô thị.

Cụ thể, giai đoạn 2011-2020, kinh tế Hà Nội tăng trưởng bình quân khoảng 6,83%/năm; giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 6,6%/năm. Thành phố đóng góp khoảng 12,6% GDP và gần 26,8% thu ngân sách cả nước; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 179,6 triệu đồng.

Cùng với tăng trưởng kinh tế, Hà Nội tiếp tục mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa theo hướng thực chất, phát huy vai trò chủ thể của người dân thông qua phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, y tế và an sinh xã hội được quan tâm; diện mạo đô thị ngày càng hiện đại; quốc phòng, an ninh và đối ngoại được giữ vững.

Từ thực tiễn đó, thành phố xác định yêu cầu tiếp tục đổi mới mô hình quản trị đô thị, nhất là ở cấp cơ sở, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong bối cảnh mới.

Xây dựng mô hình quản trị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm

Theo định hướng nghiên cứu của Hà Nội, cấp xã, phường trong giai đoạn mới không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà cần trở thành nơi tổ chức phát triển, trực tiếp chuyển hóa các chủ trương, chính sách thành kết quả cụ thể trong đời sống hằng ngày của người dân.

Được biết, ngay từ quý I/2026, UBND thành phố Hà Nội đã thành lập Ban Chỉ đạo, Tổ công tác xây dựng Đề án; huy động các chuyên gia, nhà khoa học Trung ương và thành phố nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và thực tiễn trong nước, quốc tế để xây dựng Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Mục tiêu tổng quát của Đề án là xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, thông qua lựa chọn địa bàn để nghiên cứu thí điểm mô hình, từ đó kiểm nghiệm thực tiễn, hoàn thiện cơ chế, chính sách, phương thức tổ chức thực hiện và từng bước nghiên cứu khả năng nhân rộng phù hợp.

Đáng chú ý, Hà Nội tiếp cận mô hình này không theo hướng hành chính đơn thuần mà gắn với tổ chức không gian phát triển mới. Theo đó, phát triển kinh tế, quản trị, văn hóa, con người, an sinh xã hội, môi trường, quốc phòng - an ninh và chuyển đổi số được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, hướng tới nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân.

Dự kiến, mô hình sẽ tập trung vào 8 nội dung cốt lõi gồm: xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; phát triển hạ tầng hiện đại và không gian sống thông minh; phát triển kinh tế gắn với lực lượng sản xuất hiện đại; bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bao trùm; phát triển văn hóa và con người Hà Nội thanh lịch, văn minh; xây dựng môi trường sống xanh, an toàn, bền vững; bảo đảm quốc phòng, an ninh và mở rộng đối ngoại nhân dân; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Một trong những nội dung trọng tâm là xây dựng tiêu chí lựa chọn địa bàn nghiên cứu thí điểm. Theo đó, việc lựa chọn phải bảo đảm cân đối giữa tính đại diện và tính khả thi; ưu tiên địa bàn còn dư địa phát triển, có khả năng tổ chức lại không gian phát triển và có sự lãnh đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Đáng chú ý, thành phố nhấn mạnh yếu tố “năng lực lãnh đạo, tổ chức thực hiện và mức độ sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị cơ sở”, coi đây là điều kiện để bảo đảm địa bàn được lựa chọn có khả năng tạo ra kết quả thực chất và có tính lan tỏa.

Dự kiến Đề án đưa ra ba phương án nghiên cứu thí điểm, gồm lựa chọn một xã hiện có; lựa chọn hai xã liền kề để hợp nhất trước khi triển khai; hoặc lựa chọn hai xã liền kề để triển khai song song trước khi nghiên cứu hợp nhất ở giai đoạn tiếp theo.

Hướng tới nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân

Để bảo đảm tính thực chất, Hà Nội đang xây dựng hệ thống tiêu chí có thể lượng hóa, đo đếm và đánh giá được. Theo đó, hệ thống tiêu chí của “xã, phường xã hội chủ nghĩa” của Thủ đô Hà Nội gồm 54 tiêu chí, trong đó có 52 tiêu chí chính và hai tiêu chí tổng hợp là “Chỉ số hạnh phúc của người dân” và “Mức độ hài lòng chung”.

Các nhóm tiêu chí trải rộng trên nhiều lĩnh vực như phát triển kinh tế; việc làm, thu nhập; quy hoạch và hạ tầng; giáo dục, y tế, văn hóa; an sinh xã hội; môi trường; quốc phòng, an ninh; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; mức độ tham gia của người dân vào quản trị xã hội.

Ở nhóm tiêu chí về quản trị cơ sở, thành phố đặt ra các chỉ số như chất lượng tổ chức cơ sở Đảng; tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính đúng hạn; mức độ hài lòng của người dân; tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình; tỷ lệ người dân tham gia góp ý chính sách và mức độ minh bạch trong công khai dữ liệu, ngân sách.

Trong lĩnh vực kinh tế, các tiêu chí gồm thu nhập bình quân, tỷ lệ có việc làm, tỷ lệ kinh tế số, số mô hình liên kết kinh tế, hiệu quả sử dụng đất và tốc độ tăng tổng sản phẩm trên địa bàn.

Đối với an sinh xã hội, nhiều chỉ tiêu được xây dựng gắn trực tiếp với chất lượng sống của người dân như tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế; tỷ lệ giảm nghèo đa chiều; tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ; tỷ lệ trường học đạt chuẩn quốc gia; tỷ lệ người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử…

Theo các chuyên gia, việc xây dựng hệ thống tiêu chí cụ thể cho thấy Hà Nội đang tiếp cận mô hình quản trị cơ sở theo hướng hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ và chất lượng sống của người dân làm thước đo quan trọng.

Việc nghiên cứu thí điểm mô hình này cũng được đặt trong tổng thể định hướng phát triển dài hạn của Thủ đô. Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được HĐND thành phố Hà Nội thông qua, thành phố định hướng phát triển theo mô hình “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, gắn với phát triển đô thị xanh, thông minh và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trong đó, Hà Nội định hướng phát triển đô thị theo cấu trúc “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo; đồng thời phát triển mạnh hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị theo mô hình TOD.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố Hà Nội được Đảng bộ và Chính quyền thành phố Hà Nội đặc biệt quan tâm, tập trung chỉ đạo tổ chức nghiên cứu xây dựng và thận trọng trong từng bước đi, lộ trình thực hiện.

Đề án đã được Thường trực Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy cho ý kiến dự thảo lần 3. Hiện Đề án đang tiếp tục được nghiên cứu hoàn thiện; triển khai tổ chức Hội thảo khoa học xin ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học; lấy ý kiến các bộ, ngành, cơ quan Trung ương trong tháng 5/2026 trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định…