Bộ não quân sự vạch đường cho đòn đánh Iran

Khi Trung tướng Eyal Zamir, Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel, ngồi xuống bàn ăn bữa tối Shabbat vào tối 27/2 tại nhà của mẹ ông ở miền Trung Israel, không ai khác trong bữa ăn biết điều gì sắp xảy ra.

Chỉ vài giờ sau, vị tướng được đưa bằng một chiếc xe không biển số tới trung tâm chỉ huy quân sự ngầm ở Tel Aviv, nơi ông ra lệnh cho lực lượng Israel tấn công Iran, theo hai quan chức quân đội Israel.

Những mệnh lệnh đó bao gồm cả việc ám sát Lãnh tụ Tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, các quan chức cho biết, với điều kiện giấu tên vì tính nhạy cảm của thông tin, theo New York Times.

“Các anh được phép thực hiện. Hãy tấn công mục tiêu - các anh đang làm nên lịch sử", tướng Zamir nói.

Kiến trúc sư chiến dịch tấn công Iran

Ở tuổi 60, tướng Zamir nổi lên như một trong những kiến trúc sư chủ chốt của chiến dịch tấn công chung giữa Israel và Mỹ. Ông cùng các đối tác Mỹ xây dựng kế hoạch chiến tranh, tham vấn các lãnh đạo chính trị Israel và quan chức an ninh Arab, đồng thời giám sát các cuộc không kích.

“Ông ấy đang điều hành chiến dịch”, Chuẩn tướng Shlomo Brom, cựu chiến lược gia quân sự cấp cao của Israel, nhận xét. Quân đội Israel cho biết tướng Zamir không sẵn sàng trả lời phỏng vấn.

Các quan chức Israel đương nhiệm và đã nghỉ hưu cho biết tướng Zamir từ lâu tập trung vào mối đe dọa từ Iran và các lực lượng ủy nhiệm của nước này tại Lebanon, Gaza và Yemen, cũng như cách Israel, Mỹ và các nước Arab có thể phối hợp để ngăn chặn.

“Ông ấy coi Iran là cái đầu của con rắn. Ý tưởng là khi rút tấm thảm dưới chân Iran, thì toàn bộ lực lượng ủy nhiệm bao quanh chúng tôi cũng sẽ bị kéo theo", Chuẩn tướng Guy Hazut, người từng phục vụ dưới quyền Zamir, nói.

Khói bốc lên nghi ngút trên bầu trời Tehran sau một cuộc tấn công hôm 28/2. Ảnh: New York Times.

Sinh ra tại Eilat, thành phố cực nam của Israel, tướng Zamir từng đảm nhiệm nhiều vị trí cấp cao trong quân đội, bao gồm chỉ huy các chiến dịch tại Dải Gaza.

Các đồng nghiệp cũ cho biết quãng thời gian ông chỉ huy một sư đoàn xe tăng mang tính bước ngoặt, đã giúp ông có được cái nhìn thấu đáo về chiến trường từ góc độ của một người lính.

Ông trở thành Tổng tham mưu trưởng vào tháng 3 năm ngoái. Theo các nhà phân tích, chính phủ Israel bổ nhiệm ông nhằm khôi phục niềm tin của công chúng vào quân đội sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7/10/2023 - sự kiện được coi là một trong những thất bại tình báo nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước này.

Trước đó, Zamir từng cảnh báo về mức độ sẵn sàng của Israel trước nguy cơ “một cuộc chiến khốc liệt, kéo dài và trên nhiều mặt trận”. Năm 2021, ông nói Israel cần đạt “khối lượng binh lực đủ lớn” mà thời điểm đó vẫn chưa có.

Sau đó, ông lãnh đạo chiến dịch quân sự chống Hamas ở Gaza - chiến dịch vấp phải nhiều chỉ trích quốc tế. Các đợt ném bom của Israel khiến hàng chục nghìn người Palestine thiệt mạng và gây ra sự tàn phá trên diện rộng.

Quân đội Israel khẳng định họ không cố ý nhắm vào dân thường và cáo buộc Hamas đặt lực lượng chiến đấu giữa khu dân cư.

IDF tấn công tiêu diệt người đứng đầu cơ quan tình báo của Hezbollah Tờ Times of Israel cho biết các cuộc tấn công của Israel trên khắp Lebanon tiêu diệt một chỉ huy cao cấp của PIJ, đánh trúng các ngân hàng liên kết với Hezbollah. Beirut yêu cầu nhóm này giao nộp vũ khí và ra lệnh cho quân đội ngăn chặn nhóm này tấn công Israel.

Tướng lĩnh thẳng thắn và tư duy chiến lược chống Iran

Ba tháng sau khi Zamir nhậm chức, Israel bất ngờ tấn công chương trình hạt nhân của Iran, châm ngòi cuộc xung đột kéo dài 12 ngày vào tháng 6 năm ngoái, khi Iran đáp trả bằng loạt tên lửa đạn đạo nhắm vào lãnh thổ Israel.

Theo Bộ Y tế Iran, hàng trăm người Iran, bao gồm phụ nữ và trẻ em, đã thiệt mạng trong cuộc chiến đó. Phía Israel cho biết các đòn trả đũa của Iran cũng khiến hàng chục người nước này thiệt mạng.

Cuộc xung đột này trở thành bước ngoặt đối với tướng Zamir, khi lần đầu tiên Israel bước vào một cuộc chiến công khai trực tiếp với Iran, thay vì chỉ đối đầu với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Trung tướng Eyal Zamir tham dự một buổi lễ ở Jerusalem vào tháng 10/2025. Ảnh: New York Times.

Trong nhiều năm, hai bên thường thực hiện các cuộc tấn công bí mật lẻ tẻ trên bộ, trên biển, trên không và trong không gian mạng. Zamir từng lập luận rằng các cuộc tấn công như vậy nên được mở rộng.

Trong một bài nghiên cứu dài 77 trang cho Viện Washington về Chính sách Cận Đông, ông kêu gọi tiến hành chiến dịch tập trung vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, đồng thời xây dựng liên minh phòng thủ chống Iran giữa các quốc gia trong khu vực.

“Điều quan trọng là phải hành động mang tính chiến lược cùng các đối tác và hành động bất ngờ để tạo ra yếu tố bất ngờ, sự bất định và tâm lý lo ngại cả ở Iran lẫn các lực lượng ủy nhiệm của họ”, ông viết.

Các tòa nhà bị phá hủy ở thành phố Gaza vào tháng 1. Ảnh: New York Times.

Trong những tuần trước chiến dịch hiện tại, tướng Zamir liên tiếp có nhiều cuộc gặp với lãnh đạo cấp cao của quân đội Mỹ.

Tháng 1, ông tới Washington gặp tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ. Ông cũng thảo luận về tình báo và kế hoạch tác chiến với đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ - đơn vị phụ trách Trung Đông.

Theo các quan chức Israel, mối quan hệ làm việc giữa họ khá gần gũi, và tướng Zamir thậm chí từng mời đô đốc Cooper dự bữa tối Shabbat tại Israel.

Robert Satloff, Giám đốc điều hành Viện Washington, người từng làm việc với Zamir trong những năm 2020 khi ông là nghiên cứu viên tại đây, nói rằng vị tướng này nổi tiếng là người thẳng thắn, luôn nói đúng điều mình nghĩ.

Điều đó cũng thể hiện trong quan hệ với giới chính trị cấp cao. Zamir từng làm thư ký quân sự cho Thủ tướng Benjamin Netanyahu, và dù hai người dường như đồng quan điểm về việc tấn công Iran, họ cũng từng bất đồng.

Khi ông Netanyahu lên kế hoạch tấn công thành phố Gaza vào tháng 8 nhằm đánh bật Hamas, tướng Zamir đã phản đối, bày tỏ lo ngại về số phận các con tin Israel ở Gaza cũng như tình trạng kiệt sức của binh sĩ.

“Ông ấy không phải kiểu người chỉ biết gật đầu. Tính chuyên nghiệp quan trọng với ông hơn lòng trung thành chính trị", nghị sĩ trung dung Moshe Tur-Paz, thành viên Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng của quốc hội Israel, nói.

Israel tập kích thẳng vào hệ thống phòng không Iran Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) vừa công bố đoạn video ghi lại cảnh không kích nhằm vào một nhóm binh sĩ Iran đang vận hành hệ thống phòng không, đồng thời tấn công một trực thăng Mi-17 do Nga sản xuất được quân đội Iran sử dụng.

Mai An