Bỏ quy định người dưới 18 tuổi đăng ký hiến bộ phận cơ thể người
Sáng 21/11, Quốc hội đã biểu quyết thông qua dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) với sự tham gia biểu quyết của 474 đại biểu Quốc hội bằng 94,99%; số đại biểu tán thành là 415 bằng 83,17%. Luật sẽ có hiệu lực từ 1/1/2028.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý các dự thảo Luật. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN
Thay mặt Chính phủ, trình bày tiếp thu, giải trình trước Quốc hội về dự án luật này, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết: Dự thảo Luật được xây dựng tuân thủ đúng trình tự, thủ tục xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật (theo Báo cáo thẩm định số 459/BCTĐ-BTP ngày 23/8/2026 của Bộ Tư pháp).
Dự thảo Luật được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt là tính tự nguyện, mở rộng cơ hội hiến mô, bộ phận cơ thể để cứu người, nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, đồng thời tăng cường các quy định pháp lý nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch trong quá trình triển khai thực hiện, chú trọng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, đặc biệt là bảo vệ người dưới 18 tuổi.
Báo cáo tiếp thu, giải trình về Đăng ký hiến (Điều 9), có ý kiến cho rằng việc cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tiềm ẩn nguy cơ xung đột lợi ích, áp lực tâm lý đối với trẻ em, nguy cơ bị lợi dụng; nhiều ý kiến đề nghị người dưới 18 tuổi được tự mình hủy đăng ký hiến. Có ý kiến đề nghị làm rõ việc bỏ quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với cấm mọi trường hợp hiến của người dưới 18 tuổi.
Dự thảo Luật trình Quốc hội ngày 3/10/2026 cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến nếu được người đại diện đồng ý bằng văn bản (khoản 2 Điều 10). Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội cho rằng việc đăng ký hiến chỉ nên áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình; bỏ quy định người dưới 18 tuổi đăng ký hiến. Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết việc đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác.
Về quy định quốc tế, nhiều nước cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến: Hà Lan từ đủ 12 tuổi; Nhật Bản từ đủ 15 tuổi; Đức từ đủ 16 tuổi; Hàn Quốc cho người dưới 16 tuổi đăng ký nếu có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật. Tuy vậy, khi người dưới 18 tuổi qua đời, nhiều nước quy định cha mẹ hoặc gia đình quyết định hoặc có quyền phản đối, kể cả khi người đó đã đăng ký (Hà Lan với trẻ từ đủ 12 đến dưới 16 tuổi, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ); Pháp luôn yêu cầu văn bản đồng ý của cả cha, mẹ hoặc người giám hộ. Như vậy, dự thảo Luật chặt chẽ hơn các nước này vì không cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến.

Sáng 21/11/2026, Quốc hội biểu quyết thông qua các luật và nghị quyết. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN
Về đối tượng áp dụng, có ý kiến cho rằng không cần liệt kê đối tượng áp dụng. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã có ý kiến dự thảo Luật kế thừa quy định của Luật hiện hành để bảo đảm bao quát các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị cần lưu ý đối với người mang hai quốc tịch tức là vừa đồng thời có quốc tịch nước ngoài và quốc tịch Việt Nam sẽ dẫn tới việc xung đột pháp luật.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan giải trình: Dự thảo Luật kế thừa quy định của Luật hiện hành, liệt kê cụ thể đối tượng áp dụng để bảo đảm bao quát các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật: “Luật này áp dụng đối với tổ chức, cá nhân là người Việt Nam, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài có liên quan đến việc đăng ký hiến, hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác tại Việt Nam” (Điều 2). Dự thảo Luật áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động hiến, lấy, ghép tại Việt Nam, không phụ thuộc quốc tịch.
Theo Bộ luật Dân sự, trường hợp cá nhân có nhiều quốc tịch, trong đó có quốc tịch Việt Nam thì pháp luật áp dụng là pháp luật Việt Nam; người có hai quốc tịch cư trú lâu dài ở nước ngoài thuộc nhóm người Việt Nam định cư ở nước ngoài, chỉ được ghép bộ phận cơ thể trong phạm vi thân nhân như người nước ngoài. Do đó, quy định của dự thảo Luật không phát sinh xung đột pháp luật. Chính phủ xin giữ như dự thảo Luật.
Về các hành vi bị nghiêm cấm (Điều 6), có ý kiến đề nghị rà soát bảo đảm thống nhất với Bộ luật Hình sự; nghiêm cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người và xác nói chung, không chỉ “của người hiến”; bổ sung các hành vi lợi dụng sự lệ thuộc, hoàn cảnh phụ thuộc để buộc người khác hiến; người có chuyên môn y tế tham gia lấy, ghép trái quy định; sử dụng mô, tế bào vượt quá phạm vi đồng ý; đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép trái quy định.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan cũng đã tiếp thu và đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng tăng cường quản lý chặt chẽ hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Luật hiện hành quy định 10 hành vi bị nghiêm cấm, sau quá trình tiếp thu chỉnh lý, Dự thảo Luật đã tăng lên thành 29 hành vi bị nghiêm cấm, trong đó:
Tiếp thu và chỉnh lý các hành vi bị nghiêm cấm: Mua bán mô, bộ phận cơ thể người, mua bán xác; Quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại.
Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm: lợi dụng nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế, quan hệ giám hộ và quan hệ lệ thuộc khác để hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa người khác hiến; hiến, lấy mô không thuộc Danh mục mô được hiến khi còn sống; can thiệp trái phép vào Cơ sở dữ liệu; đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép, đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người; sử dụng mô, tế bào vượt quá phạm vi đồng ý của người hiến; nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng khi chưa được phê duyệt; người hành nghề, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh lấy, ghép trái quy định; Lấy mô, bộ phận cơ thể người trong trường hợp chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc nghi ngờ có dấu hiệu vi phạm pháp luật, dấu hiệu bất thường.
Quốc tế cũng quy định, các hành vi bị nghiêm cấm bổ sung phù hợp với khuyến nghị của WHO: Cấm mua, bán tế bào, mô, tạng để ghép; cấm quảng cáo nhằm trả tiền hoặc đòi tiền để lấy tế bào, mô, tạng và cấm môi giới có liên quan đến việc trả tiền; bác sĩ, nhân viên y tế không nên tham gia ghép nếu mô, tạng có được do bóc lột, ép buộc hoặc trả tiền; người hiến sống cần được đánh giá tâm lý - xã hội để phòng ngừa ép buộc, thương mại hóa.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, dự án Luật cũng chỉnh lý về kỹ thuật, cấu trúc lại các điều; bổ sung 1 điều quy định trách nhiệm quản lý nhà nước (Điều 32) và chỉnh lý tên Chương VI. Dự thảo Luật sau chỉnh lý gồm 7 chương, 39 điều, giữ nguyên số điều so với dự thảo Luật trình Quốc hội ngày 3/10/2026.
Chỉnh lý quy định chỉ sản phẩm từ mô, sản phẩm từ tế bào thuộc Danh mục do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành phải đăng ký lưu hành (khoản 7 Điều 17). Chỉnh lý, làm rõ người từ đủ 25 tuổi trở lên được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người là thành viên gia đình hoặc người không phải là thành viên gia đình (khoản 5 Điều 22).
Chỉnh lý quy định “Tổ chức Ngày hiến mô, tạng Việt Nam” thành “Tổ chức Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể” cho phù hợp với mục đích tri ân người hiến, gia đình người hiến và nâng cao nhận thức toàn xã hội (Điều 33).
Chỉnh lý quy định về hình thức thông tin, truyền thông: Truyền thông trực tiếp, gián tiếp thông qua phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội, nền tảng số và các hình thức khác. Bỏ quy định: Lồng ghép vào chương trình giáo dục, đào tạo phù hợp với lứa tuổi, cấp học và tâm lý người học; Lồng ghép vào hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp: đây là cách thức tổ chức thực hiện, không phải là hình thức thông tin, truyền thông.
