Bộ sưu tập quý của người phụ nữ K'ho

Bà Nai Linh giới thiệu chiếc gọ bung (nồi) dùng để nấu ăn

Ngôi nhà sàn cuối cùng ở thôn M’lọn

"Đến bây giờ, thôn M’lọn chúng tôi chỉ còn lại ngôi nhà sàn này là ngôi cuối cùng", bà Nai Linh, người phụ nữ ở tuổi xấp xỉ 70 tâm sự. Bà bảo, ngôi nhà do cha của bà, một thầy giáo K’ho xây dựng khi bà còn chưa ra đời. Từ khi cất tiếng khóc chào đời, bà và những người thân đã gắn bó với từng vách gỗ, chi tiết hoa văn, từng vết chân mòn trong ngôi nhà thân thuộc. Thôn M’lọn, xã Đơn Dương là thôn có đa số đồng bào người K’ho Srê sinh sống, với những mảnh ruộng lúa nước xanh non.

Sinh ra trong một gia đình K’ho truyền thống, cô con gái út Nai Linh nhận phần thừa kế của cha mẹ, trong đó quan trọng nhất là ngôi nhà sàn. Bà kể lại, những chị em gái của bà cũng hết sức ủng hộ bà giữ lại di sản của cha mẹ. “Ngôi nhà được làm từ gỗ dầu, còn giữ nguyên những kỷ niệm của cả gia đình. Vì vậy, dù khó khăn đến đâu, chúng tôi vẫn giữ lại nếp nhà ông bà trao lại”, người phụ nữ K’ho mộc mạc tâm sự.

Bà Ha Xuyên - Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Đơn Dương, cũng là người bà con trong gia đình chia sẻ, sự cố gắng bảo tồn ngôi nhà sàn của gia đình bà Nai Linh thật sự rất quý. Bởi lẽ, những ngôi nhà sàn truyền thống của người K’ho đang mất dần đi theo tốc độ đô thị hóa. Những ngôi nhà sàn còn được bảo tồn nguyên trạng như ngôi nhà của bà Nai Linh đã trở thành điểm níu chân cho những cô bé, cậu bé K’ho, những người yêu văn hóa dân gian tìm đến.

Không chỉ giữ lại ngôi nhà sàn, bà Nai Linh còn là người phụ nữ có uy tín trong cộng đồng người dân tộc thiểu số tại địa phương. Bà là tấm gương người phụ nữ với hàng chục năm tham gia công tác xã hội, cùng người dân M'lọn xây dựng một thôn làng bình yên, đoàn kết, ấm áp tình đồng bào.

Bộ sưu tập quý của người K'ho Srê

“Nói là sưu tập chứ tôi cũng chỉ là giữ lại, trưng bày những vật dụng trong những gia đình người K’ho Srê cổ truyền thôi. Tôi giữ lại những chiếc gùi, chiếc rổ mây, chiếc đơm, đó bắt cá trong ruộng, cái xà gạc đi rẫy... Ngoài ra, ông bà còn để lại những bộ chóe quý ủ rượu cần, những bộ chiêng đánh vào dịp lễ hội”, bà Nai Linh giới thiệu bộ sưu tập của mình được bày trang trọng trong gian chính của ngôi nhà sàn. Bộ sưu tập của bà có di sản được ông bà để lại, có cái do bà tự mày mò tìm được.

“Như mấy cái “gọ” (nồi) này, có gọ của người Churu Đơn Dương, có gọ của người Chăm dưới biển mang lên. Mấy cái ca bít (đó bắt cá) cũng là đồ đan của người Srê làm lúa nước”, bà Nai Linh giới thiệu. Với bà, mỗi vật dụng đều mang trong mình những câu chuyện, những ký ức về người K’ho Srê truyền thống. Cái chóe lớn được đổi bằng 35 con trâu, chiếc “mồng” (chiêng núm cổ) do cụ cố truyền lại, được bà trưng bày trang trọng và rất tự hào giới thiệu với khách tham quan. Mỗi vật dụng đều nhắc tới một nếp sinh hoạt của người K’ho xưa, một phong tục, một ký ức, một dấu ấn trong quá khứ.

Ngôi nhà sàn với bộ sưu tập cá nhân của bà Nai Linh đã trở thành điểm tham quan quen thuộc của học sinh trong vùng. Các em đến để tìm hiểu về văn hóa truyền thống của ông bà, lắng nghe những câu chuyện về một thời đã xa để thêm hiểu, thêm yêu, biết giữ gìn truyền thống quý báu trên mảnh đất quê hương.

Diệp Quỳnh .