Bộ Tài chính ban hành quy chế giám sát, quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Việc đánh giá doanh nghiệp nhà nước không chỉ dựa trên các chỉ tiêu tài chính mà còn xem xét kết quả thực hiện nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công, nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh.

Quyết định có hiệu lực từ ngày 20/8/2026, tạo khung thực hiện thống nhất việc theo dõi, đánh giá hoạt động quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Quy chế đặt ra 5 nguyên tắc trong giám sát, kiểm tra. Trong đó, yêu cầu tuân thủ pháp luật, bảo đảm khách quan, chính xác, kịp thời, công khai và minh bạch được đặt lên hàng đầu.

Công tác giám sát, kiểm tra cũng được thực hiện trên cơ sở phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan, đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của doanh nghiệp. Một điểm đáng chú ý là yêu cầu tránh trùng lặp về phạm vi, nội dung, đối tượng và thời gian giữa hoạt động giám sát, kiểm tra với thanh tra, kiểm toán nhà nước.

Đơn vị được Bộ Tài chính phân công thực hiện quyền và trách nhiệm đại diện chủ sở hữu sẽ chủ trì công tác giám sát, kiểm tra, giao chỉ tiêu và đánh giá, xếp loại doanh nghiệp cũng như người đại diện vốn nhà nước.

Theo Quy chế, công tác giám sát được thực hiện cả gián tiếp và trực tiếp. Đối với giám sát gián tiếp, người đại diện chủ sở hữu và người đại diện phần vốn nhà nước chỉ đạo doanh nghiệp thực hiện chế độ báo cáo định kỳ theo quy định của Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Với giám sát trực tiếp, kế hoạch được xây dựng hằng năm, lấy ý kiến các cơ quan liên quan và trình Bộ Tài chính phê duyệt. Kế hoạch giám sát được ban hành trước ngày 20/1 và công bố trước ngày 31/1 hằng năm.

Quy chế cũng quy định rõ việc kiểm tra khi có chỉ đạo của cấp có thẩm quyền hoặc phát hiện dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng trong quản lý, đầu tư vốn nhà nước.

Trên cơ sở đó, đơn vị chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan để trình lãnh đạo Bộ Tài chính ban hành kế hoạch kiểm tra. Doanh nghiệp và người đại diện vốn nhà nước được thông báo chậm nhất 15 ngày trước thời điểm kiểm tra.

Bên cạnh hoạt động giám sát thường xuyên, Quy chế dành nội dung riêng cho giám sát tài chính đặc biệt. Các đơn vị được giao theo dõi doanh nghiệp có trách nhiệm đánh giá những dấu hiệu mất an toàn tài chính. Trường hợp cần thiết, Bộ Tài chính sẽ ban hành quyết định đưa doanh nghiệp vào diện giám sát tài chính đặc biệt và thực hiện các bước xử lý theo quy định.

Đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, việc đánh giá, xếp loại dựa trên các nhóm chỉ tiêu gồm tổng doanh thu, lợi nhuận sau thuế, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu và tài sản; giá trị thực hiện hoặc giải ngân các dự án đầu tư; cùng kết quả thực hiện nhiệm vụ được Nhà nước giao.

Việc đánh giá không chỉ dựa trên các chỉ tiêu tài chính mà còn xem xét kết quả thực hiện nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công, nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh.

Doanh nghiệp tự đánh giá, xếp loại và gửi báo cáo về Bộ Tài chính trước ngày 30/6 hằng năm. Kết quả xếp loại doanh nghiệp được đánh giá và công bố trước ngày 15/8.

Đối với doanh nghiệp nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 100% vốn điều lệ, việc đánh giá dựa trên kết quả thực hiện kế hoạch kinh doanh, nhiệm vụ được giao và hiệu quả hoạt động tổng thể. Các yếu tố khách quan, nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận, cũng như việc thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ công nghệ mới và mô hình kinh doanh mới được xem xét khi đánh giá.

Quy chế mới qua đó đặt việc quản lý và đầu tư vốn nhà nước trong một quy trình rõ ràng hơn, từ giám sát thường xuyên, kiểm tra khi cần thiết đến đánh giá hiệu quả hoạt động. Đây cũng là cơ sở để tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và người đại diện phần vốn nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn nhà nước tại doanh nghiệp.