Bò tót lai quý hiếm ở Phước Bình có ngoại hình, nhiễm sắc thể thế nào?

Đàn bò tót lai ở Vườn quốc gia Phước Bình nhìn giống bò rừng, lớn nhanh hơn bò nhà. Ảnh: Duy Ngọc.

Từ những con bê lạ trong đàn bò của người dân

Câu chuyện về những con bê mang dáng dấp bò tót bắt đầu được ghi nhận tại vùng đệm Vườn quốc gia Phước Bình thuộc Ban quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa – Phước Bình (Khánh Hòa). Từ năm 2009-2015, một con bò tót đực được phát hiện thường xuyên xuất hiện vào mùa mưa và giao phối với bò cái nhà của người dân.

Sau đó, một số bò cái nhà sinh ra những con bê có ngoại hình khác thường. Theo thống kê, có hơn 20 con bê được dự đoán là con lai giữa bò tót đực và bò nhà.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, cán bộ Ban Quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình, chủ nhiệm đề tài "Bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn gen bò tót lai F1 giữa bò cái nhà và bò tót đực giai đoạn 2021 - 2025" cho biết, hiện tượng này chưa từng được ghi nhận tại Việt Nam từ trước đến nay.

Những con bê này lớn nhanh hơn bò nhà cùng tuổi, đồng thời nhiều đặc điểm bên ngoài khiến người nuôi có thể nhận ra sự khác biệt ngay từ khi chúng còn nhỏ.

Khi mới sinh, những con bê lai bò tót có lông màu nâu vàng hoặc xám nâu. Đầu tương đối nhỏ nhưng trán rộng, hơi lõm, khuôn mặt tạo hình chữ V, sừng nhọn và phát triển sớm hơn so với bê nhà.

Khoảng 3-4 tháng tuổi, màu lông của chúng bắt đầu chuyển dần sang nâu đen. Một số con có phần lông trắng ở cả 4 chân, từ khuỷu chân xuống đến móng. Nhìn tổng thể, những đặc điểm này giống bò tót.

Ngoài cỏ, bò tót lai còn ăn một số loại lá cây trong rừng. Ảnh: Duy Ngọc.

Mang nhiễm sắc thể đặc biệt

Theo ông Tuấn, điều đáng chú ý nhất ở đàn bò tót lai không chỉ nằm ở những đặc điểm bên ngoài, mà còn được thể hiện qua kết quả giám định di truyền. Trong nghiên cứu về đàn bò lai giữa bò tót (Bos gaurus) và bò nhà (Bos taurus) tại khu vực rừng giáp ranh Ninh Thuận và Lâm Đồng trước đây, các nhà nghiên cứu đã thu thập 10 con bê nghi là con lai để tiến hành phân tích.

Ở con đực, sừng to, chắc, cân đối, uốn cong lên phía trên tạo thành hình vòng cung. Ảnh: Duy Ngọc.

Cụ thể, các nhà nghiên cứu đã lấy mẫu mô tai và máu từ 6 mẫu bê trong đó có 4 con bê nghi lai (một đực và ba cái), hai mẫu bê nhà (một đực và một cái) được sử dụng làm đối chứng và tiến hành giám định DNA.

Kết quả xác định những cá thể được nghiên cứu đúng là con lai thế hệ thứ nhất giữa bò tót và bò nhà. Một con số khá dễ hình dung cho sự khác biệt này nằm ở bộ nhiễm sắc thể đặc biệt. Bò tót có 56 nhiễm sắc thể, trong khi bò nhà có 60.

Theo các nhà nghiên cứu, kết quả này là một cơ sở quan trọng để khẳng định những cá thể nói trên thực sự là con lai giữa bò tót và bò nhà.

Lớn nhanh, khỏe mạnh nhưng không hiền như bò nhà

Ông Tuấn cho biết, khi trưởng thành, sự khác biệt giữa bò tót lai và bò nhà càng dễ nhận thấy. Ở con đực, đầu thường lớn, trán dẹt và hơi lõm. Sừng to, chắc, cân đối, uốn cong lên phía trên tạo thành hình vòng cung. Gốc sừng có màu vàng xám, phần chóp nhọn thường có màu đen bóng.

Một đặc điểm khá rõ khác là vùng cổ và trước ngực không hình thành yếm như nhiều giống bò nhà; lông bò tót lai ngắn, mềm và khá mượt. Phần lưng thường có màu nâu sẫm hoặc đen bóng, trong khi lông ở bụng dài hơn và có màu nâu nhạt.

Bò cái có sừng ngắn hơn, nhỏ hơn và cong nhiều hơn. Ảnh: Duy Ngọc.

Bò cái thường có màu hơi đỏ hoặc nâu sẫm. Sừng cũng là một dấu hiệu đáng chú ý. Ở bò tót đực lai, chiều dài sừng trung bình khoảng 80-85cm; bò cái có sừng ngắn hơn, nhỏ hơn và cong nhiều hơn. Gốc sừng có màu xám đen và có những lằn rãnh nằm ngang.

"Nếu chỉ nhìn một con bê mới sinh, không phải lúc nào cũng nhận ra ngay. Nhưng khi chúng lớn dần, những đặc điểm về đầu, sừng, màu lông và vóc dáng bắt đầu thể hiện rõ hơn", ông Tuấn cho biết.

Đáng chú ý, bản năng hoang dã vẫn còn khá rõ. Những cá thể bò tót lai, đặc biệt là con đực, có tính hung dữ hơn bò nhà. Trong đàn thường xảy ra những "cuộc đấu" giữa các con đực để tranh giành vị trí và kiểm soát đàn. Khẩu phần ăn của đàn bò tót lai cũng đa dạng hơn. Ngoài cỏ, chúng còn ăn một số loại lá cây trong rừng. Đặc điểm này phần nào phản ánh khả năng thích nghi với điều kiện kiếm ăn tự nhiên của bò tót.