Bộ trưởng Bộ Tài chính: Đại đa số doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh sẽ được hưởng ưu đãi thuế

Quang cảnh Phiên thảo luận. Ảnh: VPQH

Lo ngại “điểm gãy” chính sách và nguy cơ “né” ngưỡng doanh thu

Chiều 22/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về Dự án Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân (TNCN), thuế TNDN đối với cá nhân và doanh nghiệp.

Qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao phản ứng chính sách linh hoạt của Chính phủ. Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp và các hộ kinh doanh, nhiều đại biểu Quốc hội bày tỏ băn khoăn về tính công bằng giữa các ngành nghề trong áp dụng chính sách này.

Theo đó, Dự thảo Nghị quyết sử dụng tiêu chí tổng doanh thu năm không vượt quá 10 tỷ đồng để xác định đối tượng doanh nghiệp được giảm 30% số thuế TNDN phải nộp.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) chỉ ra, theo đề xuất của Chính phủ, tiêu chí để thụ hưởng là doanh thu nhưng mức hỗ trợ thực tế lại phụ thuộc vào thu nhập tính thuế và số thuế phải nộp.

Đại biểu phân tích, doanh nghiệp nhỏ hiện nay không ở cùng một trạng thái. Có doanh nghiệp đang phát triển, có doanh nghiệp lợi nhuận rất thấp, có doanh nghiệp đang thu hẹp hoạt động hoặc thua lỗ. Hai doanh nghiệp cùng có doanh thu 10 tỷ đồng nhưng kết quả kinh doanh có thể khác nhau. Khi doanh nghiệp lợi nhuận thấp thì có số thuế được giảm ít; doanh nghiệp đang thua lỗ hay không phát sinh số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp thì không có khoản thuế được giảm.

“Giảm thuế là cần thiết nhưng nếu mục tiêu này hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ vượt qua khó khăn thì cần đánh giá lại kỹ thuật, việc lấy doanh thu 10 tỷ đồng làm tiêu chí có thật sự xác định đúng nhóm cần hỗ trợ hay chưa. Cách thiết kế ngưỡng có tạo được động lực để doanh nghiệp lớn hay không hay tạo ra một điểm gãy về nghĩa vụ thuế” - đại biểu Nguyễn Duy Thanh đặt vấn đề và  đề nghị làm rõ trong tổng số nguồn lực dự kiến giảm 4.750 tỷ đồng tiền thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm, có bao nhiêu doanh nghiệp thực tế phát sinh thuế để hưởng, mức giảm bình quân là bao nhiêu và nguồn lực này tập trung chủ yếu vào nhóm nào?

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) phân tích, giữa các ngành nghề có sự khác biệt rất lớn về quy mô doanh thu, chi phí và biên lợi nhuận. Một doanh nghiệp thương mại, phân phối có thể dễ dàng đạt doanh thu 10 tỷ đồng nhưng tỷ suất lợi nhuận cực kỳ thấp; trong khi một doanh nghiệp thuộc khối dịch vụ có cùng mức doanh thu lại có khả năng sinh lời cao hơn nhiều.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cũng cho rằng, khi chính sách lấy một ngưỡng doanh thu cụ thể làm căn cứ sẽ phát sinh hành vi chia nhỏ hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp điều chỉnh thời điểm ghi nhận doanh thu hoặc sử dụng các phương thức khác để đưa doanh thu xuống dưới mức ngưỡng là 10 tỷ đồng.

Đại biểu đề nghị Chính phủ khi quy định chi tiết cần có cơ chế kiểm soát phù hợp, nhất là đối với các trường hợp có quan hệ liên kết, doanh nghiệp có cùng chủ sở hữu, cùng địa điểm, cùng ngành nghề hoặc là có dấu hiệu chia tách trong hoạt động kinh doanh.

“Mục tiêu là hỗ trợ đúng đối tượng nhưng không để chính sách tạo ra động cơ để né ngưỡng doanh thu” – đại biểu nói.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) phân tích, giữa một doanh nghiệp có doanh thu 9,9 tỷ đồng và một doanh nghiệp có doanh thu 10,1 tỷ đồng, chênh lệch về quy mô kinh doanh là rất nhỏ nhưng chênh lệch về chính sách thuế có thể tương đối lớn.

“Điều này có thể tạo ra động cơ không muốn "lớn lên" của doanh nghiệp. Vì vậy, đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế chuyển tiếp đối với trường hợp doanh thu vượt không đáng kể so với ngưỡng 10 tỷ đồng theo hướng giảm dần, bảo đảm nguyên tắc doanh nghiệp tăng doanh thu thì nghĩa vụ thuế tăng, nhưng không tăng đột ngột” – đại biểu nêu quan điểm.

Số hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng chiếm tới 99,98%

Giải trình, làm rõ về căn cứ chọn ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo dữ liệu ngành Tài chính quản lý, đến nay số hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng là 2.696.863 hộ, chiếm tới 99,98% tổng số hộ kinh doanh trên toàn quốc. Số doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng là 865.115 doanh nghiệp, chiếm 81,1% tổng số doanh nghiệp.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn giải trình, làm rõ vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm tại Phiên họp. Ảnh: VPQH

“Như vậy, điểm gãy 10 tỷ đồng đã bao phủ đại đa số các doanh nghiệp vừa, nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh cần được trợ lực" – Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ.

Về căn cứ chọn mức giảm 30%, Bộ trưởng phân tích, một đơn vị có doanh thu 10 tỷ đồng/năm, bình quân doanh số khoảng 833 triệu đồng/tháng. Với tỷ suất lợi nhuận bình quân khoảng 12%, số thuế nộp hằng tháng dao động từ 15 đến 17 triệu đồng. Việc giảm 30% nghĩa là hỗ trợ cho doanh nghiệp từ 4 đến hơn 5 triệu đồng/tháng. Mức giảm 5 triệu đồng này tương đương với mức chi tiêu cao nhất của một người dân trong tháng và tương đương mức lương tối thiểu vùng I, mang lại ý nghĩa hỗ trợ rất thiết thực đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng khẳng định quan điểm nhất quán là tạo ra chính sách thuế "trung lập, đơn giản, dễ hiểu, dễ làm, dễ kiểm tra". Theo đó, trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết, Bộ Tài chính sẽ quy định chặt chẽ các điều khoản loại trừ đối với mô hình công ty con, công ty liên kết nhằm hạn chế tối đa việc chia tách để lợi dụng ưu đãi.

Đồng thời, tại kỳ họp tháng 10 tới, khi trình Quốc hội Luật Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp (sửa đổi), Bộ Tài chính sẽ đề xuất nâng mức doanh thu được áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản (tỷ lệ % trên doanh số) từ 3 tỷ đồng hiện nay lên 10 tỷ đồng, giúp đơn giản hóa tối đa thủ tục kế toán cho doanh nghiệp.

Liên quan đến hiệu lực áp dụng từ tháng 8/2026 cho kỳ tính thuế 2026-2027, Bộ trưởng làm rõ, do năm tài chính được tính trọn vẹn theo năm và quyết toán vào cuối năm, việc Quốc hội thông qua Nghị quyết trong tháng 8 và ban hành sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động tính toán ngay được khoản thuế được giảm, từ đó tạo nguồn lực tài chính cân đối cho chu kỳ sản xuất, kinh doanh đợt cao điểm cuối năm và dịp Tết Nguyên đán.