Bộ trưởng Bộ Tư pháp: Sửa đổi Luật Thủ đô là bước tiến mang tính lịch sử

Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo

Tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 12/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Phát biểu giải trình, làm rõ thêm ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cảm ơn các ý kiến tham gia rất trách nhiệm và sôi nổi về 2 dự thảo luật do Bộ Tư Pháp là cơ quan giúp Chính phủ chủ trì soạn thảo. Bộ Tư pháp cũng đã có các báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình bước đầu ý kiến của đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về 2 dự án luật này và đã gửi đến các đại biểu.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ thêm ý kiến đại biểu Quốc hội nêu.

"Sau phiên họp, chúng tôi sẽ khẩn trương phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan có liên quan để tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội nhằm hoàn thiện 2 dự thảo luật, để báo cáo Chính phủ, Ủy ban Thường vuj Quốc hội và trình Quốc hội quyết định tại đợt 2 của Kỳ họp" - ông Hoàng Thanh Tùng nói.

Về Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp khẳng định, việc sửa đổi Luật Thủ đô là một bước tiến mang tính lịch sử nhằm thiết lập mô hình thể chế phát triển mới và chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo và quản trị phát triển.

"Quan điểm xuyên suốt được quán triệt là trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để và trách nhiệm giải trình rõ ràng gắn với phương châm Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm" - Bộ trưởng nêu rõ.

Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ tạo lập nền tảng pháp lý vững chắc để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển 100 năm, phát huy vai trò, vị trí là trung tâm chính trị hành chính của quốc gia, xây dựng Hà Nội thành trung tâm đổi mới sáng tạo tài chính hàng đầu, xứng tầm với đô thị toàn cầu.

Đồng thời, việc sửa đổi luật cũng sẽ giúp xác lập và xác lập rõ vai trò hạt nhân dẫn dắt vùng Thủ đô, bảo đảm sự hài hòa lợi ích giữa nhà nước, người dân và doanh nghiệp và lấy hạnh phúc của nhân dân làm tiêu chí phát triển.

Về đột phá về phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền Thủ đô, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho hay, dự thảo luật đã tạo ra một bước ngoặt về tư duy pháp lý, chuyển từ cơ chế thực thi chính sách sang thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách với hơn 190 thẩm quyền mới, được giao cho chính quyền thành phố.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, bám sát yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, phát triển, cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến sẽ rà soát kỹ các cơ chế, chính sách phân quyền được quy định từ Chương II đến Chương VII của dự thảo luật để đề xuất hoàn thiện theo hướng:

Đối với những nội dung phân quyền về tổ chức bộ máy, về ban hành văn bản quy phạm pháp luật có nội dung thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước cấp trên hoặc liên quan đến nội dung Hiến pháp xác định phải ban hành bằng luật như là quyền con người, quyền công dân, thì quy định cụ thể thẩm quyền của từng cơ quan của chính quyền thành phố trong dự thảo luật.

Đối với các nội dung phân quyền theo từng lĩnh vực phát triển, thì chỉ quy định những nội dung cốt lõi, có tính nguyên tắc, khái quát, gắn với yêu cầu, kết quả cần đạt được và lộ trình thực hiện cụ thể nhằm tạo ra không gian thể chế cho Thủ đô, phát huy tính tự chủ, sáng tạo, chủ động thiết kế và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển của Thủ đô, bảo đảm linh hoạt, thích ứng với thực tiễn theo đúng tinh thần Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm.

Cơ chế kiểm tra, giám sát công khai, minh bạch

Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng cho biết, về yêu cầu giao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, dự thảo luật đã cố gắng thiết kế các cơ chế kiểm tra, giám sát công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình một cách có hệ thống, đủ mạnh để tương xứng với việc phân quyền rất mạnh mẽ cho thành phố.

Các đại biểu tham dự phiên họp ngày 12/4 tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI

Thứ nhất, cơ chế giám sát đa tầng và thẩm quyền giám sát, kiểm tra của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ của Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Chính phủ, các Bộ như quy định trong dự thảo luật.

Thứ hai, dự thảo luật áp dụng tư duy quản trị hiện đại thông qua nguyên tắc 6 rõ: Rõ người, rõ việc, rõ quy trình trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả và rõ hiệu quả. Theo đó, việc cụ thể hóa trách nhiệm sẽ giúp chuyển từ trao việc sang trao trách nhiệm gắn với kết quả, khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh hoặc lạm quyền trong bộ máy.

Thứ ba, trách nhiệm giải trình ở mức cao và tăng cường tính minh bạch thông qua cơ chế báo cáo tức thời, giải trình bắt buộc và công khai để nhân dân giám sát.

Thứ tư, ngăn chặn nguy cơ buông lỏng quản lý thông qua quy định cấm phân cấp, ủy quyền tiếp đối với những thẩm quyền đặc biệt vượt trội được Quốc hội trao. Điều này bảo đảm trách nhiệm giải trình luôn tập trung ở cấp được giao thẩm quyền gốc.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, ông Hoàng Thanh Tùng nêu, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng sẽ nghiên cứu để làm rõ thêm các nội dung sau: Một là, làm rõ các tiêu chí phân quyền, quy định rõ khi nào thì quyền được giao cho Hội đồng nhân dân, tập thể Ủy ban nhân dân, khi nào giao cho cá nhân Chủ tịch Ủy ban nhân dân để bảo đảm nguyên tắc rõ trách nhiệm trong việc ra quyết định.

Hai là, bổ sung các quy định về hệ quả pháp lý cụ thể nếu kết quả giải trình không đạt yêu cầu hoặc việc thực hiện quyền hạn không hiệu quả, để có căn cứ kịp thời điều chỉnh nội dung phân quyền như quy định tại Điều 4 của dự thảo luật.

Ba là, về hình thức giải trình, sẽ nghiên cứu quy định cụ thể hơn về hình thức và thời điểm thực hiện phải trình trước, trong hay sau thực hiện nhiệm vụ để tăng tính chủ động cho thành phố.

Liên quan tới làm rõ giới hạn của việc ban hành các cơ chế khác luật, theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo luật hiện tại đã thiết lập khung pháp lý cho phép Thủ đô ban hành các quy định khác với pháp luật hiện hành thông qua 3 cấp độ chính.

Cụ thể, áp dụng pháp luật tại Điều 5; thẩm quyền ban hành văn bản tại Điều 8 cho phép chính quyền thành phố ban hành các văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác với văn bản của cơ quan nhà nước cấp Trung ương để thực hiện các thẩm quyền đặc thù được giao; thí điểm cơ chế chính sách tại Điều 9 là quy định có tính đột phá cho phép Hội đồng nhân dân thành thành phố thí điểm các chính sách khác luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc những vấn đề chưa được pháp luật quy định.