Bộ trưởng Bộ Y tế: Sẽ kiểm soát chặt chẽ việc người nổi tiếng 'thổi phồng' công dụng thực phẩm

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan giải trình trước quốc hội chiều 11/11

Chiều 11/11, giải trình trước Quốc hội về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đề cập tình trạng một số người nổi tiếng lợi dụng hoạt động quảng cáo để thổi phồng tính năng, công dụng của thực phẩm, gây hiểu lầm cho người tiêu dùng.

Theo Bộ trưởng, thực trạng này cho thấy cần đổi mới phương thức quản lý, vừa bảo vệ sức khỏe người dân, vừa tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Siết quản lý thực phẩm quảng cáo có tác dụng với sức khỏe

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết một trong những điểm mới của dự thảo luật là phân loại sản phẩm để áp dụng hình thức quản lý phù hợp, thay vì thực hiện chung một phương thức đối với tất cả các nhóm thực phẩm.

Dự thảo thiết kế 3 hình thức quản lý gồm: công bố tiêu chuẩn sản phẩm; miễn đăng ký công bố và công bố tiêu chuẩn sản phẩm; đăng ký bản công bố sản phẩm.

Trong đó, nhóm phải đăng ký bản công bố sản phẩm để được quản lý chặt hơn gồm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và thực phẩm có công bố khuyến cáo về sức khỏe.

Theo bà Đào Hồng Lan, các quy định này được xây dựng trên cơ sở tham chiếu tiêu chuẩn Codex - bộ tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) phối hợp xây dựng.

Bộ trưởng dẫn thực tế thời gian qua có nhiều người nổi tiếng lợi dụng quảng cáo để "thổi phồng các tính năng, công dụng để lừa dối khách hàng". Không chỉ người tiêu dùng chịu thiệt hại, tình trạng này còn gây ảnh hưởng đến những doanh nghiệp kinh doanh nghiêm túc.

Đặc biệt, các sản phẩm bổ sung được tự công bố, tự quảng cáo nhưng sau đó thổi phồng công dụng đang đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ hơn. Vì vậy, dự thảo luật xác định cụ thể những nhóm sản phẩm bắt buộc đăng ký bản công bố, hạn chế việc lợi dụng các quy định để đưa thông tin sai lệch.

Đối với thực phẩm bổ sung vitamin, khoáng chất hoặc có khuyến cáo liên quan đến sức khỏe, dự thảo cũng áp dụng các nguyên tắc của Codex và tham chiếu quy định quốc tế để xây dựng yêu cầu quản lý tương ứng.

Chiều 11/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Chuyển từ xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh an toàn thực phẩm là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe từng người dân, mỗi gia đình, chất lượng giống nòi và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Do đó, việc sửa đổi luật sau 16 năm thực hiện là nhiệm vụ khó, cần cân nhắc nhiều yếu tố.

Theo bà, tư duy quản lý phải chuyển từ bị động xử lý sang chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa. Cơ quan chức năng không thể chỉ vào cuộc khi sản phẩm kém chất lượng hoặc bị quảng cáo sai sự thật đã lưu hành rộng rãi trên thị trường.

Tuy nhiên, phòng ngừa rủi ro không đồng nghĩa với việc tăng thêm rào cản hành chính. Định hướng của dự thảo là đổi mới phương thức quản lý, chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học, phân tích nguy cơ và phù hợp thông lệ quốc tế.

Bộ trưởng cho rằng yêu cầu đặt ra là phải cân bằng giữa bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, tránh phát sinh những thủ tục không cần thiết.

Doanh nghiệp được lưu thông thực phẩm ngay sau công bố

Để thực hiện định hướng này, dự thảo luật phân loại thực phẩm theo mức độ và đặc điểm quản lý.

Với phần lớn thực phẩm chế biến bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, hương liệu và vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, tổ chức, cá nhân được sản xuất, kinh doanh và lưu thông sản phẩm ngay sau khi hoàn thành công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Bộ trưởng khẳng định đây là cơ chế hậu kiểm hoàn toàn, "không phải tiền kiểm núp bóng hậu kiểm", tương tự cơ chế công bố sản phẩm theo Nghị định 15.

Trong khi đó, thực phẩm tươi sống, thực phẩm sơ chế nhỏ lẻ, thức ăn đường phố và sản phẩm nội bộ được miễn thủ tục đăng ký công bố và công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Các nhóm này vẫn phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm và chịu sự giám sát của chính quyền địa phương trong quá trình lưu thông.

Về hoạt động thanh tra, kiểm tra, Bộ trưởng giải thích quy định kiểm tra không quá một lần mỗi năm xuất phát từ Nghị quyết 198/2025 của Quốc hội, nhằm hạn chế gây phiền hà cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, Điều 57 dự thảo luật vẫn quy định cơ quan quản lý có quyền kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu sai phạm hoặc căn cứ dữ liệu đánh giá rủi ro về mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, mục tiêu xuyên suốt của việc sửa luật là đổi mới phương thức quản lý, hạn chế xáo trộn hoạt động kinh doanh, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính, đồng thời loại bỏ những doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở để trục lợi trên sức khỏe người dân.