Bảo hiểm nông nghiệp hỗ trợ phí tới 95%, vì sao nông dân vẫn khó tiếp cận?

Thiên tai, dịch bệnh có thể khiến người sản xuất nông nghiệp mất vốn, tư liệu sản xuất và nguồn thu nhập trong thời gian dài. Bảo hiểm được kỳ vọng trở thành điểm tựa tài chính giúp họ khôi phục hoạt động, song thực tế, khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng cung cấp dịch vụ vẫn là trở ngại lớn.

Tại tọa đàm “Điểm tựa cho cuộc sống”, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân cho biết nhu cầu tham gia bảo hiểm nông nghiệp là có thật, từ hộ nông dân đến HTX và doanh nghiệp. Tuy nhiên, loại hình này chưa phát triển tương xứng với nhu cầu thực tế.

Theo bà Vân, khoảng trống lớn hiện nay nằm ở khả năng kết nối giữa doanh nghiệp bảo hiểm và người sản xuất. Cả hai phía đều có nhu cầu nhưng chưa tìm được cách tiếp cận và phương thức phục vụ phù hợp.

Chính sách mở rộng, người sản xuất được hỗ trợ những gì?

Ngày 5/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 346/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 58/2018/NĐ-CP về bảo hiểm nông nghiệp. Nghị định có hiệu lực từ ngày 20/10/2026, nâng mức hỗ trợ phí bảo hiểm tối đa lên 95% đối với cá nhân thuộc hộ nghèo, cận nghèo; 50% đối với cá nhân không thuộc hai nhóm này và 30% đối với tổ chức sản xuất nông nghiệp đáp ứng điều kiện.

Đối tượng bảo hiểm cũng được mở rộng, bổ sung cây trồng, vật nuôi, nuôi trồng thủy sản và cây lâm nghiệp chủ lực thuộc danh mục do cơ quan có thẩm quyền công bố.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân (ở giữa) chia sẻ tại buổi Toạ đàm Điểm tựa cho cuộc sống.

Theo ông Phạm Văn Đức, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát Bảo hiểm, Bộ Tài chính, nghị định làm rõ hơn quy định về bảo hiểm theo chỉ số thời tiết, viễn thám, đồng thời mở rộng nguồn dữ liệu phục vụ xác định chỉ số, trong đó có dữ liệu từ cơ quan khí tượng trong nước và nguồn quốc tế.

Những điều chỉnh này tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp phát triển sản phẩm bảo hiểm phù hợp với đặc điểm sản xuất và rủi ro tại từng vùng.

Tuy nhiên, mức hỗ trợ 95%, 50% và 30% là mức tối đa, không có nghĩa mọi người tham gia đều được hưởng mức tương ứng. Việc thụ hưởng còn phụ thuộc đối tượng, sản phẩm, địa bàn và các điều kiện cụ thể.

Vì vậy, cùng với việc mở rộng chính sách, yêu cầu quan trọng là tổ chức triển khai hiệu quả tại địa phương, giúp người sản xuất hiểu rõ điều kiện tham gia và lựa chọn được sản phẩm đáp ứng nhu cầu thực tế.

Từ góc nhìn của người đứng đầu tổ chức đại diện cho khu vực hợp tác xã, Chủ tịch Cao Xuân Thu Vân cho rằng muốn bảo hiểm nông nghiệp phát huy hiệu quả, doanh nghiệp phải bắt đầu từ nhu cầu và đặc điểm sản xuất của từng ngành hàng, địa phương.

Bà dẫn trường hợp nhiều HTX nuôi biển tại TP Quảng Ninh. Người nuôi thủy sản trên biển mong muốn tham gia bảo hiểm để giảm thiểu rủi ro, nhưng giữa nhu cầu của người dân và khả năng cung cấp sản phẩm của doanh nghiệp vẫn còn khoảng cách.

Thực tế này đặt ra yêu cầu xác định những ngành hàng quan trọng của từng địa phương để ưu tiên phát triển sản phẩm bảo hiểm, thay vì áp dụng các gói phổ biến chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm sản xuất và mức độ rủi ro.

Theo bà Vân, mức phí và quyền lợi bảo hiểm cần được tính toán trên cơ sở chi phí đầu tư, quy mô sản xuất và khả năng phục hồi sau tổn thất.

Nếu phí quá cao, người sản xuất khó tham gia. Ngược lại, nếu mức bảo hiểm quá thấp, số tiền nhận được khi xảy ra thiệt hại có thể không đủ để tái sản xuất.

Do đó, doanh nghiệp bảo hiểm cần chủ động khảo sát, lấy ý kiến người sản xuất để thiết kế sản phẩm sát nhu cầu, thay vì chỉ tập trung vào những gói bảo hiểm phổ biến, dễ bán.

Một vấn đề khác được Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam đặc biệt lưu ý là quy trình bồi thường.

Theo bà Vân, ngay từ khi ký hợp đồng, người tham gia phải được giải thích rõ cần cung cấp những giấy tờ, hình ảnh, dữ liệu gì khi xảy ra sự cố; trình tự thực hiện và thời hạn xử lý ra sao.

Nếu thủ tục phức tạp, liên tục yêu cầu bổ sung hồ sơ, người nông dân sẽ gặp nhiều khó khăn, nhất là trong thời điểm vừa chịu thiệt hại và đang cần nguồn lực để khôi phục sản xuất.

Những vấn đề bà Vân nêu cho thấy hiệu quả bảo hiểm không thể chỉ đánh giá qua số lượng hợp đồng hay mức hỗ trợ phí. Điều người sản xuất cần là sản phẩm phù hợp với rủi ro thực tế, quyền lợi rõ ràng và khả năng nhận bồi thường đúng cam kết.

Bồi thường minh bạch mới tạo được niềm tin

Làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm, ông Phạm Văn Đức cho biết doanh nghiệp có nghĩa vụ tư vấn, giải thích đầy đủ về phạm vi rủi ro, mức phí, quy trình và thủ tục bồi thường.

Khi xảy ra tổn thất, doanh nghiệp phải tổ chức giám định, hướng dẫn người tham gia hoàn thiện hồ sơ và thực hiện chi trả theo cam kết trong hợp đồng.

Đối với trường hợp tổn thất lớn, doanh nghiệp có thể xem xét tạm ứng một phần tiền bồi thường để người sản xuất sớm có nguồn lực khôi phục hoạt động.

Ông Phạm Văn Đức (bên phải), Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát Bảo hiểm, Bộ Tài chính chia sẻ tại buổi toạ đàm Điểm tựa cho cuộc sống.

Trong trường hợp phát sinh bất đồng về số tiền bồi thường, các bên có thể sử dụng tổ chức giám định độc lập để đối chiếu kết quả.

Theo ông Đức, cơ quan quản lý cũng tiếp nhận phản ánh của tổ chức, cá nhân; yêu cầu doanh nghiệp báo cáo, kiểm tra và xử lý nếu việc giải quyết quyền lợi không đúng quy định.

Các cơ chế này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi người tham gia. Tuy nhiên, để thực sự phát huy hiệu quả, thông tin về quy trình và trách nhiệm của từng bên cần được phổ biến rõ ràng, dễ hiểu ngay từ đầu.

Đối với người sản xuất, đặc biệt là những hộ có quy mô nhỏ, việc nắm được điều kiện bồi thường và chuẩn bị hồ sơ đúng yêu cầu sẽ giúp hạn chế vướng mắc khi rủi ro xảy ra.

Cầu nối đưa bảo hiểm đến người sản xuất

Với vai trò tổ chức sản xuất, tập hợp thành viên và kết nối thị trường, HTX có điều kiện nắm bắt nhu cầu bảo hiểm theo từng nhóm cây trồng, vật nuôi, vùng sản xuất. Đây cũng là lực lượng có thể hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin và hiểu rõ hơn quyền lợi, nghĩa vụ khi tham gia.

Bảo hiểm nông nghiệp được kỳ vọng trở thành điểm tựa tài chính cho người nông dân nhanh chóng khôi phục lại hoạt động sau những rủi ro, biến cố trong sản xuất.

Một điểm đáng chú ý trong đề xuất của Chủ tịch Cao Xuân Thu Vân là phát huy vai trò của HTX trong việc đưa chính sách bảo hiểm đến người sản xuất.

Theo bà, HTX không nên chỉ là đối tượng được tuyên truyền mà cần trở thành lực lượng trực tiếp tham gia phổ biến, hướng dẫn chính sách tại cơ sở.

Với vai trò tổ chức sản xuất, tập hợp thành viên và kết nối thị trường, HTX có điều kiện nắm bắt nhu cầu bảo hiểm theo từng nhóm cây trồng, vật nuôi và vùng sản xuất.

Khi được trang bị đầy đủ thông tin, HTX có thể truyền đạt chính sách, hướng dẫn quyền lợi và nghĩa vụ tham gia bảo hiểm đến thành viên, đồng thời tiếp cận cả những hộ nông dân chưa tham gia HTX.

Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, cách làm này không chỉ mở rộng phạm vi tiếp cận bảo hiểm mà còn tạo cơ hội để HTX phát triển mạng lưới liên kết sản xuất.

HTX có thể cung cấp dịch vụ, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho những hộ chưa phải thành viên, qua đó tạo điều kiện để họ tham gia chuỗi liên kết.

Như vậy, bảo hiểm nông nghiệp không chỉ là công cụ phòng ngừa rủi ro mà còn có thể trở thành cơ hội để HTX tập hợp thêm người sản xuất, mở rộng quy mô và nâng cao khả năng cung ứng hàng hóa.

Từ thực tiễn đó, Liên minh HTX Việt Nam mong muốn các bộ, ngành và địa phương tạo điều kiện để hệ thống Liên minh tham gia phổ biến chính sách, hỗ trợ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thành viên.

Cùng với đó, chính quyền địa phương cần chủ động xác định cây trồng, vật nuôi chủ lực, trong khi doanh nghiệp bảo hiểm phải nâng cao chất lượng tư vấn và thiết kế sản phẩm phù hợp thực tế.

Những đề xuất này hướng đến việc hình thành sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp bảo hiểm, hệ thống Liên minh HTX và người sản xuất.

Bảo hiểm nông nghiệp chỉ thực sự trở thành điểm tựa khi người dân không chỉ được hỗ trợ phí mà còn tìm được sản phẩm phù hợp, hiểu rõ quyền lợi và nhận bồi thường đúng cam kết. Chính sách đã mở rộng cơ hội tham gia, nhưng việc kết nối với người sản xuất và xây dựng niềm tin mới là yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài.