Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh: Việc di chuyển phải bảo tồn, phát huy giá trị của di tích lịch sử

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (thành phố Huế) tán thành việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về di chuyển di tích lịch sử trong phạm vi thực hiện 2 dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (thành phố Huế) đóng góp ý kiến trong phiên thảo luận tại hội trường Quốc hội sáng nay 23/8.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đình Đông Côi và đình Tam Sơn đều là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh của Bắc Ninh. Đình Đông Côi là không gian thờ phụng ba vị thành hoàng, theo truyền thống địa phương là ba anh em họ Nguyễn có công giúp Triệu Quang Phục chống quân Lương ở thế kỷ VI. Các vị được các triều đại về sau phong sắc, ban mỹ tự và được Nhân dân gìn giữ, hương khói.

Đại biểu cho rằng giá trị của các di tích không chỉ nằm ở kiến trúc vật thể mà còn gắn với đời sống cộng đồng, tín ngưỡng, lễ hội, thần tích, sắc phong, đồ thờ, nghi lễ và ký ức làng quê. Đây là đặc trưng của vùng Kinh Bắc, nơi các thiết chế văn hóa truyền thống góp phần duy trì những giá trị lịch sử, văn hóa qua nhiều thế hệ.

Vì vậy, theo đại biểu, nếu phải di chuyển di tích, cần đặt việc bảo tồn các giá trị này trong mối tương quan với quy mô, tính cấp thiết của các dự án.

Đối với dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đại biểu cho rằng đây là một bộ phận của yêu cầu phát triển hạ tầng chiến lược, cần hoàn thành đồng bộ để phục vụ Hội nghị cấp cao APEC năm 2027. Dự án xây dựng doanh trại gắn với yêu cầu quốc phòng, an ninh; cơ quan thẩm tra đánh giá đây là nhiệm vụ cấp bách, có yêu cầu tiến độ cao. Do đó, các dự án không thể tùy tiện hoặc kéo dài tiến độ.

Tán thành việc Quốc hội cho phép di chuyển các di tích trên, nhưng phải kèm theo những điều kiện pháp lý chặt chẽ, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị Nghị quyết xác định rõ phạm vi 2 di tích thuộc dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, không sử dụng cơ chế hướng dẫn để mở rộng thêm đối tượng. Đây cũng là hướng được cơ quan thẩm tra thống nhất.

Việc di chuyển phải được thực hiện theo cơ chế đặc thù được Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết 256 ban hành năm 2025, đồng thời phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo đảm tối đa các yếu tố cấu thành và phát huy giá trị di tích sau khi di chuyển. Công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng phải là yêu cầu bắt buộc. Người dân không chỉ được biết di tích sẽ được di chuyển đến đâu mà cần được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn đời sống văn hóa gắn với di tích...

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu giải trình, làm rõ vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Phát biểu giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Lâm Thị Phương Thanh cho biết, thừa ủy quyền của Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã thống nhất tiếp thu ý kiến thẩm tra của Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội và đầy đủ ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với nội dung Chính phủ trình tại Tờ trình số 614 và Báo cáo tiếp thu, giải trình số 490 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Theo đó, Chính phủ đề nghị áp dụng cơ chế, chính sách di chuyển đối với 2 di tích đình Đông Côi và đình Tam Sơn theo Điều 2 Nghị quyết 256 của Quốc hội.

Đối với di tích Đền Tân Trăn, Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát, kiểm tra các vấn đề liên quan đến Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo và chưa đưa di tích này vào dự thảo Nghị quyết.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Nghị quyết và gửi Quốc hội kèm Báo cáo tiếp thu, giải trình số 490 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, trong quá trình hoàn thiện và tổ chức thực hiện, Chính phủ sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, chú trọng bảo tồn tối đa và phát huy giá trị di tích; bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan và tham vấn ý kiến người dân. Việc di chuyển chỉ được thực hiện khi thực sự cần thiết, không còn giải pháp thay thế để bảo tồn tại chỗ, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn và phát triển, phù hợp với quan điểm của Đảng, Nhà nước và quy định pháp luật.

Đối với ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Bộ trưởng đồng tình và cho rằng việc di chuyển di tích đến địa điểm mới cần tính đến đặc điểm của các đình, đền vốn gắn bó với làng, xã và cộng đồng dân cư.

Theo Bộ trưởng, trong trường hợp cộng đồng dân cư di chuyển, việc di chuyển đình, đền gắn với cộng đồng dân cư và không gian văn hóa của làng là phù hợp. Tuy nhiên, quá trình này phải tuân thủ đúng quy trình về tu bổ di tích, giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích, thực hiện đúng quy định pháp luật và bảo đảm phát huy giá trị di sản.

“Việc di chuyển không đơn thuần là thay đổi địa điểm mà quan trọng hơn là phải bảo tồn và phát huy tinh thần, hồn cốt cùng những giá trị của đình, đền gắn với làng, xã, qua đó giữ gìn và tiếp nối truyền thống văn hóa, lịch sử của cộng đồng và dân tộc tại nơi mới”, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh.

Theo thẩm quyền, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức thực hiện. Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi quá trình triển khai, bảo đảm thực hiện đúng quy định và các mục tiêu theo tinh thần của Quốc hội.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết để trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua theo chương trình.

Sau khi Nghị quyết được Quốc hội thông qua, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục hỗ trợ địa phương tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết của Quốc hội.