Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Ngành Hải quan cần tập trung hoàn thiện thể chế, triển khai hiệu quả hải quan số, hải quan thông minh

Kết quả nổi bật trên các mặt công tác

Chiều 15/5, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm việc với Cục Hải quan về tình hình thực hiện nhiệm vụ 4 tháng đầu năm và phương hướng thời gian tới.

Tại buổi làm việc, Lãnh đạo Cục Hải quan đã báo cáo với Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn những kết quả nổi bật trên các mặt công tác thu ngân sách, chống buôn lậu, gian lận thương mại, cải cách thể chế, công nghệ thông tin, thông quan tập trung.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn làm việc với Cục Hải quan về tình hình thực hiện nhiệm vụ 4 tháng đầu năm và phương hướng thời gian tới. Ảnh: Mạnh Tuấn.

Cụ thể, 4 tháng đầu năm 2026, trong bối cảnh kinh tế, thương mại quốc tế tiếp tục đối mặt nhiều biến động, ngành Hải quan đã tích cực tạo thuận lợi thương mại, thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu đạt 345,68 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm 2025. Thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 166.301 tỷ đồng, bằng 36,9% dự toán, tăng 16,5% so với cùng kỳ. Tính đến ngày 7/5/2026, số thu đạt 173.464 tỷ đồng, tương đương 38,5% dự toán.

Kết quả này phản ánh hiệu quả các giải pháp quản lý thu, chống thất thu, cũng như công tác phân tích, dự báo nguồn thu được triển khai chủ động, bám sát diễn biến thị trường. Đáng chú ý, cơ quan Hải quan đã theo dõi sát tác động từ chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ, biến động giá năng lượng và các biện pháp phòng vệ thương mại để kịp thời điều hành thu ngân sách.

Cùng với nhiệm vụ thu ngân sách, công tác kiểm soát hải quan tiếp tục được siết chặt trong bối cảnh buôn lậu, gian lận thương mại diễn biến ngày càng tinh vi, đặc biệt qua thương mại điện tử, chuyển phát nhanh và logistics quốc tế.

Toàn ngành đã triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, tăng cường ứng dụng quản lý rủi ro, dữ liệu và trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, tập trung vào các tuyến, địa bàn và mặt hàng trọng điểm.

Lũy kế đến giữa tháng 4/2026, cơ quan Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 7.029 vụ vi phạm, với trị giá hàng hóa khoảng 6.486,8 tỷ đồng; khởi tố 4 vụ, kiến nghị khởi tố 43 vụ. Số tiền thu nộp ngân sách đạt khoảng 277,5 tỷ đồng.

Trong đấu tranh phòng, chống ma túy, lực lượng Hải quan đã chủ trì, phối hợp phát hiện 63 vụ, bắt giữ 81 đối tượng, thu giữ khoảng 306,7 kg ma túy các loại.

7 nhóm thành tựu nổi bật

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn ghi nhận, đánh giá cao những đóng góp của ngành Hải quan trong hơn 80 năm xây dựng và phát triển, đồng thời nhấn mạnh 7 nhóm thành tựu nổi bật.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Mạnh Tuấn.

Bộ trưởng chỉ rõ, thứ nhất, về hoàn thiện thể chế, ngành Hải quan đã chủ động hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động hải quan, đặc biệt trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Thứ hai, về cải cách hành chính, ngành Hải quan đã đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, vừa bảo đảm yêu cầu kiểm soát, vừa tạo thuận lợi cho hàng hóa, dịch vụ và phương tiện lưu thông, đặc biệt là lưu thông qua biên giới. Theo báo cáo, ngành đã cắt giảm 33/39 thủ tục và thực hiện trực tuyến toàn trình 120/216 thủ tục hành chính, thể hiện nỗ lực rất lớn trong cải cách.

Thứ ba, về chuyển đổi số, ngành Hải quan đã quyết liệt triển khai nhiệm vụ chuyển đổi số nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam với thế giới. “Việc đẩy mạnh chuyển đổi số giúp chúng ta bắt kịp với thế giới, đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp 4.0” - Bộ trưởng nhấn mạnh.

Thứ tư, về nhiệm vụ thu ngân sách, ngành Hải quan đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, với tốc độ tăng trưởng thu luôn duy trì ở mức cao.

Thứ năm, ngành Hải quan được đánh giá cao về kết quả đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và đặc biệt là phòng, chống ma túy.

Thứ sáu, về sắp xếp bộ máy, ngành Hải quan đã thực hiện tinh gọn tổ chức với kết quả giảm tới 53,77% đầu mối theo báo cáo, là con số rất đáng ghi nhận và biểu dương.

Thứ bảy, về hội nhập quốc tế, ngành Hải quan đã thiết lập quan hệ với 187 quốc gia, đặc biệt duy trì hợp tác chặt chẽ với các đối tác lớn như Mỹ, Trung Quốc và Hàn Quốc... Qua đó, ngành đã học tập được nhiều kinh nghiệm và mô hình quản lý hiệu quả từ hải quan các nước trên thế giới.

Tập trung hoàn thiện thể chế, tăng tốc số hóa

Bên cạnh những kết quả tích cực nêu trên, Bộ trưởng cho rằng, ngành Hải quan cần thẳng thắn nhìn nhận và tập trung khắc phục những tồn tại, hạn chế hiện nay. Đồng thời, ưu tiên triển khai các nhóm nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực...

Tại cuộc họp, Bộ trưởng nhấn mạnh vấn đề chi phí logistics của Việt Nam còn ở mức rất cao, chiếm 18 - 20% GDP, trong khi Singapore chỉ khoảng 8%, chúng ta gấp gần 3 lần; Thái Lan khoảng 15,5% và Malaysia hơn 12%. Trong đó, chi phí vận tải lớn nhất, hiện chiếm khoảng 60% tổng chi phí logistics.

Bên cạnh đó, năng lực của các doanh nghiệp logistics trong nước còn hạn chế, quy mô nhỏ. Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân quan trọng làm gia tăng chi phí là chi phí tuân thủ, đặc biệt liên quan đến các thủ tục kiểm tra chuyên ngành và hoạt động quản lý của các cơ quan chức năng. Trong hoạt động thương mại, thời gian chính là “vàng bạc” của doanh nghiệp.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Mạnh Tuấn.

Giao nhiệm vụ cho ngành Hải quan, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu khẩn trương sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan để trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp tháng 10/2026. Đồng thời, hệ thống văn bản hướng dẫn dưới luật cần được thực hiện theo hướng linh hoạt hơn, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện thủ tục, đẩy nhanh lưu thông hàng hóa và góp phần tăng trưởng kinh tế hai con số.

Bộ trưởng đặc biệt lưu ý, ngành Hải quan cần đẩy mạnh, triển khai hiệu quả hải quan số, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa, nhằm phục vụ tốt nhất cho người dân và doanh nghiệp, trước sức ép thông quan rất lớn và kiểm soát hàng hóa ngày càng gia tăng.

Bên cạnh đó, nâng cao năng lực xử lý của hệ thống công nghệ thông tin, bố trí đủ kinh phí nhằm bảo đảm an ninh, an toàn mạng, phòng tránh nguy cơ tấn công hệ thống.

Cũng tại buổi làm việc, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn bày tỏ tin tưởng ngành Hải quan sẽ tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, đổi mới, hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao, góp phần thúc đẩy thương mại, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới./.