Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả

Cuối giờ sáng 12/11, tiếp tục chương trình chất vấn của Quốc hội, sau Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đăng đàn trả lời các vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân trả lời chất vấn sáng ngày 12/11. Ảnh: Media Quốc hội

Phát biểu mở đầu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, sau gần 2 năm triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đạt nhiều kết quả, từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng đến từng bước làm chủ công nghệ lõi.

Riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có 11 luật và một nghị quyết đặc thù được Quốc hội thông qua. Đến nay, thể chế phục vụ triển khai Nghị quyết 57 cơ bản được hoàn thiện.

Nguồn ngân sách dành cho lĩnh vực này tăng từ 75.000 tỷ đồng năm 2025 lên 95.000 tỷ đồng năm 2026 và dự kiến đạt 120.000 tỷ đồng năm 2027.

Việt Nam cũng đã bước đầu làm chủ một số công nghệ lõi như mạng 5G, robot, thiết bị bay không người lái (UAV), camera AI và công nghệ vaccine.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng thừa nhận vẫn còn những khó khăn trong giải ngân kinh phí, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và kết nối dữ liệu.

Cơ sở nào để nâng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng?

Chất vấn Bộ trưởng, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) cho biết, năm 2026, ngân sách Nhà nước bố trí 95.000 tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhưng đến hết tháng 10, tỷ lệ giải ngân mới đạt khoảng 42,2% dự toán trong phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước. Đáng chú ý, vẫn còn hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của các cơ quan liên quan, đồng thời giải thích cơ sở đề xuất nâng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng trong năm 2027 khi tiến độ giải ngân năm nay còn chậm.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu chất vấn Bộ trưởng Vũ Hải Quân. Ảnh: Media Quốc hội

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết việc phân bổ kinh phí khoa học công nghệ liên quan đến trách nhiệm của ba bên. Trong đó, các Bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm lập dự toán, xác định nhiệm vụ và sản phẩm đầu ra; Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện tổng hợp, thẩm định; Bộ Tài chính đảm nhiệm phân bổ kinh phí.

Theo Bộ trưởng, việc chậm trễ có thể xảy ra ở nhiều khâu, bao gồm cả công tác tổng hợp dự toán của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Lý giải nguyên nhân giải ngân chậm, ông Quân cho biết trước hết là do quy mô nguồn lực tăng đột biến. Trước đây, chi thường xuyên cho khoa học công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng nhưng hiện tổng kinh phí dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bao gồm cả chi thường xuyên và chi đầu tư, đã tăng gấp 7 lần.

Trong khi đó, hệ thống chính sách cần có thời gian để hoàn thiện. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được ban hành tháng 12/2024 nhưng nhiều quy định cụ thể hóa đến cuối năm 2025 hoặc năm 2026 mới có hiệu lực, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai nhiệm vụ.

Một nguyên nhân quan trọng khác là sự thay đổi trong cách xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ. Nếu trước đây các đề tài chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học thì hiện nay, nhiệm vụ phải bắt đầu từ những bài toán thực tiễn, có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học và các đơn vị có nhu cầu ứng dụng kết quả. "Cách làm này khó hơn, dù kinh phí cấp nhiều hơn," Bộ trưởng nhận định.

Ngoài ra, năng lực tổ chức thực hiện giữa các cơ quan, đơn vị chưa đồng đều, một số nơi vẫn còn tâm lý e ngại khi triển khai các nhiệm vụ mới.

Để tháo gỡ, Bộ trưởng cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ làm việc trực tiếp với các địa phương nhằm nâng cao chất lượng lập dự toán, đồng thời phát triển hệ thống lập dự toán trực tuyến và hỗ trợ thẩm định để rút ngắn thời gian phân bổ kinh phí.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc đẩy nhanh giải ngân là cần thiết trong bối cảnh doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo đang cần nguồn lực để triển khai các ý tưởng và sản phẩm mới. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân phải gắn với hiệu quả sử dụng vốn.

"Áp lực giải ngân là có, áp lực doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cần kinh phí là có. Nhưng áp lực hơn nữa là từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả," ông nhấn mạnh.