Bồi đắp tình yêu quê hương cho học sinh Thủ đô từ những trải nghiệm chân thực

Chú trọng giáo dục truyền thống

Ở các vùng ngoại thành Hà Nội, giáo dục truyền thống địa phương đang trở thành một phần quan trọng trong hoạt động giáo dục chính khóa trong trường học. Thay vì chỉ tiếp cận kiến thức qua sách vở, nhiều nhà trường chú trọng tạo cơ hội để học sinh trải nghiệm thực tế, tìm hiểu những nét văn hóa đặc sắc ngay trên mảnh đất quê hương.

Cô và trò Trường Tiểu học Thạch Xá, xã Tây Phương. Ảnh: TH

Tại Trường Tiểu học Thạch Xá, xã Tây Phương, mỗi dịp hè là khoảng thời gian để học sinh gần gũi hơn với các làng nghề truyền thống của địa phương. Nơi đây nổi tiếng với nhiều nghề thủ công lâu đời như làm quạt Chàng Sơn, mây tre đan Thạch Thán, chuồn chuồn tre hay nghề làm chè lam.

Cô Đỗ Thị Bích Hòa, giáo viên nhà trường cho biết, bên cạnh việc nghỉ ngơi, vui chơi trong dịp hè, học sinh luôn được khuyến khích tham gia các hoạt động trải nghiệm nghề truyền thống cùng gia đình và người dân địa phương. Các em có thể bắt đầu từ những công việc đơn giản như vẽ cánh chuồn chuồn tre, dán nhãn sản phẩm chè lam hoặc phụ giúp một số công đoạn phù hợp với lứa tuổi.Những trải nghiệm tưởng chừng rất nhỏ ấy lại giúp học sinh hiểu hơn về công việc của cha mẹ, ông bà, hiểu giá trị lao động và bồi đắp niềm tự hào với nghề truyền thống của quê hương.

Không chỉ trong dịp hè, hoạt động giáo dục địa phương cũng được nhà trường triển khai thường xuyên thông qua các chuyến thực tế, tìm hiểu di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn như chùa Tây Phương, nhà lưu niệm Bác Hồ cùng nhiều địa chỉ đỏ khác. Qua đó, học sinh được tiếp cận lịch sử bằng những câu chuyện, hình ảnh sống động thay vì những con chữ khô khan trong sách giáo khoa.

Tương tự, tại Trường Tiểu học Vân Tảo, xã Hồng Vân, giáo dục tình yêu quê hương được lồng ghép trong nhiều môn học khác nhau. Theo cô Văn Thị Hằng, giáo viên nhà trường, sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Hồng Vân có nhiều làng nghề nổi tiếng như trồng đào, làm chổi chít, chạm khảm, mây tre đan. Đây là nguồn tư liệu phong phú để giáo viên đưa vào các bài giảng.

“Không chỉ trong tiết giáo dục địa phương, mà ở các môn tiếng Việt, toán, lịch sử và địa lý, giáo viên đều cố gắng đưa hình ảnh quê hương vào phần liên hệ thực tế. Khi bài học gắn với những điều học sinh nhìn thấy hằng ngày, các em dễ tiếp nhận hơn và cũng thêm yêu nơi mình đang sống”, cô Hằng chia sẻ.

Thực tế cho thấy, tình yêu quê hương không phải là những khái niệm lớn lao. Đó có thể là sự hiểu biết về một làng nghề, niềm tự hào về một di tích hay đơn giản là mong muốn giữ gìn vẻ đẹp của ngôi làng nơi mình sinh sống.

Giá trị từ những “lớp học mở”

Nông thôn Hà Nội hiện nay không chỉ là nơi lưu giữ các giá trị truyền thống mà còn sở hữu nhiều không gian sáng tạo giàu tiềm năng cho giáo dục trải nghiệm.

Khác với môi trường đô thị vốn hạn chế về không gian thực hành, nhiều địa phương ngoại thành có hệ thống làng nghề, di tích lịch sử, vùng sinh thái, trang trại, khu sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và các thiết chế văn hóa cộng đồng. Đây là những “lớp học mở” giúp học sinh được quan sát, thực hành và khám phá thế giới xung quanh bằng trải nghiệm thực tế.

Một học sinh có thể học về vật liệu tự nhiên khi tham gia làm chuồn chuồn tre; hiểu quy trình sản xuất khi tìm hiểu nghề làm quạt; học về lịch sử qua một di tích làng cổ; hoặc nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường thông qua các hoạt động chăm sóc cây xanh, vệ sinh cảnh quan địa phương.Những không gian đó góp phần biến các bài học về văn hóa, lịch sử, kỹ năng sống và giáo dục công dân trở nên sinh động hơn.

Học sinh Trường THCS Minh Châu, xã Minh Châu - xã đảo duy nhất của Thủ đô. Ảnh: CH

Tại xã Minh Châu – xã đảo duy nhất của Hà Nội, việc giáo dục học sinh gắn với sự phát triển của quê hương cũng đang được triển khai hiệu quả.

Thầy Nguyễn Công Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Minh Châu cho biết, năm học 2025-2026, nhà trường có 436 học sinh. Những năm gần đây, diện mạo địa phương thay đổi tích cực với nhiều công trình, tiện ích mới được đầu tư, tạo động lực và niềm tự hào cho người dân, trong đó có học sinh.

Nhà trường tích cực tham gia các phong trào do địa phương phát động như Ngày chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân, các hoạt động vệ sinh nghĩa trang, hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới và nhiều hoạt động cộng đồng khác.

Trong khi đó, học sinh Trường Tiểu học Minh Châu được tham gia cuộc thi vẽ tranh “Em vẽ Minh Châu xanh - văn minh - hạnh phúc”, các hoạt động trải nghiệm tại vườn ươm và nhiều chương trình gắn với môi trường sống của địa phương.

Thông qua những hoạt động này, học sinh không chỉ được rèn luyện kỹ năng mà còn hiểu hơn về những đổi thay của quê hương, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.

Các nhà giáo cho rằng, giáo dục tình yêu quê hương không nhất thiết phải bắt đầu từ những chương trình quy mô lớn. Điều quan trọng là tạo cơ hội để học sinh được quan sát, cảm nhận và trực tiếp tham gia vào đời sống văn hóa của địa phương.

Theo cô Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THCS chuyên Chu Văn An, mỗi nhà trường đều cần xây dựng văn hóa học đường gắn với văn hóa địa phương. Dù ở nội thành hay ngoại thành, việc tạo dựng bản sắc riêng cho mỗi ngôi trường là điều cần thiết. Bản sắc ấy có thể được bồi đắp từ lịch sử vùng đất, những nét đẹp truyền thống hay chính tinh thần lao động của người dân địa phương.

Việc giáo dục học sinh tình yêu quê hương luôn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt với học sinh ngoại thành - những người đang sống giữa các làng nghề, di tích và không gian văn hóa truyền thống. Khi được nuôi dưỡng bằng tình yêu quê hương từ những trải nghiệm chân thực, học sinh không chỉ học tốt hơn mà còn trở thành những “đại sứ văn hóa”, góp phần lan tỏa nhiều giá trị tốt đẹp của Hà Nội đến cộng đồng và xã hội.