Bốn chuyển dịch trong xây dựng kiến trúc quốc gia số

“Từ hoạt động đầu tư riêng lẻ, chúng ta sẽ tiến đến dùng chung, đặc biệt là các nền tảng của quốc gia, cấp bộ, cấp tỉnh, với đối tượng thụ hưởng cuối cùng là cấp xã”, ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), phát biểu tại chương trình chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 2026, sáng 9/10 tại Hà Nội.

Theo Cục trưởng, đây là một trong bốn chuyển dịch quan trọng khi triển khai Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, được Thủ tướng ban hành cuối tháng 7/2026.

Khung nhằm tạo căn cứ chung để xây dựng, nâng cấp và vận hành các hệ thống số, bảo đảm kết nối, liên thông, hạn chế đầu tư phân tán, trùng lặp.

Khung kiến trúc không đơn thuần là bản vẽ kỹ thuật, danh mục phần mềm hay tài liệu buộc mọi cơ quan triển khai giống nhau. Các bộ, ngành, địa phương phải tuân thủ cấu trúc chung gồm bốn lớp kiến trúc và bốn thành phần xuyên suốt, đồng thời cụ thể hóa theo chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền.

Ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Chuyển đổi số quốc gia, Bộ KH&CN, phát biểu tại chương trình chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 2026.

Trong bốn chuyển dịch được Cục trưởng Trần Duy Ninh đề cập, thứ nhất là từ khung kiến trúc chung của quốc gia, các bộ, ngành, địa phương xây dựng khung riêng nhưng phải bảo đảm phù hợp, thống nhất với kiến trúc tổng thể.

Thứ hai, chuyển từ đầu tư các hệ thống riêng lẻ sang sử dụng chung nền tảng cấp quốc gia, cấp bộ và cấp tỉnh. Cấp xã tập trung khai thác dữ liệu, sử dụng các dịch vụ số để phục vụ người dân, thay vì tiếp tục đầu tư hệ thống trùng lặp.

Thứ ba, chuyển từ xây dựng khung kiến trúc dưới dạng tài liệu lưu trữ sang sử dụng như công cụ giám sát, đánh giá mức độ tuân thủ trong các dự án, nhiệm vụ chuyển đổi số.

Thứ tư, thay thế báo cáo thủ công bằng báo cáo dựa trên dữ liệu trực tuyến, kết hợp hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả (KPI) và Hệ thống Quản lý kiến trúc số quốc gia.

Cục trưởng nhấn mạnh bốn chuyển dịch này tác động trực tiếp đến cách đầu tư, phương án kết nối, vận hành và đo lường hiệu quả các hệ thống số.

Đồng thời, Cục trưởng cho biết các bộ, ngành, địa phương phải ban hành khung kiến trúc của mình chậm nhất ngày 29/1/2027.

Để bảo đảm tiến độ, các đơn vị cần hoàn thành xác định yêu cầu, mục tiêu và rà soát hiện trạng trong tháng 10-11/2026; xây dựng xong mô hình kiến trúc mục tiêu chậm nhất trong tháng 12.

Việc rà soát không chỉ dừng ở kiểm kê phần mềm mà phải đánh giá toàn diện hạ tầng, nền tảng, dữ liệu, dịch vụ số, đơn vị quản lý, phạm vi sử dụng và khả năng kết nối. Trên cơ sở đó, các cơ quan xác định hệ thống nào tiếp tục sử dụng, cần nâng cấp, tích hợp, hợp nhất hoặc bổ sung mới.

Sau khi ban hành, khung kiến trúc phải được đối chiếu khi đầu tư, nâng cấp hoặc thuê dịch vụ công nghệ; rà soát ít nhất mỗi năm một lần và cập nhật khi có thay đổi ảnh hưởng đến kiến trúc.

Bộ KH&CN đang nghiên cứu triển khai hệ thống KPI để đánh giá mức độ tuân thủ và kết quả thực chất. Hệ thống Quản lý kiến trúc số quốc gia (NAS) cũng đang được nghiên cứu trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm Hàn Quốc, Singapore và Australia, dự kiến đưa vào sử dụng cuối năm 2027.

“Xây dựng Khung đúng hạn là yêu cầu, vận hành Khung mới là mục tiêu và kết quả thực chất mới là thước đo”, Cục trưởng Trần Duy Ninh nhấn mạnh.