Bốn định hướng chiến lược để hiện thực hóa lộ trình Net Zero

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn kiên định mục tiêu phát triển nhanh phải đi đôi với phát triển bền vững - Ảnh VGP/Đức Tuân

Ngày 8/7, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) giao Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) phối hợp cùng các đối tác tổ chức Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026” với chủ đề “Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero”.

Chuyển cam kết thành hành động thiết thực

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cho biết, thế giới đang đồng thời đối mặt với hai cuộc khủng hoảng có chung nguồn gốc từ việc phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, gồm khủng hoảng khí hậu và khủng hoảng năng lượng. Chuyển đổi nhanh chóng, công bằng sang năng lượng sạch là con đường tất yếu nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm công bằng cho những cộng đồng chịu tác động nặng nề nhất.

Đối với Việt Nam, chuyển dịch năng lượng công bằng không chỉ là trách nhiệm trong thực hiện các cam kết quốc tế mà còn là giải pháp chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ công bố tại Hội nghị COP26.

"Chúng tôi mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của cộng đồng quốc tế, các tổ chức tài chính, doanh nghiệp và các đối tác phát triển nhằm cùng Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050," Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh.

Tại phiên toàn thể, đại diện các Ban, bộ, ngành đã chia sẻ những định hướng lớn về thể chế và chính sách nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0", từ lộ trình Net Zero của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu, chuyển dịch năng lượng công bằng, phát triển tài chính xanh đến tăng cường hợp tác đối ngoại phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.

Các tham luận đều thống nhất rằng bảo đảm an ninh năng lượng và chuyển dịch xanh không phải là hai mục tiêu đối lập mà cần được triển khai đồng thời, trên cơ sở xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, đa dạng nguồn cung, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát huy mạnh mẽ vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và khu vực kinh tế tư nhân.

Phát biểu chỉ đạo tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, nơi yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trở nên cấp thiết. Đây là dịp để chuyển các cam kết thành hành động thiết thực, biến chiến lược thành các dự án cụ thể với sự đồng hành của toàn xã hội.

"Chủ đề của diễn đàn hôm nay không chỉ giới hạn trong ngành năng lượng hay môi trường mà chính là vấn đề lựa chọn chiến lược phát triển của quốc gia. Đó là mục tiêu tăng trưởng nhanh hơn nhưng phải xanh hơn, hội nhập sâu hơn nhưng phải bền vững hơn, thu hút đầu tư mạnh mẽ hơn gắn liền với chất lượng cao hơn và khẳng định vị thế quốc gia đồng thời thực hiện đầy đủ trách nhiệm với cộng đồng quốc tế," Phó Thủ tướng nói.

Biến đổi khí hậu đang là thách thức toàn cầu lớn nhất của nhân loại, gây tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội. Việt Nam, một nền kinh tế đang phát triển nhanh với độ mở lớn và nhu cầu năng lượng cao, là một trong những quốc gia chịu tác động rõ rệt nhất.

Phó Thủ tướng khẳng định, trong bối cảnh đó, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn kiên định mục tiêu phát triển nhanh phải đi đôi với phát triển bền vững, tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với công bằng, tiến bộ xã hội, bảo vệ môi trường và đổi mới sáng tạo.

Tại Hội nghị COP26, Việt Nam đã cam kết mạnh mẽ đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Các mục tiêu này đã được cụ thể hóa tại Nghị quyết 70 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết 253 về cơ chế chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030 với yêu cầu phát triển năng lượng phải đi đôi, đi trước một bước bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời gắn liền với yêu cầu phát triển bền vững và giảm phát thải.

Hiện nay, Chính phủ đang tập trung xây dựng và hoàn thiện nghị quyết mới, theo đó tiếp tục lấy bảo vệ môi trường, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng làm nền tảng cốt lõi cho phát triển.

Bốn định hướng trọng tâm trong chuyển dịch năng lượng

Để hiện thực hóa lộ trình Net Zero, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đề ra bốn định hướng chiến lược.

Trước tiên là thực hiện chuyển dịch năng lượng theo lộ trình phù hợp, bảo đảm hiệu quả. Chính phủ sẽ tập trung đầu tư hạ tầng truyền tải, lưu trữ, điều độ điện và phát triển thị trường điện cạnh tranh. Thay vì loại bỏ đột ngột các nguồn năng lượng truyền thống, Việt Nam sẽ áp dụng công nghệ mới để kiểm soát chặt chẽ phát thải và giảm dần tỷ trọng theo lộ trình, đảm bảo đủ năng lượng cho tăng trưởng và công bằng cho các bên liên quan.

Định hướng thứ hai là kiên định nguyên tắc không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Nền kinh tế phát thải thấp sẽ được hình thành thông qua việc xử lý triệt để ô nhiễm, phục hồi hệ sinh thái và thúc đẩy mạnh mẽ mô hình kinh tế tuần hoàn, gắn với việc nâng cao tiêu chuẩn ESG cho hàng hóa Việt Nam.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Chính phủ xác định tài chính xanh là động lực quan trọng để huy động nguồn lực quốc tế và quốc gia - Ảnh VGP/Đức Tuân

Thứ ba, tài chính xanh và thị trường carbon phải trở thành trụ cột cốt lõi. Xác định đây là động lực để huy động nguồn lực, Chính phủ sẽ lồng ghép tiêu chí môi trường vào ngân sách, phát triển thị trường vốn xanh và vận hành sàn giao dịch carbon minh bạch trong nước.

Cuối cùng, Phó Thủ tướng đề cao vai trò then chốt của doanh nghiệp và địa phương. Doanh nghiệp cần tiên phong tích hợp ESG và đầu tư công nghệ sạch. Các địa phương có tiềm năng năng lượng tái tạo cần chủ động quy hoạch và cắt giảm thủ tục hành chính. Chính phủ cam kết luôn lắng nghe và tháo gỡ mọi khó khăn cho quá trình này.

Khẩn trương chuẩn bị danh mục dự án xanh

Nhằm sớm đưa các chiến lược vào thực tiễn, Phó Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành khẩn trương triển khai nhiệm vụ. Bộ Công Thương chịu trách nhiệm tham mưu giải pháp tối ưu về an ninh năng lượng và hiện đại hóa hệ thống lưới điện. Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung hoàn thiện hệ thống kiểm kê khí nhà kính quốc gia và thúc đẩy thị trường carbon. Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cần triển khai nhanh các công cụ tài chính, tín dụng và trái phiếu xanh nhằm khơi thông nguồn lực xã hội.

Bên cạnh đó, các địa phương phải chủ động rà soát quy hoạch, chuẩn bị sẵn sàng danh mục dự án xanh và quyết liệt cải thiện môi trường đầu tư.

Về phía doanh nghiệp, Phó Thủ tướng yêu cầu cần xác định chuyển đổi xanh, quản trị ESG là chiến lược sống còn và là cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh; đồng thời cần chủ động rà soát công nghệ, thực hiện kiểm kê phát thải, minh bạch hóa dữ liệu môi trường và chủ động tham gia thị trường carbon.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) được giao nhiệm vụ cầu nối, thường xuyên tổng hợp vướng mắc và phối hợp xây dựng chương trình hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nhân hội nghị quan trọng này, Phó Thủ tướng cũng đề nghị Cơ quan Năng lượng Tái tạo quốc tế, các tổ chức bảo vệ môi trường và phát triển bền vững quốc tế, các quốc gia phát triển cần có nhiều chương trình thiết thực hơn hỗ trợ cho Việt Nam, cho các doanh nghiệp để thực hiện được mục tiêu giảm khí phát thải theo lộ trình đặt ra.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng biểu dương các doanh nghiệp tiêu biểu trong thực hiện kinh tế xanh - Ảnh VGP/Đức Tuân

Trong khuôn khổ sự kiện, ban tổ chức đã tiến hành biểu dương các doanh nghiệp tiêu biểu có nỗ lực đổi mới công nghệ và phát triển kinh doanh bền vững. Đồng thời, "Triển lãm Con đường xanh - NetZero Việt Nam" quy tụ hơn 50 gian hàng cũng đã chính thức mở cửa, tạo không gian kết nối thiết thực để thúc đẩy hợp tác, chuyển giao công nghệ và thu hút đầu tư xanh.