'Bong bóng margin' có tránh được nổ vỡ khi lãi suất tăng cao?

Lãi vay tăng cao nhưng dư nợ chưa hạ nhiệt

Dù diễn biến chậm hơn mặt bằng lãi suất ngân hàng, nhưng tới thời điểm này, mức lãi suất cho vay margin đã có nơi chạm ngưỡng 14%/năm. Theo thống kê, Công ty chứng khoán VPS (VPS), Công ty chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HSC), đã tăng mức lãi cho vay margin lên từ 0,1-0,2%/năm và chạm ngưỡng 14%/năm. Trong khi đó, các công ty chứng khoán khác như SSI, TCBS, MBS có mức lãi cho vay margin là 13,5%; VCI ở mức 13%/năm; FPTS ở mức khoảng 12,75%/năm.

Cho dù lãi vay margin tăng nhiệt nhưng theo không ít đánh giá, đây không phải nguyên nhân chủ yếu kìm hãm đà tăng của dư nợ margin trên thị trường chứng khoán hiện nay.

Tính tới thời điểm cuối quý 4/2025, tổng dự nợ margin trên thị trường chứng khoán Việt Nam đạt khoảng 400.000 tỉ đồng, tăng gấp từ 2-2,5 lần so với thời kỳ bùng nổ năm 2021-2022.

Tại thời điểm ngày 31.12.2025, chỉ số VN-Index dừng ở mức 1.784,49 điểm. Đến phiên giao dịch kết tháng 2.2026, chỉ số tăng lên mức 1.880,33 điểm. VN-Index đã tăng hơn 95 điểm tương ứng với mức tăng 5%.

Diễn biến trên thị trường từ trước đến nay, khi VN-Index tăng điểm dòng tiền vào thị trường mạnh hơn, thanh khoản trên sàn HoSE tăng lên, từ đó đòn bẫy tài chính (margin) được nhà đầu tư sử dụng nhiều hơn nhằm tối đa hóa tỉ lệ lợi nhuận. Chính vì thế, cho dù chưa có công bố chính thức con số dư nợ margin tại thời điểm cuối tháng 2.2026 từ phía cơ quan chức năng, song không ít chuyên gia tại một số công ty chứng khoán dự báo rằng, dư nợ margin có lẽ đã vượt qua mức 400.000 tỉ đồng.

Margin trên thị trường chứng khoán đã có thời điểm căng cứng.

Trong giai đoạn thị trường chứng khoán đi vào điều chỉnh từ thời điểm ngày 14.1 đến nay, nhiều công ty chứng khoán đã lần lượt đưa ra các khuyến nghị về việc giảm đòn bẫy tài chính margin nhằm hạn chế rủi ro. Tuy nhiên, giữa khuyến nghị, tư vấn và ý chí của nhà đầu tư luôn có một khoảng cách. Nhiều nhà đầu tư ở trong tình thế bị kẹp hàng, tiếc không bán ra để trả nợ vay, hoặc không đủ dũng cảm cắt lỗ, nợ vay margin sẽ không giảm nhiều.

‘Bong bóng’ margin xì hơi phần nào trong cú giảm sốc 115 điểm

“Bong bóng” margin sau khi được bơm hàng trăm ngàn tỉ đồng trong thời gian qua đã liên tục căng cứng. Đến thời điểm ngày 9.3 vừa qua, khi VN-Index lao dốc kỷ lục mất đến 115 điểm do tác động tiêu cực từ cuộc chiến Trung Đông giữa Mỹ, Israel và Iran, những cú “call-margin” mới bắt đầu xảy ra buộc nhiều nhà đầu tư phải bán giải chấp (force-sell) hoặc chủ động bán ra trước để cân bằng tỷ trọng giữa nợ vay và vốn tự có trong tài khoản. Đó cũng chính là nguyên nhân chủ yếu khiến hàng trăm mã cổ phiếu giảm sàn trên sàn HoSE.

Rất may, sau cú giảm sốc 115 điểm VN-Index đã có 2 phiên hồi phục mạnh, giúp tránh được thảm họa từ call-margin đến force-sell ở phiên ngày 10.3. Nhưng cũng vì thế, dư nợ margin không tiếp tục giảm thêm quá nhiều.

Theo bà Bùi Thị Kim - Trưởng Phòng kinh doanh Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam: “Việc tăng lãi margin chắc chắn có ảnh hưởng tới quyết định của nhà đầu tư trong việc xuống tiền mua cổ phiếu bằng margin và tỷ trọng margin trong tài khoản. Nhưng với tình hình hiện tại khi mặt bằng lãi suất cao, kênh đầu tư như bất động sản hay kinh doanh hoặc làm gì khác cũng đều khó khăn chứ không riêng gì chứng khoán”.

Cũng theo bà Kim, thị trường sau giai đoạn giảm mạnh cho đến khi tìm được điểm cân bằng thì cơ hội đầu tư vẫn rất tốt, việc sử dụng margin để mua vào cổ phiếu khi thị trường tăng trở lại vẫn được nhiều nhà đầu tư xem xét. Trên thực tế, nhà đầu tư hạ tỷ trọng margin nhằm tránh bị call-margin chứ không hẳn do lãi vay tăng.

Việc vay nợ margin ít được ưu tiên khi thị trường chứng khoán đang giảm điểm vì khi đó nhà đầu tư nhìn chung hạn chế giao dịch. Tuy nhiên, khi thị trường tăng trở lại, nhà đầu tư có xu hướng quay lại thị trường, nâng cao tỷ trọng cổ phiếu đồng thời mở rộng danh mục đầu tư, sẽ cần tới đòn bẫy tài chính hỗ trợ.

Trong những phiên giao dịch vừa qua, thanh khoản trên thị trường thu hẹp. Đặc biệt trên sàn HoSE, giá trị giao dịch phiên ngày 16.3 đã giảm khoảng 50% so với thời điểm hơn 10 ngày trước, đòn bẫy margin theo đó cũng bị tiết giảm tối đa.

Nhìn chung, lãi suất cho vay margin tăng cao không tác động nhiều đến quyết định sử dụng đòn bẫy tài chính. Việc vay margin nhiều hay ít chủ yếu phục thuộc vào cơ hội lợi nhuận trên thị trường.

Thế Lâm