Bữa ăn học đường cần 'lá chắn' độc lập

Đoàn kiểm tra tiến hành kiểm tra đột xuất công tác tổ chức ăn bán trú tại Trường Tiểu học Thọ An (xã Liên Minh, Hà Nội). Ảnh: NTCC.

Thực trạng đáng báo động

Vụ việc tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây (TPHCM) đang thu hút sự quan tâm của dư luận khi ghi nhận 184 ca nghi ngộ độc tính đến ngày 11/4. Kết quả xét nghiệm cho thấy 70% mẫu dương tính với vi khuẩn Salmonella – tác nhân phổ biến gây nhiễm khuẩn tiêu hóa.

Đáng lo ngại, đây không phải là sự cố đơn lẻ. Trước đó, dư luận đã bức xúc trước vụ 300 tấn thịt heo bệnh bị tuồn vào bếp ăn của 26 trường công lập và nhiều trường mầm non tại Hà Nội. Cơ quan chức năng cho biết số thịt này được thu gom từ lợn ốm, lợn dịch, sau đó giết mổ, dán nhãn "thịt sạch" và phân phối qua các công ty trung gian vào bếp ăn trường học.

Tại Thái Nguyên, sau khi phụ huynh Trường Mầm non Hòa Bình (xã Văn Lăng) phát hiện bếp ăn bán trú sử dụng thịt lợn không đảm bảo đã tự mang đi xét nghiệm nhưng kết quả không được công nhận. Chỉ sau khi chính quyền vào cuộc, kết quả xét nghiệm cho thấy các mẫu thực phẩm dương tính với vi sinh vật hiếu khí, E.coli, tụ cầu vàng và thậm chí có mẫu nhiễm virus dịch tả lợn châu Phi. Đây được đánh giá là vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, buộc địa phương phải tạm đình chỉ hiệu trưởng để phục vụ điều tra.

Hàng nghìn phụ huynh đang “đứng ngồi không yên” khi gửi gắm con em ăn bán trú tại trường trong khi dồn dập những vụ việc mất an toàn thực phẩm trong trường học bị phát hiện.

Theo BS Nguyễn Trọng An - nguyên Phó Cục trưởng Cục bảo vệ, chăm sóc trẻ em (Bộ LĐTBXH cũ), thực phẩm bẩn không chỉ gây ra những vụ ngộ độc cấp tính mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe. Các loại thực phẩm nhiễm vi khuẩn như Salmonella, E.coli hay ký sinh trùng có thể khiến trẻ em nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy ngay lập tức; nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm nếu không được cấp cứu kịp thời. Không dừng lại ở đó, các hóa chất độc hại tồn dư trong thực phẩm còn có nguy cơ gây tổn thương gan, thận, hệ thần kinh, thậm chí ảnh hưởng đến di truyền và sức khỏe lâu dài.

Lỗ hổng giám sát và yêu cầu minh bạch

Thực tế cho thấy, dù hệ thống quy định pháp lý về an toàn thực phẩm đã tương đối đầy đủ, nhưng các sự cố vẫn liên tiếp xảy ra, phản ánh rõ điểm yếu nằm ở khâu thực thi và giám sát.

Đáng chú ý, trong mô hình cung cấp suất ăn sẵn, nhiều trường học có xu hướng “khoán trắng” cho doanh nghiệp. Việc kiểm tra thường chỉ dừng lại ở hồ sơ, giấy chứng nhận với đầy đủ con dấu, chữ ký, trong khi thiếu đi sự giám sát thực tế. Điều này tiềm ẩn rủi ro lớn, bởi giấy tờ hợp lệ không đồng nghĩa với chất lượng thực phẩm được đảm bảo tại thời điểm sử dụng. Khi niềm tin được đặt hoàn toàn vào các thủ tục hành chính, nguy cơ bị “qua mặt” là điều khó tránh khỏi.

Từ thực tế trên, yêu cầu cấp thiết là phải thiết lập cơ chế giám sát độc lập đối với bữa ăn học đường. BS Nguyễn Trọng An nhấn mạnh đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là yếu tố cốt lõi để đảm bảo tính minh bạch. Một hệ thống giám sát độc lập, không chịu sự chi phối lợi ích từ các bên liên quan, sẽ giúp kiểm tra, đánh giá chất lượng thực phẩm một cách khách quan và đáng tin cậy hơn.

Chuyên gia này đề xuất lực lượng giám sát có thể bao gồm các nhà khoa học, chuyên gia y tế hoặc các tổ chức kiểm định độc lập. Họ sẽ thực hiện kiểm tra đột xuất, lấy mẫu xét nghiệm, giám sát quy trình chế biến và công khai kết quả. Đồng thời, cần phát huy vai trò của phụ huynh nhưng phải đi kèm với kiến thức chuyên môn nhất định để việc giám sát không mang tính hình thức.

Bên cạnh đó, PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cho rằng để khôi phục niềm tin, cần thực hiện đồng bộ ba giải pháp: truy xuất nguồn gốc thực phẩm, kiểm soát chặt chẽ an toàn vệ sinh và minh bạch thực đơn cùng giá trị dinh dưỡng. Việc ứng dụng công nghệ như mã QR cho từng suất ăn hay hệ thống giám sát bếp ăn trực tuyến sẽ giúp tăng tính công khai, cho phép phụ huynh và cơ quan chức năng dễ dàng theo dõi.

Mức phạt cho cơ sở cung cấp suất ăn bị phát hiện vi phạm hàng loạt quy định nghiêm trọng trong vụ việc tại Trường Mầm non Hòa Bình (Thái Nguyên) là 22,5 triệu đồng được cho là chưa tương xứng với nguy cơ mà hành vi gây ra. Điều đó đặt ra câu hỏi lớn về hiệu quả của chế tài hiện hành trong việc ngăn chặn vi phạm.

Về lâu dài, cần hoàn thiện khung pháp lý, nâng mức xử phạt đủ sức răn đe và quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục. Chỉ khi có cơ chế giám sát độc lập, minh bạch và chế tài đủ mạnh, bữa ăn học đường mới thực sự an toàn, và niềm tin của phụ huynh mới có thể được khôi phục bền vững.