Bước chuyển dịch kinh tế lớn nhất của ngành ô tô toàn cầu

Là những nhà xuất khẩu xe điện hàng đầu thế giới, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang mở rộng phạm vi hoạt động bằng cách công bố các khoản đầu tư và xây dựng nhà máy trên hầu hết mọi lục địa. Ảnh: SCMP.

Các nhà phân tích cho rằng, các công ty sản xuất ô tô của Trung Quốc đang vượt xa các nhà sản xuất ô tô Mỹ về đầu tư. Mỹ có nguy cơ bị cô lập và kém cạnh tranh hơn khi Trung Quốc tăng cường sự hiện diện của mình.

“Chúng ta đang đối mặt với tình huống mà các công ty như BYD của Trung Quốc về cơ bản đang trở thành những GM và Ford mới của kỷ nguyên xe điện”, Kyle Chan, một chuyên gia tại Viện Brookings, cho biết. “Họ đang hưởng lợi từ quy mô, từ việc xây dựng các chuỗi cung ứng toàn cầu, từ các khoản đầu tư dài hạn trên khắp thế giới. Và họ sẽ ngày càng khó bị đánh bật khỏi vị trí dẫn đầu thị trường trong lĩnh vực này”.

Atlas Public Policy, một tổ chức nghiên cứu theo dõi các khoản đầu tư công nghệ sạch, nhận thấy rằng các công ty Trung Quốc đã công bố các khoản đầu tư ở nước ngoài vào xe điện và pin với tổng trị giá gần 101 tỷ USD từ năm 2019 đến năm 2025. Nhóm này cho biết các công ty Mỹ chỉ đầu tư hơn 38 tỷ USD trong cùng kỳ.

Các nhà phân tích không đồng tình về quan điềm nên tính bao nhiêu khi theo dõi các khoản đầu tư của Trung Quốc ra nước ngoài.

Ví dụ, nhà phân tích Armand Meyer của Rhodium Group và các đồng nghiệp ước tính rằng kể từ năm 2014, đầu tư trực tiếp nước ngoài của các công ty Trung Quốc vào tất cả các lĩnh vực công nghệ sạch — năng lượng mặt trời, năng lượng gió và xe điện — vào khoảng 173 tỷ USD.

Con số ước tính này thấp hơn nhiều so với những gì họ gọi là “thống kê sơ bộ các thông báo về thương vụ” của các nhóm theo dõi khác, với tổng số tiền gần 400 tỷ USD.

Rhodium Group cũng cho biết chỉ khoảng một nửa số thông báo mà họ theo dõi, khoảng 85 tỷ USD, thực sự được hiện thực hóa dưới dạng các nhà máy hoặc cơ sở hoàn thành.

Tom Taylor, nhà phân tích chính sách cấp cao tại công ty nghiên cứu Atlas Public Policy, đánh giá sự khác biệt là do các phương pháp theo dõi khác nhau, trong đó số lượng cơ sở và năm được tính toán.

Tuy nhiên, theo dữ liệu của Atlas Public Policy, các công ty Mỹ đã dẫn đầu các công ty Trung Quốc về đầu tư trực tiếp nước ngoài cho đến năm 2021. Sau đó, tình hình đã đảo ngược.

Có ba yếu tố đằng sau điều đó. Trước hết, thị trường ô tô nội địa “khắc nghiệt” của Trung Quốc đã bão hòa do cuộc chiến giá cả và năng lực sản xuất dư thừa.

Trước làn sóng xe điện Trung Quốc ồ ạt tràn ngập thị trường, nhiều quốc gia đã dựng lên các rào cản thương mại để bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước hoặc tận dụng mong muốn tiếp cận thị trường của Trung Quốc nhằm thúc đẩy việc làm trong ngành sản xuất.

“Cho dù các loại thuế đó có tồn tại vào thời điểm đó hay không, hoặc liệu các công ty Trung Quốc có dự đoán được các loại thuế đó hay không, đó chính là động lực cốt lõi của nhiều khoản đầu tư này”, ông Taylor của Atlas cho biết. “Vì vậy, chúng ta đang ở giữa một sự chuyển đổi thế hệ thực sự về thương mại”.

Có một số lợi ích cho các nhà sản xuất ô tô có thể xây dựng được sự hiện diện toàn cầu. Họ có thể tăng thị phần, đảm bảo có chuỗi cung ứng và mạng lưới phân phối hoàn chỉnh, và đi trước đón đầu một loạt công nghệ được xây dựng trên nền tảng xe điện, vốn ngày càng phổ biến trên toàn thế giới và là nền tảng được ưa chuộng cho các công nghệ khác như phần mềm, cảm biến và hệ thống truyền động.

Điều đó có tác động lan tỏa sang các ngành công nghiệp khác có liên quan, như robot. Vì vậy, đối với nhiều người Mỹ có thể sẽ nói rằng không mất mát gì nhiều. Nhưng thực tế đang diễn ra là dường như họ đang bỏ lỡ điều gì khác khi bỏ qua bước quan trọng này trong sự phát triển của làn sóng công nghệ rộng lớn hơn.

Các khoản đầu tư của Trung Quốc vào châu Âu, châu Á, Bắc Phi, Mỹ Latinh và các nơi khác cũng tạo ra những mối liên kết sâu sắc hơn với các quốc gia sở tại.

Việc so sánh số liệu đầu tư trực tiếp nước ngoài của Mỹ và Trung Quốc có nguy cơ bỏ qua những khác biệt quan trọng giữa hai nước, đồng thời cho rằng thương mại nói chung là thước đo tốt hơn để đánh giá các quốc gia.

Các nhà sản xuất ô tô Mỹ trong những năm gần đây đã tập trung nhiều hơn vào thị trường nội địa, giảm bớt sự hiện diện trên toàn cầu. Các công ty Mỹ đã có nhà máy ở các nước như Mexico, Trung Quốc và một số khu vực ở châu Âu, điều này có thể đồng nghĩa với việc họ ít có động lực để xây dựng thêm nhà máy mới. Tuy nhiên, thực tế các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đang đầu tư ra nước ngoài nhiều gấp bốn đến sáu lần so với các đối tác Mỹ.