Bước chuyển thực chất để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Đào tạo theo hướng “may đo” với nhu cầu của doanh nghiệp đang được không ít cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn Hà Nội chủ động triển khai. (Ảnh minh họa: Văn Dũng/TTXVN)

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới" xác định, nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực trung tâm cho mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô. Tuy nhiên, trên thực tế, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp vẫn còn khá xa.

Trước thực trạng đó, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp của Thủ đô đã chủ động chuyển mình với những hành động thực chất, không chỉ dừng ở chủ trương. Trong đó, giải pháp liên kết với doanh nghiệp để đào tạo theo nhu cầu, từng bước thu hẹp khoảng cách cung - cầu lao động đang được các nhà trường triển khai ngày càng bài bản, thực chất.

Trường nghề chủ động đổi mới

Trước yêu cầu của thực tiễn, đào tạo theo hướng “may đo” với nhu cầu của doanh nghiệp đang được không ít cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn Hà Nội chủ động triển khai. Bắt đầu từ việc chủ động rà soát, điều chỉnh chương trình, xây dựng chuẩn đầu ra, cập nhật công nghệ mới đến tổ chức đào tạo theo mô-đun, tăng thời lượng thực hành, các nhà trường đang từng bước rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn sản xuất. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp đã tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ góp ý chương trình, cử chuyên gia giảng dạy đến tiếp nhận học viên thực tập, tuyển dụng ngay sau tốt nghiệp.

Ảnh minh họa. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)

Tại Trường Trung cấp Nghề Cơ khí 1 Hà Nội (xã Thư Lâm, Hà Nội), bên cạnh đào tạo kiến thức, lý thuyết, nhà trường đã chủ động nghiên cứu nhu cầu của doanh nghiệp và triển khai mô hình “học nghề có lương.” Các học sinh được trực tiếp tham gia thực hành tại doanh nghiệp và được hưởng các chế độ đãi ngộ từ phía doanh nghiệp. Mô hình đã nhận được sự hưởng ứng và đánh giá tích cực từ phía học sinh và đạt tỷ lệ 100% học sinh tham gia.

Theo ông Phạm Quang Vinh, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Nghề Cơ khí 1 Hà Nội, cách làm này không chỉ giúp học sinh, sinh viên nâng cao kỹ năng nghề mà còn có thêm thu nhập ngay trong quá trình học, từng bước rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tế sản xuất. Nhà trường đang từng bước triển khai, đẩy thời lượng học của học sinh, sinh viên tại doanh nghiệp lên từ 30 - 50% cho từng ngành nghề.

“Học nghề miễn phí thì bình thường rồi bởi hiện nay Nhà nước hỗ trợ rất nhiều. Nhưng học nghề có lương thì cũng là một trong những giải pháp vừa để thúc đẩy công tác phân luồng cho học sinh, vừa tránh tình trạng dạy nhiều lý thuyết hoặc dạy những nội dung không đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Vì thế, mối quan hệ hợp tác giữa nhà trường với doanh nghiệp thực sự cần thiết để xác định mục tiêu cũng như cách thức đào tạo. Như vậy, đào tạo nghề sẽ thiết thực và hiệu quả,” ông Phạm Quang Vinh chia sẻ.

Còn tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội (phường Xuân Phương, Hà Nội), việc đẩy mạnh đào tạo theo “đặt hàng” của doanh nghiệp được nhà trường đặc biệt chú trọng. Trước khi tổ chức tuyển sinh, nhà trường làm việc với từng doanh nghiệp để xem nhu cầu của họ như thế nào và doanh nghiệp có thể hỗ trợ nhà trường, hỗ trợ học sinh, sinh viên được những gì, từ đó nhà trường xây dựng chương trình đào tạo phù hợp.

Ông Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội (phường Xuân Phương, Hà Nội) cho biết, có doanh nghiệp chỉ tiếp nhận sinh viên đầu ra, có doanh nghiệp lại sẵn sàng tiếp nhận học sinh, sinh viên đến thực hành, thực tập hoặc cũng có doanh nghiệp trả toàn bộ chi phí đào tạo. Và đặc biệt nữa, có những doanh nghiệp đồng hành với nhà trường trong việc tuyển sinh.

Sau khi tuyển sinh, doanh nghiệp sẽ chọn lọc sinh viên và tiến hành ký hợp đồng ba bên: doanh nghiệp - nhà trường - gia đình học sinh, sinh viên. Với mô hình này, các học sinh, sinh viên ra trường sẽ có việc làm ngay, thậm chí có em có việc làm trước khi tốt nghiệp. Điều này đã tạo được niềm tin cho các bậc phụ huynh và đặc biệt là các em học sinh đang đứng trước cái ngưỡng cửa chọn học nghề hay học đại học.

Kỹ sư của Viettel. (Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN)

“Theo mô hình này, năm học 2026-2027, chúng tôi có hơn 1.000 chỉ tiêu đào tạo theo đơn đặt hàng. Trong đó có các doanh nghiệp lớn như là Tổng Công ty sản xuất thiết bị Viettel, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Hanwha Aero Engines, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xây lắp chế tạo và cung cấp thiết bị Công nghiệp Thành Long, rồi một số công ty của Trung Quốc. Đây cũng chính là niềm tin vào chất lượng đào tạo của nhà trường trong nhiều năm qua,” ông Phạm Xuân Khánh cho biết thêm.

Những chuyển động tích cực từ các trường nghề cho thấy hiệu quả bước đầu, song để tạo chuyển biến đồng bộ và bền vững, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ phía thành phố thông qua các cơ chế, chính sách cụ thể. Đặc biệt, việc định hướng lại mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp, thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp, cũng như hỗ trợ nâng cao chất lượng đào tạo sẽ là những yếu tố then chốt, tạo nền tảng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Doanh nghiệp mong mỏi thực chất

Nhiều doanh nghiệp cho biết, điều mà họ mong mỏi hơn cả là chương trình đào tạo phải bám sát nhu cầu thực tế, người học có kỹ năng nghề vững, tác phong công nghiệp tốt, qua đó giảm chi phí đào tạo lại và nâng cao hiệu quả sử dụng lao động.

Về vấn đề nhân sự, ông Nguyễn Đình Thi, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dịch vụ ăn uống Minh Đức (xã Đông Anh, Hà Nội) cho biết, doanh nghiệp của ông ưu tiên tuyển dụng các vị trí việc làm dựa trên năng lực thực tế hơn bằng cấp. Với các vị trí kỹ thuật hay dịch vụ, người làm được việc ngay luôn được đánh giá cao, vừa không mất thời gian đào tạo tại doanh nghiệp, vừa mang lại hiệu quả ngay lập tức.

Với các vị trí kỹ thuật hay dịch vụ, người làm được việc ngay luôn được đánh giá cao. (Ảnh minh họa: TTXVN phát)

Theo ông Thi, học sinh hiện nay nhanh nhạy, dễ thích ứng, nhưng vẫn cần được trang bị tốt hơn về kỹ năng mềm, ngoại ngữ và tác phong làm việc. Nếu nhà trường và doanh nghiệp có sự kết nối từ sớm, việc định hướng nghề nghiệp sẽ thực tế hơn, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

“Đào tạo nghề gắn kết với doanh nghiệp sẽ mang lại hiệu quả cho nhiều phía: phía nhà trường được tiếp cận với công nghệ mới, giáo viên được tiếp cận với kỹ thuật sản xuất, học sinh, sinh viên được ứng dụng ngay việc học với phát triển kỹ năng và khẳng định vị trí việc làm. Doanh nghiệp thì có cơ hội thử thách tuyển dụng, đào tạo huấn luyện tạo ra nguồn nhân lực chất lượng bền vững cho chính doanh nghiệp của mình,” ông Nguyễn Đình Thi chia sẻ.

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, giáo dục nghề nghiệp đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng nghề cao đáp ứng nhu cầu ngày càng phát triển của thị trường lao động. Nghị quyết số 02-NQ/TW cũng xác định, nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực trung tâm cho mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô.

Thời gian qua, thành phố Hà Nội đã thể hiện sự quan tâm rất rõ đối với công tác đào tạo nguồn nhân lực, ban hành nhiều chính sách thúc đẩy liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp. Trong đó, đề xuất hỗ trợ tới 50% học phí cho học sinh theo học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2026-2030 được xem là một chính sách mang tính “đòn bẩy” của Thủ đô. Việc này không chỉ giảm áp lực tài chính cho người học, chính sách này còn đặt kỳ vọng điều chỉnh lại dòng chảy phân luồng sau trung học - vốn lâu nay còn nhiều bất cập.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà, công tác tuyển sinh và phân luồng giáo dục nghề nghiệp có vai trò quan trọng tác động đến đời sống an sinh xã hội và thị trường lao động. Các cơ sở giáo dục, giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên cần phối hợp với các trường trung học phổ thông, trung học cơ sở tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, tư vấn hướng nghiệp đến phụ huynh và học sinh cuối cấp thông qua các hình thức hội nghị tư vấn tuyển sinh, ngày hội hướng nghiệp, nền tảng số để giúp các học sinh, bậc phụ huynh, nhận thức rõ, đúng đắn hơn việc về cơ hội học tập, việc làm bậc giáo dục nghề nghiệp; đánh giá đúng khả năng học tập để lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực, sở trường và theo đúng nguyện vọng.

Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên cần chủ động xây dựng kế hoạch tuyển sinh, tăng cường công tác tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh; nâng cao chất lượng đào tạo, gắn đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động…/.