Bước chuyển về tư duy xây dựng chính sách

Cụ thể, như đánh giá của Bộ Tài chính, mức độ thụ hưởng còn hạn chế, nhiều doanh nghiệp chưa tiếp cận được các biện pháp hỗ trợ cần thiết. Khoảng cách giữa thiết kế chính sách và thực thi vẫn còn lớn, nhất là trong bối cảnh môi trường kinh doanh có những thay đổi nhanh chóng như hiện nay.

Những năm qua, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đã khẳng định vai trò trụ cột khi chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp, đóng góp đáng kể vào tạo việc làm, huy động nguồn lực xã hội và duy trì tăng trưởng kinh tế. Dù vậy, năng lực tài chính hạn chế và khả năng chống chịu thấp trước những biến động khiến khu vực này luôn ở trạng thái dễ bị tổn thương.

Từ những tồn tại, hạn chế này, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang được xây dựng theo hướng đổi mới căn bản tư duy chính sách, trong đó trọng tâm không còn là có hỗ trợ hay không mà là hỗ trợ như thế nào để tạo ra hiệu quả thực chất. Theo đó, các quy định trong dự thảo luật chuyển từ hỗ trợ theo đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả đầu ra, từ cách tiếp cận hành chính sang kiến tạo phát triển. Các chính sách cũng không dàn trải mà tập trung vào những lĩnh vực, nhóm doanh nghiệp có khả năng tạo tác động lan tỏa.

Đơn giản hóa tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng ưu tiên các chỉ tiêu dễ xác định như doanh thu, lao động; bổ sung cơ sở pháp lý để nhận diện các nhóm doanh nghiệp ưu tiên như doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp của người yếu thế hoặc doanh nghiệp phát triển theo tiêu chuẩn bền vững. Với việc tiếp cận vốn, dự thảo luật sửa đổi đề xuất thí điểm mô hình cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền thông qua cơ chế sandbox, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm - yếu tố vốn là rào cản lớn đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay.

Ngoài những vấn đề trên, các chính sách trong dự thảo luật cũng nhấn mạnh việc nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp thông qua hỗ trợ về kế toán, quản trị, đào tạo và ứng dụng công nghệ, vốn là những điều kiện nền tảng để doanh nghiệp có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ. Hệ sinh thái hỗ trợ cũng được thiết kế theo hướng liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức trung gian.

Đặc biệt, phương thức triển khai chính sách được định hướng đổi mới theo hướng số hóa và minh bạch. Cơ chế “voucher” được áp dụng, cho phép doanh nghiệp chủ động lựa chọn dịch vụ hỗ trợ phù hợp thay vì phụ thuộc vào cơ quan quản lý. Các chương trình hỗ trợ cũng không quy định cứng mà trao quyền cho Chính phủ linh hoạt xây dựng theo từng giai đoạn, cho phép chính sách thích ứng nhanh với biến động của nền kinh tế.

Đánh giá về những điểm mới này, một chuyên gia khẳng định đây là tư duy rất tiến bộ. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải trả lời được các câu hỏi như ai chịu trách nhiệm thực hiện, nguồn hỗ trợ từ đâu, doanh nghiệp tiếp cận bằng cách nào và kết quả được đo lường ra sao. Những câu hỏi này cần được trả lời rõ, nếu không chính sách dù rất tốt vẫn có thể chỉ “nằm trên giấy”.

Việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý mà xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm tạo khuôn khổ chính sách có khả năng thích ứng với những biến động dài hạn của nền kinh tế cũng như định hướng chiến lược phát triển kinh tế tư nhân. Đồng thời đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách, từ chỗ tập trung vào thiết kế cơ chế, chính sách sang mục tiêu cao hơn là tạo những tác động thực chất đối với doanh nghiệp và nền kinh tế. Bởi trong bối cảnh hiện nay, một khuôn khổ pháp lý hiện đại, linh hoạt và hiệu quả sẽ là điều kiện tiên quyết để khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa phát huy vai trò của mình.