Bước leo thang nguy hiểm sau vụ tấn công vào nhà máy điện hạt nhân UAE

Nhà máy điện hạt nhân Barakah. Ảnh: commons.wikimedia.org

Theo trang news18.com ngày 18/5, nhà máy điện hạt nhân Barakah của Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái trong bối cảnh chiến sự tại Tây Á leo thang, làm dấy lên lo ngại tại nhiều nước vốn đã quan ngại về phạm vi ngày càng mở rộng của cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran.

Giới chức UAE cho biết không xảy ra rò rỉ phóng xạ và hoạt động của các lò phản ứng vẫn ổn định, nhưng vụ tấn công đã khiến Ấn Độ và nhiều quốc gia khác ra tuyên bố mạnh mẽ, lên án các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng hạt nhân và gọi đây là bước leo thang nguy hiểm.

Mối lo ngại xuất phát từ vai trò của Barakah. Đây là huyết mạch năng lượng quan trọng của UAE, là biểu tượng tham vọng hạt nhân của vùng Vịnh và là cơ sở mà mức độ an toàn có tác động vượt ngoài biên giới một quốc gia.

Thông tin về nhà máy hạt nhân Barakah

Barakah là dự án gồm 4 lò phản ứng hạt nhân, được Hàn Quốc hỗ trợ xây dựng theo thỏa thuận trị giá nhiều tỷ USD được ký cách đây hơn một thập kỷ.

Ba lò phản ứng đã đi vào hoạt động, trong khi lò thứ tư đang trong giai đoạn chạy thử và tích hợp cuối cùng. Tổng cộng, nhà máy dự kiến tạo ra tới 5,6 gigawatt điện, đáp ứng khoảng 25% nhu cầu điện năng của UAE.

Đối với UAE, Barakah là một trong những dự án cơ sở hạ tầng có ý nghĩa chiến lược quan trọng nhất của nước này. Nhà máy được xây dựng nhằm giảm phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên, đa dạng hóa nền kinh tế để không phụ thuộc vào lĩnh vực hydrocarbon và cung cấp nguồn điện ổn định dài hạn trong bối cảnh nhu cầu năng lượng gia tăng.

Cơ sở này cũng là trụ cột trung tâm trong các cam kết khí hậu của UAE. Năng lượng hạt nhân giúp nước này sản xuất điện quy mô lớn mà không tạo ra lượng phát thải carbon gắn với nhiên liệu hóa thạch, giúp UAE xây dựng hình ảnh là một nền kinh tế năng lượng hướng tới tương lai thay vì chỉ phụ thuộc vào dầu mỏ.

Tại sao vụ tấn công nhằm vào cơ sở điện hạt nhân gây lo ngại toàn cầu?

Các chính phủ và cơ quan giám sát hạt nhân xem các cuộc tấn công liên quan tới cơ sở hạ tầng hạt nhân khác với các đòn tấn công quân sự thông thường vì hậu quả tiềm tàng có thể cực kỳ nghiêm trọng.

Các nhà máy hạt nhân hiện đại có hệ thống vỏ bảo vệ gia cố, nhiều cơ chế làm mát và nhiều lớp an toàn dự phòng. Tuy nhiên, các cuộc tấn công quân sự tạo ra những rủi ro khó lường. Thiệt hại đối với đường truyền tải điện, hệ thống làm mát, máy phát điện dự phòng, hệ thống cấp nước hoặc cơ sở hạ tầng lân cận có thể làm phức tạp hoạt động của nhà máy dù các lò phản ứng không bị tấn công trực tiếp.

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) nhiều lần cảnh báo rằng các cơ sở hạt nhân không bao giờ được trở thành mục tiêu quân sự vì ngay cả thiệt hại hạn chế hoặc gián đoạn vận hành cũng có thể làm tăng nguy cơ phát tán phóng xạ hoặc ô nhiễm môi trường.

Nỗi lo này giải thích vì sao vụ tấn công nhằm vào Barakah ngay lập tức thu hút sự chú ý quốc tế dù giới chức UAE xác nhận không xảy ra rò rỉ phóng xạ.

Tác động tâm lý cũng đặc biệt lớn. Cơ sở hạ tầng hạt nhân khiến người ta lo sợ hơn mọi công trình dân sự nào khác. Nguyên nhân là vì mối đe dọa có thật đều nhanh chóng làm dấy lên quan ngại về hậu quả môi trường và nhân đạo lâu dài.

Tại sao Ấn Độ gọi đây là bước “leo thang nguy hiểm”?

Tuyên bố của Ấn Độ nêu rõ: “Ấn Độ vô cùng lo ngại về vụ tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân Barakah tại UAE. Những hành động như vậy là không thể chấp nhận được và là bước leo thang nguy hiểm. Chúng tôi khẩn thiết kêu gọi kiềm chế và quay trở lại đối thoại cũng như ngoại giao”.

Phản ứng mạnh mẽ của Ấn Độ phản ánh chiều sâu quan hệ chiến lược giữa nước này với UAE và tầm quan trọng ngày càng tăng của hợp tác hạt nhân giữa hai nước.

Tháng 9/2024, Ấn Độ và UAE đã ký thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự trong chuyến thăm New Delhi của Thái tử Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan. Thỏa thuận được ký giữa Tập đoàn Điện hạt nhân Ấn Độ (NPCIL) và Tập đoàn Năng lượng Hạt nhân Emirates (ENEC), đơn vị giám sát chương trình hạt nhân Barakah.

Thỏa thuận mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như vận hành và bảo trì nhà máy hạt nhân, cung ứng hàng hóa và dịch vụ hạt nhân, chuyên môn kỹ thuật, cơ hội đầu tư và xây dựng năng lực.

Điều đó đồng nghĩa Barakah không chỉ là tài sản chiến lược của UAE dưới góc nhìn của Ấn Độ. Nhà máy này còn gắn liền với quan hệ đối tác đang phát triển giữa Ấn Độ và UAE trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân dân sự và hợp tác cơ sở hạ tầng tiên tiến.

UAE cũng là một trong những đối tác kinh tế và chiến lược quan trọng nhất của Ấn Độ tại Tây Á. Hai nước có quan hệ sâu rộng trong thương mại năng lượng, đầu tư, hàng hải, an ninh, logistics, công nghệ và hợp tác quốc phòng.

Hàng triệu người Ấn Độ sinh sống và làm việc tại khu vực vùng Vịnh, trong khi Ấn Độ vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng từ Tây Á. Vì vậy, leo thang liên quan tới cơ sở hạ tầng trọng yếu tại UAE đều tác động trực tiếp tới lợi ích kinh tế và chiến lược của Ấn Độ.

Đối với cộng đồng quốc tế, vụ việc đã làm dấy lên trở lại lo ngại về mức độ dễ tổn thương của cơ sở hạ tầng hạt nhân dân sự trong thời đại dễ bị tổn thương bởi thiết bị bay không người lái, các đòn tấn công chính xác và những cuộc xung đột khu vực leo thang nhanh chóng.