Bứt phá trong thực thi chính sách dân tộc

Nhiều chính sách trọng tâm đã được triển khai đồng bộ và hiệu quả, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi giai đoạn 2021-2030; giai đoạn I (2021-2025) gắn với Chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

Dấu ấn nổi bật là phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát được đẩy mạnh; công tác an sinh xã hội, đền ơn đáp nghĩa và chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào DTTS được thực hiện kịp thời.

Những chuyển biến tích cực

Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi không chỉ là chương trình đầu tư phát triển, mà còn là một chiến lược toàn diện nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào, đồng thời khẳng định vị thế đặc biệt quan trọng của vùng DTTS và miền núi trong sự nghiệp phát triển đất nước. Tổng nguồn lực huy động để thực hiện Chương trình đạt trên 137 nghìn tỷ đồng. Đến hết giai đoạn I, Chương trình đã hoàn thành và vượt kế hoạch 6/9 nhóm mục tiêu đề ra.

Chương trình đã góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo nhanh và bền vững trên địa bàn được coi là “lõi nghèo” và tập trung nhiều người nghèo nhất cả nước, tỷ lệ hộ nghèo bình quân giảm 3,4%/năm[1]; bình quân của người DTTS đạt bình quân 43,4 triệu đồng, tăng 3,1 lần so với năm 2020.

Trong bối cảnh tỉ lệ nghèo toàn cầu có xu hướng gia tăng, Việt Nam tiếp tục là điểm sáng với tỷ lệ nghèo giảm mạnh, từ 58% năm 1993 xuống còn khoảng 1% vào năm 2025; riêng trong đồng bào DTTS, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn khoảng 11%.

Bên cạnh đó, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025 tiếp tục tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực. Tính đến hết tháng 6/2025, đã có 237 xã đặc biệt khó khăn khu vực III thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025 đạt chuẩn nông thôn mới, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn vùng cao, vùng sâu, vùng xa.

Phong trào “Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát” đã được triển khai quyết liệt, đồng bộ, đạt kết quả nổi bật với việc xây mới và sửa chữa 334.234 căn nhà (trong đó xây mới 255.310 căn, sửa chữa 78.924 căn). Đặc biệt, chương trình đã hoàn thành 100% kế hoạch hỗ trợ nhà ở cho 03 nhóm đối tượng, gồm: Người có công với cách mạng và thân nhân liệt sỹ; hộ nghèo, hộ cận nghèo và các hộ khó khăn thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia; góp phần hiện thực hóa mục tiêu an cư, bảo đảm an sinh xã hội cho đồng bào vùng khó khăn.

Trong giai đoạn 2021-2025, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS đã hỗ trợ nhà ở cho 42.567 hộ trên địa bàn các xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn (vượt kế hoạch giao 230%), góp phần cùng cả nước hoàn thành trước thời hạn mục tiêu xóa nhà tạm, nhà dột nát. Bên cạnh đó, Chương trình còn hỗ trợ đất ở cho 10.549 hộ, hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho 479.358 hộ; đầu tư xây dựng 809 công trình nước sinh hoạt tập trung.

Công tác trợ giúp pháp lý cho đồng bào DTTS được chú trọng triển khai theo hướng bảo đảm quyền tiếp cận công lí của người dân, nhất là đối với các nhóm yếu thế, người nghèo, người cư trú tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Hoạt động trợ giúp pháp lý tại các địa phương được thực hiện kịp thời, đúng đối tượng, đúng quy định pháp luật; ưu tiên trợ giúp pháp lý trong các vụviệc phức tạp, có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý, góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo quy định của pháp luật.

Từ 1/1-31/10/2025, số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý cho người DTTS cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn trong năm 2025 là 6.652 vụ việc, chiếm 24,57% tổng số vụ việc trợ giúp pháp lí trong toàn quốc. Trợ giúp pháp lý đã giúp hàng nghìn người DTTS cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặcbiệt khó khăn được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi có vướng mắc, tranh chấp pháp luật, góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo tồn văn hóa

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển vùng đồng bào DTTS và miền núi, nhóm mục tiêu lao động trong độ tuổi được đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu, điều kiện của người DTTS và đặc thù vùng đồng bào DTTS và miền núi đạt bình quân 54,8%; hỗ trợ đào tạo nghề, tìm kiếm việc cho 115.575 người lao động.

Năm 2025 đánh dấu bước đột phá trong đầu tư giáo dục vùng biên giới. Thực hiện Kết luận số 81-KL/TW của Bộ Chính trị, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ các địa phương vùng biên giới đã đồng loạt tổ chức Lễ khởi công xây dựng Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS tại các xã biên giới đất liền, khẳng định quyết tâm phát triển giáo dục tại khu vực chiến lược. Giai đoạn 1 với mục tiêu hoàn thành xây dựng 100 trường trước năm học 2026-2027, với tổng vốn đầu tư gần 20.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương. Giai đoạn 2 dự kiến mở rộng thêm 248 trường, tổng vốn khoảng 37.000 tỷ đồng, kết hợp nguồn lực nhà nước và xã hội hóa.

Đặc biệt, từ năm học 2025-2026, chính sách miễn toàn bộ học phí cho học sinh từ mầm non đến hết trung học phổ thông công lập trên phạm vi cả nước chính thức được triển khai, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phổ cập giáo dục, giảm gánh nặng chi phí cho đồng bào DTTS[2].

Bên cạnh đó, các chính sách phát triển giáo dục vùng dân tộc được quan tâm, nổi bật là Nghị định số 66/2025/NĐ-CP của Chính phủ (quy định chính sách cho trẻ em nhà trẻ, học sinh vùng DTTS và miền núi) và Thông tư số 20/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo (về Chương trình các môn học bồi dưỡng dự bị đại học). Công tác dạy và học tiếng nói, chữ viết của các DTTS được duy trì và nâng cao chất lượng thông qua các lớp song ngữ tại trường phổ thông, cơ sở tôn giáo và Trung tâm Hoa ngữ. Việc tăng cường dạy và học tiếng Việt cho trẻ em DTTS trước khi vào lớp 1 theo Thông tư số 23/2023/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo được chú trọng. Đồng thời, các Chùa Khmer Nam Bộ và các Trường đặc thù còn tổ chức các lớp dạy chữ Khmer, chữ Pali, Vi-ni…

Chính sách y tế cho đồng bào DTTS được tiếp tục tập trung, bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ, xây dựng cơ sở hạ tầng y tế, cung cấp thuốc men thiết yếu, tập trung ưu tiên cho vùng khó khăn. Công tác khám, chữa bệnh vùng dân tộc thiểu được đảm bảo, đã có những bước tiến quan trọng, nhiều danh mục kỹ thuật không ngừng được chuyển giao, áp dụng điều trị hiệu quả cho người bệnh; các chương trình y tế - dân số vẫn duy trì hoạt động theo kế hoạch.

Thực hiện chương trình y tế quốc gia và các quy định mới về khám chữa bệnh bảo hiểm y tế đã mang lại nhiều kết quả tích cực, người nghèo, người DTTS thuộc xã khó khăn và đặc biệt khó khăn được Nhà nước cấp thẻ bảo hiểm y tế và được hưởng 100% chi phí thanh toán về dịch vụ khám, chữa bệnh. Các giải pháp tăng tỉ lệ tham gia bảo hiểm y tế tiếp tục được đẩy mạnh và có chuyển biến tích cực; tỉ lệ đồng bào DTTS tham gia bảo hiểm y tế tại một số địa phương ngày càng tăng; số lượng người được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu ngay từ cấp cơ sở lên tới 3.885.902 lượt dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em (theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế).

Việt Nam tiếp tục triển khai các chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào DTTS theo Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg ngày 06/3/2018 và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg ngày 23/11/2023 về sửa đổi bổ sung một số điều của Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào DTTS; các địa phương đã tổ chức hằng trăm hội nghị phổ biến, cung cấp thông tin; tập huấn, bồi dưỡng kiến thức công tác dân tộc; tổ chức tham quan, giao lưu học tập kinh nghiệm ở trong và ngoài tỉnh cho người có uy tín; thăm và làm việc tại Bộ Dân tộc và Tôn giáo; cấp phát 4 loại báo (Báo Dân tộc và Phát triển; báo địa phương, chuyên trang dân tộc và miền núi của Báo Nhân dân và chuyên đề Dân tộc và Phát triển của Tạp chí Cộng sản).

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lí nhà nước rất chú trọng việc thăm hỏi, gặp gỡ, tiếp đón, tặng quà nhân các ngày Lễ, Tết; hỗ trợ vật chất khi ốm đau, gặp khó khăn, hoạn nạn; biểu dương, khen thưởng, kịp thời động viên tinh thần đối với người có uy tín. Một số địa phương như Đồng Nai, Cần Thơ, Vĩnh Long, Đắk Lắk, Quảng Ngãi, Hà Nội… đã ban hành một sốchính sách riêng như hỗ trợ tiền hằng tháng, mua bảo hiểm y tế miễn phí đối với người có uy tín không được hưởng theo quy định của Luật Bảo hiểm y tế nhằm tạo điều kiện và động viên người có uy tín phát huy vai trò, thực hiện tốt hơn nhiệm vụ, trách nhiệm được giao.

Bên cạnh đó, thực hiện chính sách “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS giai đoạn 2015 - 2025”, thời gian qua, số trường hợp tảo hôn ở một số tỉnhcó xu hướng giảm dần theo từng năm, bình quân giảm từ 0,4% - 1%/năm như các tỉnh: Phú Thọ, TuyênQuang, Thanh Hóa, Lâm Đồng... Việc thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS giai đoạn II (2021 - 2025)” và Tiểu Dự án 9.2 của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi đã có tác động lớnđến việc ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng tảo hôn trên địa bàn vùng DTTS và miền núi.

Trong năm 2026, Bộ Dân tộc và Tôn giáo tiếp tục tăng cường triển khai thực hiện các chính sách dân tộc góp phần bảo đảm đời sống, kinh tế, an sinh, xã hội cho đồng bào DTTS; đặc biệt là xây dựng và tổ chức thực hiện hiệu quả các nội dung liên quan đến vùng đồng bào DTTS và miền núi trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 (giai đoạn I từ năm 2026 - 2030). Đồng thời tiếp tục triển khai các nhiệm vụ và giải pháp nhằm tăng cường thực thi Công ước quốc tế về Xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (CERD) và triển khai thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban Công ước theo Quyết định số 1567/QĐ-TTg ngày 12/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ; chuẩn bị cho việc nộp Báo cáo quốc gia trong năm 2027.

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, với 54 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó có 53 dân tộc thiểu sôố́. Xuyên suốt quá trình đổi mới và phát triển, Đảng và Nhà nước luôn kiên định quan điểm các dân tộc trong đại gia đình Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng tiến bộ.

Cao hơn tỉ lệ giảm nghèo chung của cả nước là ~3%/năm.
Nghị định 238/2025/NĐ-CP ngày 03 tháng 9 năm 2025 của Chính phủ quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.

Y Thông