Bứt phá vươn khơi cho khát vọng quốc gia biển mạnh

Nghị quyết 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng là lời tuyên ngôn chiến lược về khát vọng vươn ra đại dương. Như lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 29/7/2026: "Phát triển kinh tế biển phải gắn với bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao đời sống nhân dân, giữ vững chủ quyền và phát triển đất nước. Việt Nam phải tích cực chuẩn bị các điều kiện để đến năm 2045 trở thành quốc gia giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển, có nền quản trị biển hiện đại và công nghệ biển tiên tiến".

Một góc Cảng Quy Nhơn. Ảnh: Quang Thái/TTXVN

Nhìn rộng ra dải bờ biển dài hơn 3.260 km của Tổ quốc, một làn sóng chuyển đổi tư duy mạnh mẽ mang tên Nghị quyết số 20-NQ/TW đang bắt đầu thẩm thấu vào từng mô hình quy hoạch và phát triển không gian đại dương.

* Động lực tăng trưởng mới từ biển

Mỗi sáng sớm tại cảng cá Tam Quan (Gia Lai), không khí hối hả bao trùm cầu cảng khi những con tàu nối đuôi nhau cập bến. Mỗi khoang tàu đầy tôm cá đưa lên bờ không chỉ đong đầy giọt mồ hôi sau những chuyến khơi xa, mà còn gánh theo cả những trăn trở sát sườn: luồng lạch bồi lắng, chi phí nhiên liệu gia tăng và bài toán làm sao để đi biển thời nay vừa có thu nhập ổn định, vừa bảo vệ nguồn lợi cho con cháu mai sau.

Từ góc nhìn đời thường nơi cảng cá Tam Quan, nhìn rộng ra dải bờ biển dài hơn 3.260 km của Tổ quốc, một làn sóng chuyển đổi tư duy mạnh mẽ mang tên Nghị quyết số 20-NQ/TW đang bắt đầu thẩm thấu vào từng mô hình nuôi biển, từng chuyến tàu xuất khẩu và từng quy hoạch không gian đại dương.

Theo ông Nguyễn Ngọc Sơn, Trưởng phòng Phòng Quản lý điều tra cơ bản biển và hải đảo, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đột phá lớn nhất đến từ việc tổ chức lại không gian phát triển kinh tế biển theo các trung tâm, cụm liên kết ngành và chuỗi giá trị liên vùng.

Theo đó, các ngành sẽ có tiềm năng phát triển như: cảng biển, logistics và dịch vụ hàng hải; năng lượng tái tạo ngoài khơi, đặc biệt là điện gió ngoài khơi; du lịch biển đảo chất lượng cao gắn với bảo tồn di sản và hệ sinh thái; nuôi biển công nghiệp và công nghệ sinh học biển.

Liên quan đến lĩnh vực nuôi biển, ông Trần Đình Luân - Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho hay: "Chúng ta đã có những quy hoạch về không gian biển, quy hoạch về tài nguyên vùng bờ và đã phân cho các địa phương mà các khu vực biển có tiềm năng lợi thế để có thể phát triển nuôi biển. Đó là tiềm năng lợi thế để trong tương lai giá trị của nuôi biển có thể đạt tốc độ tăng trưởng 8% và cao hơn nữa".

Tuy nhiên, để tiềm năng thực sự phát huy hết hiệu quả thì vẫn còn đó những rào cản cần tháo gỡ. Do đó, ông Nguyễn Ngọc Sơn, Trưởng phòng Phòng Quản lý điều tra cơ bản biển và hải đảo, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cho rằng, cần phải giải quyết các vấn đề như: Xác định rõ các không gian và ngành động lực, tránh dàn trải; hoàn thiện thể chế sử dụng không gian biển; đầu tư hạ tầng dùng chung; phát triển doanh nghiệp biển và nguồn nhân lực biển chất lượng cao; lấy khoa học, công nghệ, dữ liệu và chuyển đổi số làm nền tảng cho quản trị biển hiện đại.

Nuôi biển ở Khánh Hòa. Ảnh: Đặng Tuấn/Bnews/vnanet.vn

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hồ Liên Nam, Phó Tổng giám đốc phụ trách Cảng Quy Nhơn cho rằng, thách thức của Cảng Quy Nhơn nói riêng và các doanh nghiệp cảng biển logistics nói chung đó là việc đầu tư chuyển đổi số, phương tiện thiết bị hiện đại; trong đó chuyển đổi xanh yêu cầu một suất đầu tư rất lớn. Trong khi, một phần nữa là sự cải thiện về hạ tầng đồng bộ để kết nối cảng với lại vùng hậu phương. Đó là thách thức đối với các doanh nghiệp cảng và logistics đang rất quan tâm.

* Đột phá thể chế và tầm nhìn tương lai

Một trong những nội dung quan trọng mà Nghị quyết 20 hướng tới là hình thành 5 - 6 trung tâm kinh tế biển mạnh và 3 khu kinh tế đặc biệt. Đón đầu cơ hội này, nhiều doanh nghiệp cũng đã thay đổi phương thức hoạt động cũng như kế hoạch cho tương lai.

Theo ông Huỳnh Văn Toàn - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần cảng Chân Mây, Chân Mây là một trong những cảng biển trọng điểm của quốc gia, là cầu nối để cho các doanh nghiệp lưu thông hàng hóa xuất nhập qua cảng. Cảng đã chuẩn bị các điều kiện hiện có và sắp tới sẽ nâng cao năng lực để phục vụ tốt nhất cho khách hàng.

"Chúng tôi cũng đang xây dựng những phần mềm để hỗ trợ cho công việc. Ngoài ra để trở thành cảng xanh thì chúng tôi cũng phải nghiên cứu để giảm thải về môi trường; trong đó, có việc cấp điện cho tàu biển. Chúng tôi đang liên kết với một đối tác của Hàn Quốc để triển khai năng lượng mặt trời tại cảng, cung cấp điện cho tàu biển khi đến cảng" - ông Toàn cho biết thêm.

Toàn cảnh cảng Chân Mây nhìn từ trên cao. Ảnh: TTXVN

Trong khi đó, Phó Tổng giám đốc phụ trách cảng Quy Nhơn cho rằng: "Trước hết là nâng cao năng lực khai thác, rút ngắn thời gian giải phóng tàu và quan trọng nữa là nâng việc tiếp nhận các tàu có trọng tải lớn. Chúng tôi cũng đang triển khai các dự án nạo vét luồng nước trước bến, đầu tư các phương tiện thiết bị hiện đại. Đồng thời, quy hoạch lại các kho bãi để đáp ứng được công năng phục vụ cho khai thác trong thời gian tới".

Từ phản ánh của các doanh nghiệp cũng cho thấy một yêu cầu ngày càng rõ: muốn thu hút các đầu tư vào biển, trước hết phải tổ chức được không gian biển một cách khoa học, minh bạch và cơ chế thông thoáng.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Ngọc Sơn khẳng định, để thu hút nhà đầu tư chiến lược, nên tập trung vào một số nhóm giải pháp như: sớm hoàn thiện quy hoạch, khung pháp lý liên quan đến phát triển điện gió; có cơ chế lựa chọn nhà đầu tư minh bạch, cạnh tranh để hướng tới nhà đầu tư có năng lực thật sự; chuẩn bị hạ tầng đi trước một bước; xây dựng và có cơ chế chia sẻ dữ liệu về biển.

"Nếu làm tốt các khâu này, tôi tin rằng điện gió ngoài khơi sẽ không chỉ đóng góp cho an ninh năng lượng và giảm phát thải, mà còn mở ra một ngành kinh tế biển mới có giá trị gia tăng cao" - ông Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.