Cà Mau giảm khai thác xa bờ, thúc đẩy xanh hóa nông nghiệp

Phóng viên Một Thế Giới đã trao đổi với ông Phạm Văn Mười – Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Cà Mau.

Ông Phạm Văn Mười – Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau - Ảnh: N.V.D

- Thưa ông, giá nhiên liệu tăng mạnh thời gian qua đã tác động cụ thể ra sao đến ngành thủy sản Cà Mau?

- Ông Phạm Văn Mười: Tác động là rất lớn và trực tiếp. Theo ghi nhận của chúng tôi, giá nhiên liệu, chủ yếu là dầu DO, đã tăng khoảng 2 đến 2,5 lần so với trước Tết Nguyên đán 2026. Điều này khiến chi phí mỗi chuyến biển tăng hơn 40%, trong khi nhiên liệu hiện chiếm từ 40 - 60% tổng chi phí khai thác.

Theo báo cáo của các địa phương, toàn tỉnh hiện có 5.164 tàu cá với hơn 25.766 lao động, nhưng đã có khoảng 402 tàu giảm chuyến biển và 202 tàu phải tạm ngưng hoạt động. Nếu giá dầu vượt ngưỡng 35.000 đồng/lít, nhiều nghề như lưới kéo, lưới vây, câu mực xa bờ gần như không còn hiệu quả kinh tế.

Điều đáng lo là nếu tình trạng này kéo dài, không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập ngư dân mà còn đứt gãy chuỗi cung ứng nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu.

- Việc hạn chế khai thác xa bờ hiện nay có phải là giải pháp bắt buộc không, thưa ông?

- Ông Phạm Văn Mười: Việc khai thác xa bờ hiện nay không phải là đối tượng bị hạn chế mà vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt đối với các tàu có chiều dài từ 15 mét trở lên theo quy định. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao, việc điều chỉnh cường lực khai thác theo hiệu quả kinh tế là xu hướng tất yếu.

Chúng tôi không cấm ngư dân ra khơi, nhưng khuyến cáo cần cân nhắc kỹ hiệu quả từng chuyến biển, chủ động điều chỉnh hoạt động khai thác để hạn chế rủi ro thua lỗ. Thực tế, nhiều tàu đã giảm chuyến hoặc tạm ngưng hoạt động, nhất là đối với các nghề tiêu hao nhiều nhiên liệu như lưới kéo, lưới rê và các nghề sử dụng ánh sáng.

Về lâu dài, tỉnh định hướng tái cơ cấu ngành khai thác thủy sản theo hướng giảm dần các nghề tiêu hao nhiều nhiên liệu, nâng cao hiệu quả khai thác, đồng thời phát triển nuôi biển, nuôi trồng thủy sản và dịch vụ hậu cần nghề cá nhằm giảm áp lực khai thác và phát triển bền vững, chứ không phải giảm vai trò của khai thác xa bờ.

Đánh bắt xa bờ ở Cà Mau hiện đang gặp khó khăn do giá nhiên liệu tăng đột biến - Ảnh: T.L

- Không chỉ khai thác, nuôi trồng thủy sản cũng chịu ảnh hưởng. Ông đánh giá thế nào?

- Ông Phạm Văn Mười: Đúng vậy. Trong nuôi trồng thủy sản, chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 5 - 10% giá thành, nhưng tác động lan tỏa rất lớn. Giá thức ăn tăng 7 - 10%, giá con giống tăng, cùng với chi phí vận hành máy móc, quạt nước, bơm… đều gia tăng, khiến chi phí sản xuất tăng đáng kể.

Đặc biệt, các mô hình nuôi tôm thâm canh và siêu thâm canh chịu ảnh hưởng nặng nhất do phụ thuộc nhiều vào điện năng và thiết bị. Nhiều hộ đã phải giảm mật độ thả nuôi, giãn vụ hoặc tạm thời chưa đầu tư mở rộng. Trong khi đó, các mô hình nuôi quảng canh cải tiến và nuôi sinh thái ít phụ thuộc năng lượng và vật tư đầu vào hơn nên bị ảnh hưởng nhẹ hơn.

Những tác động này có thể làm giảm sản lượng nuôi, ảnh hưởng nguồn cung nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu, đồng thời thúc đẩy tỉnh chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững, tiết kiệm chi phí và thân thiện môi trường.

Canh tác lúa-tôm ở Cà Mau - Ảnh: T.L

- Như vậy, “xanh hóa thủy sản” có phải là giải pháp trọng tâm của Cà Mau hiện nay?

- Ông Phạm Văn Mười: Chính xác. Biến động giá nhiên liệu lần này càng cho thấy sự cần thiết phải chuyển đổi sang mô hình sản xuất thủy sản xanh, bền vững.

Tỉnh đang đẩy mạnh các mô hình tôm - rừng, tôm - lúa, nuôi sinh thái, vốn ít sử dụng thức ăn công nghiệp, giảm chi phí, giảm phát thải và nâng cao giá trị xuất khẩu. Ngoài ra, tỉnh khuyến khích ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng như thiết bị hiệu suất cao, năng lượng tái tạo, cải tiến quy trình nuôi, đồng thời tăng cường liên kết chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ để giảm chi phí trung gian và ổn định đầu ra. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn để phát triển ngành thủy sản bền vững.

- Còn đối với sản xuất lúa, việc giảm vụ lúa có liên quan như thế nào trong bối cảnh này?

- Ông Phạm Văn Mười: Có liên quan rất chặt chẽ. Giá nhiên liệu tăng khiến chi phí sản xuất lúa, từ bơm tưới đến vận chuyển, đều tăng theo, trong khi một số vùng sản xuất lúa hiệu quả thấp.

Vì vậy, tỉnh định hướng giảm vụ lúa ở những khu vực kém hiệu quả và chuyển sang mô hình lúa - tôm, vừa tiết kiệm chi phí, tận dụng điều kiện tự nhiên, vừa phù hợp với định hướng phát thải thấp. Nói cách khác, việc giảm vụ lúa là một phần trong tái cơ cấu nông nghiệp xanh, bền vững.

- Trước những khó khăn hiện nay, tỉnh đã đề xuất những giải pháp gì để hỗ trợ người dân?

Cà Mau hiện nay là địa phương nuôi tôm rừng lớn nhất ĐBSCL - Ảnh: T.L

- Ông Phạm Văn Mười: Trước những khó khăn hiện nay, tỉnh đã đề xuất đồng bộ các giải pháp trước mắt và lâu dài nhằm hỗ trợ người dân ổn định sản xuất.

Về trước mắt, kiến nghị Trung ương xem xét hỗ trợ chi phí nhiên liệu có điều kiện đối với tàu cá, đồng thời có chính sách hỗ trợ an sinh cho ngư dân bị ảnh hưởng và giải pháp tín dụng như giãn nợ, giảm lãi suất. Song song đó, tỉnh tập trung ổn định nguồn cung xăng dầu, vật tư đầu vào, kiểm soát giá, tăng cường kết nối tiêu thụ sản phẩm, hạn chế trung gian để nâng cao hiệu quả cho người dân.

Về lâu dài, tỉnh định hướng tái cơ cấu sản xuất theo hướng giảm phụ thuộc nhiên liệu, trong đó điều chỉnh cường lực khai thác, giảm các nghề tiêu hao nhiều nhiên liệu, phát triển nuôi biển, nuôi trồng thủy sản theo hướng sinh thái, bền vững. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, dự báo ngư trường, phát triển chuỗi liên kết khai thác – nuôi trồng – chế biến – tiêu thụ và tổ chức lại sản xuất theo tổ đội, hợp tác xã nhằm giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và ổn định đầu ra.

- Ông nhìn nhận như thế nào về thách thức này trong dài hạn?

Nuôi tôm công nghệ cao đang đối mặt thách thức về nhiên liệu - Ảnh: Văn Kim Khanh

- Ông Phạm Văn Mười: Đây không chỉ là khó khăn trước mắt mà còn là cơ hội để tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng bền vững hơn. Biến động giá nhiên liệu cho thấy hoạt động khai thác và nuôi trồng hiện nay vẫn còn phụ thuộc lớn vào năng lượng hóa thạch và chi phí đầu vào.

Vì vậy, tỉnh xác định cần chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng giảm phụ thuộc nhiên liệu, nâng cao hiệu quả và tính tự chủ, trong đó tập trung tái cơ cấu khai thác theo hướng giảm cường lực đối với các nghề tiêu hao nhiều nhiên liệu; đồng thời phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng sinh thái, hiệu quả và thân thiện môi trường.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng yêu cầu của thị trường và tiêu chuẩn quốc tế.

Nếu thực hiện tốt các giải pháp này, đây sẽ là bước chuyển quan trọng giúp ngành thủy sản phát triển ổn định, bền vững trong dài hạn.