Cà Mau: Gỡ 'nút thắt' liên kết trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao

Khởi đầu cho sản xuất lúa bền vững

Toàn tỉnh Cà Mau có trên 314.980 ha sản xuất lúa, trong đó, lúa hè thu hơn 94.140 ha, lúa đông xuân trên 93.460 ha, lúa thu đông 34.000 ha, còn lại diện tích lúa tôm trên 90.260 ha và lúa mùa khoảng 3.070 ha, sản lượng lúa đạt hơn 1,8 tấn mỗi năm.

Tuy nhiên, sản xuất lúa gạo của tỉnh đối mặt với không ít thách thức như: biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, chi phí đầu vào tăng cao, sản xuất còn manh mún, liên kết lỏng lẻo, phát thải khí nhà kính lớn và áp lực môi trường ngày càng gia tăng.

Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 được xem là giải pháp căn cơ giúp Cà Mau tái cơ cấu toàn diện ngành lúa gạo. Ảnh: CL

Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030" được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh mẽ trong sản xuất, nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo và cải thiện thu nhập cho nông dân. Đối với Cà Mau, đây không chỉ là cơ hội xây dựng nền nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn là động lực định hình ngành lúa gạo theo hướng hiện đại và bền vững.

Theo đề án, đến năm 2030, Cà Mau phấn đấu xây dựng 55.000 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại 20 xã, phường trọng điểm theo Đề án của Chính phủ đến năm 2030.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau, thực tế triển khai đề án tại Cà Mau cho thấy những tín hiệu tích cực. Nhận thức của nông dân đã có sự thay đổi rõ rệt, từ sản xuất theo kinh nghiệm sang tiếp cận khoa học, kỹ thuật. Các mô hình ứng dụng tiến bộ như sạ cụm, quản lý nước tiết kiệm, giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng phân bón hợp lý… được nhân rộng, góp phần giảm chi phí, ổn định năng suất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Kết quả sơ bộ cho thấy lợi nhuận của người dân tăng từ 4-6 triệu đồng/ha. Đáng chú ý, về mặt môi trường, các cơ quan chuyên môn ước tính lượng khí nhà kính giảm từ 3,3-3,5 tấn CO2/ha.

Ông Trần Minh Châu ở ấp Tường Thắng B (xã Vĩnh Thanh, tỉnh Cà Mau) là một trong những nông dân tham gia áp dụng quy trình giảm phát thải chung của HTX Dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát ở xã Vĩnh Thanh phấn khởi chia sẻ về bài toán kinh tế hiệu quả. Theo ông Châu, mô hình này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với lối canh tác truyền thống mà còn giúp bảo vệ cây lúa trước dịch bệnh. Hiện với quy mô 5ha, ông nhận thấy sự thuận lợi rõ rệt khi sản xuất tập trung. “Khi tham gia vào quy trình canh tác mới, lượng giống gieo sạ giảm được 5 kg/công, phân bón cũng tiết giảm khoảng 10 kg/công. Chỉ tính riêng 2 khoản chi phí đầu vào này, gia đình tôi có lợi nhuận thêm 300.000 đồng cho mỗi công đất tầm lớn”, ông Châu chia sẻ.

Khơi thông điểm nghẽn liên kết

Đến nay, toàn tỉnh Cà Mau mới có khoảng 1.380 ha tham gia, tương đương khoảng 2,52% mục tiêu đến năm 2030.

Theo đánh giá, việc mở rộng diện tích còn chậm, do nhiều vùng sản xuất chưa đáp ứng điều kiện hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Mối liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân ở nhiều nơi chưa thật sự bền vững. Bên cạnh đó, việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ của đề án, nhất là nguồn vốn tín dụng, cơ giới hóa, xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn và liên kết tiêu thụ sản phẩm còn nhiều vướng mắc.

Cần đẩy mạnh liên kết và tiêu thụ đảm bảo tính ổn định và bền vững. Ảnh: Nguyên Du.

Từ góc nhìn của HTX, ông Trần Văn Ngổ, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Thanh Sơn ở xã Vĩnh Bình cho biết, điểm nghẽn của chuỗi liên kết giá trị lúa gạo trong Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp là doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân chưa hiểu nhau, ai cũng vì quyền lợi của mình. “Trong khi đó, phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị – hình thức hợp tác giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp – đã trở thành xu thế tất yếu và là lời giải căn cơ cho bài toán phát triển nông nghiệp bền vững”, ông Ngổ cho hay.

Trong khi đó, từ thực tiễn triển khai đề án, ông Trịnh Văn Cường, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường (xã Vĩnh Mỹ) cho rằng, từ thực tiễn triển khai đề án cho thấy khó khăn lớn hiện nay là nhu cầu đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất theo quy trình phát thải thấp rất lớn, trong khi việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi còn hạn chế. Bên cạnh đó, để đáp ứng yêu cầu mới về hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải (MRV), hợp tác xã cần được hỗ trợ về kỹ thuật, thiết bị và nguồn nhân lực để triển khai hiệu quả.

Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thanh Ngô Nguyên Phong chia sẻ, để Đề án được triển khai hiệu quả và nhân rộng trong thời gian tới, các cấp ngành cần tiếp tục hỗ trợ kinh phí đầu tư hạ tầng nội đồng, nhất là hệ thống thủy lợi, giao thông và trang thiết bị phục vụ cơ giới hóa đồng bộ cho các địa phương đang thực hiện đề án, cũng như có cơ chế hỗ trợ các hợp tác xã đầu tư máy móc, kho chứa, máy sấy và hệ thống số hóa quản lý vùng nguyên liệu. Quan trọng là cần tăng cường kết nối doanh nghiệp với vùng nguyên liệu. Điều quan trọng là cần có cơ chế ràng buộc và chia sẻ lợi ích giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm bảo đảm đầu ra ổn định.

Điểm nghẽn của chuỗi liên kết chuỗi giá trị lúa gạo trong Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp là doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân chưa hiểu nhau, ai cũng vì quyền lợi của mình. Ảnh: Nguyên Du.

Nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện đề án, Cà Mau xác định việc rà soát, lựa chọn các vùng sản xuất đủ điều kiện tham gia là nhiệm vụ trọng tâm. Trên cơ sở đó, tỉnh xây dựng các mô hình điểm hiệu quả để nhân rộng, giúp nông dân trực tiếp thấy được lợi ích của quy trình canh tác giảm phát thải, từng bước thay đổi nhận thức và phương thức sản xuất.

Song song với mở rộng vùng nguyên liệu, việc củng cố và nâng cao năng lực hoạt động của các hợp tác xã được xem là giải pháp then chốt. Khi hoạt động hiệu quả, hợp tác xã sẽ phát huy vai trò tổ chức sản xuất, liên kết nông dân với doanh nghiệp, hướng dẫn áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật, giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo đảm đầu ra ổn định.

Cùng với đó là xây dựng chuỗi liên kết khép kín từ cung ứng giống, vật tư đầu vào, chuyển giao kỹ thuật, cơ giới hóa đến thu hoạch và bao tiêu sản phẩm. Trong chuỗi liên kết này, doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu vụ sản xuất, có hợp đồng chặt chẽ để nông dân yên tâm đầu tư, từng bước hình thành các vùng nguyên liệu lớn đáp ứng yêu cầu thị trường.

Cà Mau đặt mục tiêu xây dựng 55.000ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại 20 xã, phường trọng điểm theo Đề án của Chính phủ đến năm 2030. Ảnh: Nguyên Du

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử cho hay, phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển ngành lúa gạo. Mục tiêu không chỉ là giảm phát thải hay nâng cao chất lượng hạt gạo mà quan trọng hơn là tạo sự chuyển biến từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy hiệu quả kinh tế, thu nhập của người dân và phát triển bền vững làm trung tâm.

“Để đạt mục tiêu đó, Cà Mau tập trung chỉ đạo các sở, ngành và địa phương cần khẩn trương rà soát vùng sản xuất, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích của việc thực hiện đề án. Cùng với đó nhân rộng các mô hình hiệu quả đi liền với tăng cường liên kết sản xuất - tiêu thụ. Đồng thời tạo điều kiện để nông dân, hợp tác xã tiếp cận các chính sách hỗ trợ, nhất là nguồn vốn tín dụng và cơ giới hóa”, ông Sử cho biết thêm.