Cà phê Arabica - 'vàng đen' trên bản đồ nông sản

Vùng cà phê xã Muổi Nọi vào vụ thu hoạch.

Cây cà phê bén rễ trên đồng đất Sơn La từ năm 1945, khẳng định sự phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng. Đến năm 1990, giống cà phê Arabica chính thức đưa vào trồng, nhân rộng. Trải qua nhiều thăng trầm của thị trường và biến động sản xuất, cây cà phê dần khẳng định vị thế, trở thành cây trồng chủ lực. Đến nay, Sơn La trở thành thủ phủ cà phê Arabica lớn nhất khu vực miền Bắc với diện tích 26.120 ha, chiếm 47,9% diện tích trồng cà phê chè (Arabica) của cả nước.

Năm 2025, điều kiện thời tiết thuận lợi cùng việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong canh tác, cây cà phê sinh trưởng tốt, tỷ lệ đậu quả cao, hạt chắc, chất lượng và sản lượng tăng. Cùng với đó, thị trường tiêu thụ ổn định đã tạo nên “mùa vàng” cho người trồng cà phê Sơn La.

Chia sẻ niềm vui về vụ cà phê bội thu, chị Lù Thị Đức, bản Liềm, xã Muổi Nọi, nói: Gia đình tôi trồng hơn 1 ha cà phê. Năm nay, cà phê sai quả, chất lượng tốt, giá bán cao hơn nhiều so với các năm trước nên thu nhập tăng lên rõ rệt. Bà con rất phấn khởi, có điều kiện sắm Tết và tái đầu tư cho vụ sau.

Các hộ liên kết với HTX cà phê Bích Thao, bản Hoàng Văn Thụ, phường Chiềng Cơi thu hoạch cà phê.

Niềm vui của người trồng cà phê càng được nhân lên khi chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ phát huy hiệu quả. Giờ đây, nhiều hộ dân tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp nâng cao giá trị hạt cà phê. Việc áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn, kiểm soát chất lượng ngay từ khâu trồng, chăm sóc đảm bảo kỹ thuật, giúp cà phê Sơn La đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.

Những ngày giáp Tết, không khí lao động khẩn trương bao trùm toàn bộ chuỗi sản xuất của Hợp tác xã cà phê Bích Thao, bản Hoàng Văn Thụ, phường Chiềng Cơi. Thời điểm này, các diện tích liên kết với HTX vẫn tiếp tục cho thu hái. Quả cà phê chín rải vụ, bà con phải thu hái từ hai đến ba đợt mới hết trái, vừa bảo đảm chất lượng hạt, vừa tận thu tối đa sản lượng, tạo nguồn nguyên liệu ổn định phục vụ chế biến, xuất khẩu.

Nông dân bản Trung Tâm, phường Chiềng An thu hoạch cà phê.

Cà phê sau thu hoạch được vận chuyển kịp thời về các điểm sơ chế, ủ lên men trong môi trường yếm khí, phơi sấy theo quy trình khép kín, hạn chế tối đa phát thải ra môi trường, giữ trọn hương vị đặc trưng của cà phê Arabica Sơn La. Tại khu nhà màng và xưởng sản xuất của HTX, nhịp làm việc hối hả. Cà phê được kiểm soát chặt chẽ từ độ ẩm, nhiệt độ đến phân loại kích cỡ hạt, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Ở khu vực rang xay, máy móc vận hành liên tục, công nhân làm việc theo ca, tỉ mỉ trong từng công đoạn. Những bao cà phê thành phẩm được đóng gói ngay ngắn, sẵn sàng xuất xưởng để kịp tiến độ các lô hàng xuất khẩu, phục vụ nhu cầu tiêu dùng tăng cao của thị trường Tết.

Ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc Hợp tác xã cà phê Bích Thao, phấn khởi: Niên vụ 2025-2026 dự kiến HTX sản xuất khoảng 4.000 tấn cà phê nhân, trong đó, khoảng 95% sản lượng được xuất khẩu sang các thị trường EU, Nhật Bản và Hàn Quốc. HTX gửi mẫu sản phẩm bột cà phê hòa tan sấy thăng hoa tới các đối tác tại Đức, Pháp và Nhật Bản... Các sản phẩm được đánh giá cao và đã có đối tác liên hệ đặt hàng.

Phường Chiềng An tổ chức Ngày hội cà phê với chủ đề Arabica Chiềng An lan tỏa hương vị Tây Bắc.

Việc tập trung đầu tư chế biến sâu, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế đã giúp giá trị sản phẩm cà phê được nâng lên rõ rệt: cà phê nhân xanh đạt mức giá từ 190.000-225.000 đồng/kg; cà phê rang xay, cà phê bột dao động từ 350.000-700.000 đồng/kg; riêng sản phẩm cà phê sấy thăng hoa có giá trị lên tới khoảng 36 triệu đồng/kg. Cùng với kết quả sản xuất, kinh doanh khả quan, năm nay, HTX cà phê Bích Thao được Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam trao giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn giảm phát thải CO, khẳng định hướng đi đúng trong phát triển cà phê bền vững.

Còn Hợp tác xã ARA-Tay Coffee, xã Mường Chanh, mô hình cà phê do phụ nữ dân tộc Thái làm chủ. Thương hiệu Ara-Tay không chỉ kể câu chuyện về cà phê, còn khẳng định vai trò, vị thế của phụ nữ dân tộc Thái trong phát triển kinh tế và cộng đồng. “Ara” là Arabica, “Tay” mang nghĩa người Thái, vừa là bàn tay nâng niu, chăm chút hạt cà phê vùng cao.

Chị Cầm Thị Mòn, Giám đốc HTX ARA-Tay Coffee chia sẻ: Năm nay, cà phê vừa được mùa, vừa được giá, sản phẩm của HTX được thị trường đón nhận. Niên vụ này, HTX sản xuất 80 tấn cà phê quả tươi chín đỏ 100%, cho khoảng 12 tấn cà phê nhân xanh và các sản phẩm chế biến. Các dòng cà phê bột Honey, Natural và trà cascara từ vỏ cà phê đã được người tiêu dùng đánh giá cao, giúp chị em có thêm thu nhập ổn định, yên tâm gắn bó với cây cà phê.

HTX ARA-Tay Coffee tham gia trưng bày sản phẩm tại Hội chợ Xúc tiến thương mại cấp quốc gia năm 2025 được tổ chức tại tỉnh Sơn La.

Từ những vườn cà phê Arabica xanh tốt đến các xưởng chế biến hiện đại, từ người nông dân cần mẫn trên nương đến những hợp tác xã mạnh dạn đổi mới tư duy sản xuất, bức tranh cà phê Sơn La những ngày xuân thật sinh động. Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh thông tin: Thực hiện chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị và phát triển bền vững, tỉnh Sơn La xác định cà phê Arabica là cây trồng chủ lực, gắn với xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao chất lượng giống và đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị. Tỉnh ưu tiên thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Xuân đã về trên “thủ phủ” cà phê Arabica Sơn La, hương cà phê lan tỏa giữa núi rừng, niềm vui được mùa, được giá đã thắp lên niềm tin của người trồng cà phê về một hướng đi bền vững, để đưa hạt cà phê Sơn La tiếp tục vươn xa, góp phần làm cho đời sống nhân dân ngày một ấm no và làm giàu cho quê hương.