Ca trù ngân vang giữa lòng Hà Nội

Ca trù là một trong những loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc của Việt Nam, kết tinh hài hòa giữa thi ca, âm nhạc và nghệ thuật diễn xướng. Với tiếng phách điểm nhịp tinh tế, tiếng đàn đáy trầm sâu cùng giọng hát điêu luyện của ca nương, ca trù không chỉ mang đến những giá trị nghệ thuật độc đáo mà còn phản ánh chiều sâu văn hóa, trí tuệ và tâm hồn người Việt qua nhiều thế kỷ.

Năm 2009, ca trù được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Trải qua nhiều biến động của thời gian, loại hình nghệ thuật này vẫn được các nghệ nhân và những người yêu di sản bền bỉ gìn giữ, trao truyền. Dù chưa có tư liệu xác định chính xác thời điểm ra đời, nhiều nghiên cứu cho thấy ca trù đã phát triển mạnh từ thế kỷ XV, gắn với hoạt động của các giáo phường và thường được trình diễn tại đình làng, đền, phủ, nhà thờ tổ nghề hay các ca quán.

Ngày nay, giữa lòng Thủ đô, Bích Câu Đạo Quán không chỉ là di tích lịch sử, văn hóa lâu đời mà còn là điểm hẹn của những người yêu ca trù. Trong không gian cổ kính, những làn điệu ca trù ngân vang như nhịp cầu kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần lan tỏa giá trị của di sản trong đời sống đương đại.

Những buổi biểu diễn và lớp học diễn ra định kỳ tại đây không chỉ mang đến cơ hội thưởng thức nghệ thuật mà còn tạo điều kiện để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tìm hiểu, trải nghiệm và tiếp cận sâu hơn với một trong những tinh hoa của âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Ca trù là sự kết tinh hài hòa giữa thi ca, âm nhạc và nghệ thuật diễn xướng.

Với tiếng phách điểm nhịp, tiếng đàn đáy trầm sâu cùng giọng hát điêu luyện của ca nương, loại hình nghệ thuật này phản ánh chiều sâu văn hóa, trí tuệ và tâm hồn người Việt qua nhiều thế kỷ.

Chiều thứ Bảy hằng tuần, tại Bích Câu Đạo Quán đều diễn ra lớp học đàn đáy, hát ca trù và trống chầu, thu hút đông đảo người yêu di sản tham gia học tập, trải nghiệm.

Lớp học do NSƯT Vân Mai, trực tiếp hướng dẫn, góp phần trao truyền những giá trị cốt lõi của nghệ thuật ca trù cho thế hệ kế cận.

Được tổ chức hoàn toàn miễn phí, lớp học mở rộng cho mọi đối tượng, không phân biệt độ tuổi, tạo điều kiện để bất cứ ai yêu thích ca trù đều có cơ hội tiếp cận và học tập.

Qua nhiều năm duy trì, lớp học đã trở thành điểm hẹn của nhiều thế hệ học viên, từ các em nhỏ đến sinh viên và những người yêu nghệ thuật truyền thống.

Em Nguyễn Bảo Ngọc (8 tuổi) là một trong những gương mặt nhỏ tuổi nhưng nổi bật của lớp học với niềm đam mê đặc biệt dành cho ca trù. Bảo Ngọc chia sẻ, sau lần tình cờ xem phần trình diễn của NSƯT Vân Mai, em đã chủ động xin theo học tại lớp truyền dạy của nữ nghệ sĩ. Từ cơ duyên ấy, tình yêu với nghệ thuật ca trù ngày càng được nuôi dưỡng và bồi đắp.

Nhờ khả năng cảm thụ âm nhạc tốt cùng sự chăm chỉ rèn luyện, Bảo Ngọc đã nhiều lần tham gia biểu diễn cùng các nghệ nhân, để lại nhiều ấn tượng đẹp trong lòng khán giả.

Ca nương là nhân vật trung tâm của một buổi diễn ca trù.

Vừa cất giọng hát, vừa gõ phách, người nghệ sĩ thể hiện kỹ thuật thanh nhạc tinh tế, góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng của loại hình nghệ thuật này.

Cỗ phách chỉ là một thanh tre hay một mảnh gỗ gọi là bàn phách và hai chiếc dùi gỗ là phách cái và phách con.

Gõ hai dùi vào cỗ phách tạo nên tiếng.

Trong nghệ thuật ca trù, đàn đáy giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Tiếng đàn đáy khi khoan thai, lúc réo rắt hòa quyện cùng giọng hát của ca nương, tạo nên không gian âm nhạc sâu lắng, giàu tính nghệ thuật.

Trong một buổi hát ca trù, người cầm trống chầu không chỉ giữ nhịp mà còn là người thẩm âm, đánh giá phần trình diễn của ca nương và kép đàn thông qua từng tiếng trống.

Mỗi tiếng trống chầu thể hiện sự tán thưởng hoặc góp ý, phản ánh trình độ thưởng thức của người nghe cũng như tài nghệ của người biểu diễn.

Theo NSƯT Vân Mai, việc ngày càng có nhiều bạn trẻ tìm đến Bích Câu Đạo Quán để học tập, trải nghiệm và thực hiện các dự án truyền thông về ca trù là tín hiệu tích cực, cho thấy di sản đang dần đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Nghệ nhân Trần Koóng giới thiệu về thẻ trù.

Khi ca nương hát một đoạn hay, quan khách sẽ tặng một tấm thẻ thay cho lời khen tặng.

Ngày nay, nhiều nhóm sinh viên hiện lựa chọn ca trù làm đề tài nghiên cứu và truyền thông. Các nghệ nhân luôn sẵn sàng đồng hành thông qua hoạt động biểu diễn, trải nghiệm và truyền dạy để lan tỏa giá trị của di sản.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, tiếng phách, tiếng đàn và lời ca vẫn đều đặn vang lên mỗi cuối tuần tại Bích Câu Đạo Quán. Đó không chỉ là những buổi biểu diễn hay lớp học miễn phí, mà còn là hành trình lặng thầm của những nghệ nhân đang gìn giữ ký ức văn hóa dân tộc, để ca trù tiếp tục ngân vang trong đời sống hôm nay và được thế hệ trẻ viết tiếp bằng tình yêu, sự trân trọng và trách nhiệm với di sản.