Sinh viên lan tỏa giá trị văn hóa Chăm qua dự án nghệ thuật 'Chăm kể'

Múa Apsara tại chương trình "Chăm kể"

Dự án hướng đến giới thiệu những giá trị văn hóa của cộng đồng người Chăm Bàlamôn tại Khánh Hòa (tỉnh Ninh Thuận trước đây) đến công chúng bằng hình thức sân khấu hóa kết hợp trải nghiệm văn hóa. Chương trình diễn ra ngày 15.7, tại Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công phường An Hội Đông (TP.HCM).

Kể chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ sân khấu

“Chăm kể” là dự án tốt nghiệp của nhóm SALAM gồm 8 sinh viên khóa 20.3 ngành Truyền thông & Tổ chức sự kiện, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic TP.HCM.

Thay vì lựa chọn những chủ đề quen thuộc, nhóm quyết định tìm hiểu đời sống văn hóa của cộng đồng người Chăm Bàlamôn, từ đó xây dựng một chương trình nghệ thuật giới thiệu các giá trị truyền thống thông qua biểu diễn, phim tư liệu và không gian trải nghiệm.

Nghệ nhân Đàng Sinh Khả Ái, đến từ Khánh Hòa, thực hành làm gốm Bàu Trúc trên sân khấu "Chăm kể" để giới thiệu đến sinh viên

Theo nhóm thực hiện, dự án được hình thành với mong muốn kể lại những câu chuyện về văn hóa, nghệ thuật, làng nghề và đời sống của người Chăm bằng ngôn ngữ sân khấu. Từ các điệu múa truyền thống, âm thanh của nhạc cụ dân tộc, nghề gốm Bàu Trúc, nghề dệt Mỹ Nghiệp đến không gian lễ hội Katê, tất cả được kết nối thành một hành trình giúp khán giả tiếp cận di sản theo cách gần gũi hơn.

Đại diện Ban tổ chức, sinh viên Nguyễn Vũ Hồng Ngân cho biết, nhóm mong muốn chương trình trở thành cầu nối để nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, hiểu hơn về văn hóa Chăm.

“Khi di sản được kể bằng những hình thức sáng tạo và gần gũi, các giá trị truyền thống sẽ có thêm cơ hội lan tỏa trong cộng đồng”, Hồng Ngân chia sẻ.

Tái hiện không gian lễ hội Katê

Lấy cảm hứng từ lễ hội Katê - lễ hội truyền thống lớn nhất của cộng đồng người Chăm Bàlamôn, chương trình được dàn dựng theo ba phần: lễ, hoạt cảnh và hội, tái hiện sinh động những nét đặc sắc trong đời sống văn hóa của người Chăm thông qua ngôn ngữ sân khấu.

Rộn ràng trống hội Katê và những điệu hát Chăm

Các chất liệu như phim tư liệu, múa Apsara, âm nhạc dân gian, tiếng kèn Saranai, trống Ginăng cùng sự tham gia của các nghệ sĩ và nghệ nhân người Chăm được kết hợp nhằm tái hiện không gian văn hóa gắn với tín ngưỡng, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng.

Bên cạnh các tiết mục biểu diễn, những câu chuyện về điệu múa Apsara, nghề gốm Bàu Trúc, nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp và các giá trị văn hóa truyền thống cũng được lồng ghép, giúp người xem có thêm góc nhìn về bản sắc của cộng đồng người Chăm.

Đưa làng nghề truyền thống đến gần công chúng

Một điểm đáng chú ý của chương trình là không gian trưng bày và giới thiệu nghề gốm Chăm.

Bên cạnh các tiết mục biểu diễn, người tham dự có cơ hội tìm hiểu về nghề gốm Bàu Trúc - một trong những làng gốm lâu đời của Việt Nam - cũng như nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp thông qua các hoạt động giao lưu và giới thiệu của nghệ nhân.

Trong chương trình, những câu chuyện về người phụ nữ Chăm làm gốm bằng phương pháp thủ công, hay những khung cửi dệt thổ cẩm đã được lồng ghép vào lời dẫn, giúp khán giả hiểu hơn về giá trị của các nghề truyền thống trong đời sống cộng đồng.

Không gian văn hóa Chăm mở ra cơ hội để sinh viên trải nghiệm và tìm hiểu những giá trị văn hóa truyền thống

Làng gốm Bàu Trúc được xem là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á còn tồn tại đến ngày nay, đồng thời là nơi lưu giữ và phát huy nghề làm gốm hoàn toàn bằng phương pháp thủ công của đồng bào Chăm. Năm 2017, nghệ thuật làm gốm Bàu Trúc được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đến tháng 11.2022, di sản này tiếp tục được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Theo nhóm thực hiện, việc đưa yếu tố trải nghiệm vào chương trình nhằm giúp người xem không chỉ thưởng thức nghệ thuật mà còn có cơ hội tiếp cận di sản ở nhiều góc độ khác nhau.

“Chăm kể” là buổi thực hành dự án tốt nghiệp, nhưng quá trình thực hiện đòi hỏi nhóm sinh viên phải dành nhiều thời gian tìm hiểu tư liệu, tiếp xúc với nghệ nhân, nghiên cứu đặc trưng văn hóa Chăm và xây dựng kịch bản phù hợp.

Việc lựa chọn một chủ đề liên quan đến di sản văn hóa cũng đặt ra yêu cầu về tính chính xác trong nội dung, đồng thời phải tìm được hình thức thể hiện đủ hấp dẫn để thu hút công chúng trẻ.

Theo Ban tổ chức, dự án không hướng đến tái hiện toàn bộ đời sống văn hóa Chăm mà lựa chọn một số lát cắt tiêu biểu để giới thiệu. Thông qua ngôn ngữ sân khấu, phim tư liệu và các hoạt động trải nghiệm, chương trình mong muốn khơi gợi sự quan tâm của khán giả đối với di sản văn hóa dân tộc.

Đồng hành với dự án trong vai trò đại sứ truyền thông là Đàng Vương Huyền Trân - một người con của cộng đồng Chăm. Trong suốt quá trình triển khai, dự án cũng thực hiện các hoạt động truyền thông trên nền tảng số nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tới giới trẻ.

Các sinh viên chia sẻ về ý nghĩa dự án

Thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, nhiều trường đại học, cao đẳng đang khuyến khích sinh viên lựa chọn các đề tài gắn với di sản, văn hóa truyền thống và cộng đồng.

Những dự án như “Chăm kể” không chỉ là cơ hội để sinh viên vận dụng kiến thức chuyên môn về truyền thông, tổ chức sự kiện, mà còn góp phần tạo thêm những cách tiếp cận mới trong việc quảng bá giá trị văn hóa.