Các chương trình chính luận nghệ thuật: Lan tỏa cảm hứng Việt Nam

Hơn 40.000 khán giả đã xem trực tiếp chương trình chính luận nghệ thuật “Tổ quốc trong tim” mùa 2 tại TPHCM. Ảnh: N.D.

Khi chính luận bước vào không gian nghệ thuật đương đại

Sự xuất hiện của những chương trình chính luận nghệ thuật quy mô lớn vài năm gần đây cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách chuyển tải các nội dung về lịch sử, đất nước và văn hóa, con người Việt Nam. Những câu chuyện vốn thường được kể bằng lời bình, hình ảnh tư liệu hay những tiết mục mang tính minh họa nay được đặt trong cấu trúc của một chương trình nghệ thuật hoàn chỉnh, nơi âm nhạc, sân khấu, ánh sáng, công nghệ và người biểu diễn cùng tham gia kể chuyện.

Chương trình "Tổ quốc trong tim" do Báo Nhân Dân phối hợp với UBND TPHCM tổ chức là một ví dụ rõ nét. Tối 23/8 tại phường Hiệp Bình, TPHCM, hơn 40.000 khán giả, phần lớn là người trẻ, đã có mặt tại chương trình. Khi mưa lớn trút xuống giữa chương trình, khán giả mặc áo mưa, che ô, các nghệ sĩ và MC vẫn tiếp tục biểu diễn.

Sức lan tỏa của "Tổ quốc trong tim 2026" cũng được nhìn thấy rõ trên không gian số. Bên cạnh hơn 40.000 khán giả trực tiếp tại Khu đô thị Vạn Phúc và hàng chục nghìn người theo dõi qua màn hình lớn ở phố đi bộ Nguyễn Huệ, chương trình đạt 83 triệu lượt tiếp cận trên Facebook và TikTok, cùng 3,8 triệu lượt tương tác tính đến chiều 24/8. Các video gắn từ khóa #ToQuocTrongTim trên TikTok đạt 1,2 tỷ lượt xem, trong khi livestream chương trình thu hút 2,15 triệu lượt xem. Những con số này cho thấy một chương trình nghệ thuật được tổ chức tại một địa điểm cụ thể vẫn có thể mở rộng thành một sự kiện văn hóa trên không gian số, nơi công chúng tiếp tục chia sẻ, tương tác và lan truyền cảm xúc sau khi chương trình kết thúc.

Bên cạnh đó, điều đáng chú ý hơn là cách công chúng hiện diện trong chương trình. Họ hát, vỗ tay, hòa vào âm nhạc và cùng chia sẻ những khoảnh khắc có tính cộng đồng. Ranh giới giữa sân khấu và khán giả được thu hẹp, để một chương trình nghệ thuật về Tổ quốc trở thành trải nghiệm chung của hàng vạn người.

Được tham gia biểu diễn tại các chương trình chính luận nghệ thuật là niềm tự hào của nhiều nghệ sĩ. Trong ảnh, ca sĩ Tùng Dương và nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung.

Điều này được Tổng đạo diễn Đặng Lê Minh Trí lý giải từ cách tiếp cận công chúng. Theo anh, "Tổ quốc trong tim" không xác định một nhóm khán giả cố định mà hướng tới một "concert quốc gia" dành cho toàn thể nhân dân và mọi thế hệ; trong đó, lan tỏa cảm xúc đến thế hệ trẻ là một mục tiêu quan trọng.

Cách nghĩ ấy đòi hỏi nghệ thuật phải đủ sức hấp dẫn với nhiều đối tượng cùng lúc. "Tổ quốc trong tim" đã quy tụ các nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, từ những giọng ca gắn với dòng nhạc cách mạng đến những ca sĩ đang được công chúng trẻ yêu thích. Các ca khúc quen thuộc được phối khí mới, kết hợp với vũ đạo, ánh sáng, màn hình LED và những giải pháp sân khấu hiện đại.

Quan trọng hơn, việc lựa chọn nghệ sĩ và cách phối khí đã tạo ra những cuộc gặp gỡ thú vị. "Hành quân xa", "Tiến về Sài Gòn - Đất nước trọn niềm vui", "Mùa xuân trên TPHCM", "Nối vòng tay lớn"... được đặt trong những màn kết hợp khác nhau giữa các thế hệ. Soobin Hoàng Sơn với "Người Việt - Trống cơm" và "Vinh quang đang chờ ta" đưa rap, vũ đạo và phong cách trình diễn của nghệ sĩ trẻ vào một không gian vốn thường gắn với những ca khúc cách mạng.

Những thử nghiệm ấy đặt ra một vấn đề đáng suy nghĩ: Với những tác phẩm đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ, cách giữ cho tác phẩm sống trong đời sống hôm nay không nhất thiết là giữ nguyên cách thể hiện cũ. Điều cần giữ là tinh thần, giá trị và cảm xúc cốt lõi; còn phương thức chuyển tải có thể thay đổi theo thời đại.

Tổng đạo diễn Đặng Lê Minh Trí từng nói, khi khán giả, nhất là người trẻ, nhìn thấy chính mình và thế hệ mình trong mạch chảy lịch sử dân tộc, cảm xúc tự hào sẽ đến tự nhiên. Anh cho rằng tình yêu nước khi ấy không cần phải "nói" ra mà có thể tự bật lên qua âm nhạc.

Hình ảnh hàng vạn người hát "Tiến quân ca" dưới mưa ở chương trình "Tổ quốc trong tim" là một minh chứng sinh động cho nhận định ấy. Ở đây, chính luận không bị giản lược để trở nên dễ tiếp nhận. Ngược lại, nghệ thuật được đầu tư đủ mức để những nội dung chính luận có thể đi vào công chúng bằng cảm xúc.

Chương trình “Sao Độc lập 2026” quy tụ nhiều nghệ sĩ tham gia.

Ngôn ngữ biểu đạt rộng mở

"Sao Độc lập" năm 2026 tiếp tục câu chuyện ấy theo một cách khác. Đây là chương trình được tổ chức thường niên từ năm 2016, đã có một vị trí riêng trong đời sống nghệ thuật mỗi mùa thu tháng Tám. Năm nay, Bộ Công an và Tạp chí Cộng sản phối hợp tổ chức chương trình lần thứ XI với chủ đề "Ánh sao Độc lập - Khát vọng Việt Nam hùng cường", truyền hình trực tiếp tối 30/8 từ Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội.

Nếu "Tổ quốc trong tim" chọn hình thức concert để tăng cường tính tương tác và năng lượng cộng đồng, "Sao Độc lập" vẫn giữ cấu trúc của một chương trình chính luận nghệ thuật, nhưng mở rộng ngôn ngữ biểu đạt bằng công nghệ và tư duy sân khấu hiện đại.

Ba chương "Mùa Thu cách mạng - Rạng rỡ sử vàng", "Sáng ngời chính khí - Nâng bước non sông", "Bản lĩnh tiên phong - Khát vọng hùng cường" tạo thành hành trình từ mùa thu độc lập năm 1945, qua những năm tháng chiến tranh, đến khát vọng xây dựng đất nước trong kỷ nguyên mới. Chương trình gồm 15 tiết mục, kết hợp ca, múa, nhạc, lời bình với hologram, laser, LED 3D cùng hệ thống âm thanh, ánh sáng hiện đại.

Điều đáng chú ý nằm ở cách chương trình đặt những chất liệu khác nhau trong cùng một không gian nghệ thuật. Lịch sử, truyền thống, dân gian không bị tách khỏi đời sống hiện đại; công nghệ không chỉ tạo hiệu ứng thị giác mà tham gia vào quá trình kể chuyện.

Đây là hướng đi đã được thể hiện ở những mùa "Sao Độc lập" trước.

Khán giả luôn dành tình yêu cho những chương trình nghệ thuật được đầu tư công phu, lan truyền tình yêu quê hương, đất nước.

Nhìn rộng hơn, "Sao Độc lập" và "Tổ quốc trong tim" cùng cho thấy sự thay đổi trong quan niệm về một chương trình chính luận nghệ thuật. Nội dung chính luận vẫn là trục tư tưởng, nhưng nghệ thuật ngày càng giữ vai trò chủ động trong việc tạo ra sức truyền cảm.

Đây là điều có ý nghĩa trong bối cảnh thói quen tiếp nhận văn hóa của công chúng đã thay đổi mạnh. Người trẻ tiếp xúc với âm nhạc, hình ảnh, công nghệ và các nền tảng số mỗi ngày. Khoảng cách giữa sân khấu và đời sống cũng vì thế không còn được xác lập như trước. Một chương trình muốn tạo được sức lan tỏa phải tìm cách để công chúng cảm thấy mình có mặt trong câu chuyện đang được kể.

Từ kinh nghiệm của "Tổ quốc trong tim", Tổng đạo diễn Đặng Lê Minh Trí từng nhấn mạnh khán giả phải "thấy mình ở trong đó". Với anh, một không gian nghệ thuật thực sự dành cho nhân dân cần tạo điều kiện để nhiều nhóm công chúng có thể tìm thấy sự đồng điệu trong âm nhạc và trải nghiệm.

Đây có lẽ là một trong những chìa khóa để hiểu sức hút của dòng chương trình chính luận nghệ thuật những năm gần đây. Bởi chính luận nếu chỉ dừng ở việc truyền đạt thông tin sẽ khó tạo ra một trải nghiệm văn hóa sâu sắc. Nghệ thuật có khả năng đưa thông điệp ấy sang một trạng thái khác: từ điều được nghe thành điều được cảm nhận; từ một câu chuyện của quá khứ thành ký ức có liên hệ với hiện tại; từ cảm xúc cá nhân thành sự cộng hưởng của cộng đồng.

Vì thế, yêu cầu đặt ra với các chương trình này không chỉ là quy mô hay công nghệ. Một sân khấu lớn, màn hình LED hiện đại hay những hiệu ứng thị giác chỉ thực sự có giá trị khi phục vụ được câu chuyện nghệ thuật. Cái khó nằm ở việc tìm được một ngôn ngữ đủ đương đại nhưng không làm mờ đi chiều sâu của nội dung.

"Tổ quốc trong tim" đã cho thấy một bài hát cách mạng có thể vang lên giữa không gian concert, qua giọng hát của những nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, trước hàng vạn khán giả trẻ. "Sao Độc lập" tiếp tục mở rộng biên độ ấy bằng một cấu trúc chính luận giàu tính nghệ thuật, kết nối ký ức độc lập với khát vọng phát triển.

Hai chương trình cũng gợi ra một hướng đi rộng hơn cho đời sống văn hóa: Những giá trị lâu bền không nhất thiết phải được bảo tồn bằng một hình thức bất biến. Lịch sử vẫn là lịch sử, những ca khúc vẫn mang ký ức của những thế hệ đã qua, nhưng cách kể có thể thay đổi để mỗi thế hệ tìm được một điểm chạm của mình.

Khi một người trẻ hát một ca khúc cách mạng bằng cảm xúc của chính mình, khi hàng vạn người cùng đứng dưới cờ và cất tiếng hát, khi những câu chuyện lịch sử được tiếp nhận qua âm nhạc, hình ảnh và công nghệ, giá trị văn hóa đã bước ra khỏi phạm vi của một chương trình biểu diễn.

Đó cũng là ý nghĩa đáng kể của dòng chương trình chính luận nghệ thuật đang hình thành và phát triển trong đời sống văn hóa những năm gần đây: Đưa những câu chuyện lớn của đất nước vào một không gian nghệ thuật đủ hấp dẫn để công chúng muốn lắng nghe, muốn tham dự và tự tìm thấy cảm xúc của mình trong đó.

Từ ký ức về mùa thu độc lập đến khát vọng Việt Nam hùng cường, từ những giai điệu đã đi qua nhiều thế hệ đến những bản phối của hôm nay, cảm hứng Việt Nam vì thế có thêm một con đường để lan tỏa: Bằng nghệ thuật, bằng sự sáng tạo và bằng chính sự cộng hưởng của công chúng.