Các loại phanh ô tô và xe máy hiện nay

Phanh xe là gì?

Phanh xe là tính năng an toàn quan trọng nhất của bất kỳ loại xe nào. Đây là hệ thống giúp giảm tốc độ hoặc dừng xe theo yêu cầu của người lái nhằm đảm bảo an toàn giao thông khi vận hành trên đường. Về cơ bản, hệ thống phanh bao gồm cơ cấu phanh và dẫn động phanh.

Các loại phanh xe máy

Hiện nay, xe máy thường sử dụng hai nhóm phanh chính và các hệ thống hỗ trợ tiên tiến:

- Phanh tang trống (Phanh cơ): Sử dụng ma sát giữa má phanh và mặt trong của tang trống để giảm tốc độ. Loại này có ưu điểm là cấu tạo đơn giản, chi phí thấp, thường trang bị trên các dòng xe số phổ thông hoặc xe đời cũ.

- Phanh đĩa (Phanh thủy lực): Sử dụng đĩa kim loại gắn trên trục bánh xe và heo phanh kẹp chặt đĩa để tạo lực hãm. Phanh đĩa có hiệu suất cao, lực phanh mạnh và ổn định hơn phanh tang trống, thường thấy trên xe tay ga, xe côn tay và xe phân khối lớn.

- Phanh kết hợp (CBS - Combined Braking System): Hệ thống này giúp phân bổ lực phanh đều lên cả hai bánh khi người lái bóp một bên phanh, giúp xe dừng ổn định hơn và giảm quãng đường phanh.

- Phanh chống bó cứng (ABS - Anti-lock Braking System): Công nghệ tiên tiến giúp ngăn hiện tượng khóa bánh khi phanh gấp, tránh trượt ngã và giúp người lái giữ vững khả năng điều khiển xe.

Ảnh minh họa

Các loại phanh ô tô

Hệ thống phanh ô tô phức tạp hơn với nhiều công nghệ hỗ trợ hiện đại:

- Phanh dịch vụ (Phanh chân): Bao gồm hai loại chính là phanh đĩa (sử dụng áp suất thủy lực ép má phanh vào rôto) và phanh tang trống (ép guốc phanh vào trống phanh).

- Phanh đỗ và phanh khẩn cấp:

◦ Phanh tay cơ học: Hoạt động độc lập với phanh dịch vụ, thường dùng dây cáp để giữ xe đứng yên khi đỗ.

◦ Phanh đỗ điện tử (EPB): Thay thế cần gạt cơ bằng nút bấm điện tử, có khả năng tự động gài/nhả phanh theo vị trí số và hỗ trợ dừng xe trên dốc.

- Hệ thống hỗ trợ an toàn điện tử:

◦ ABS: Ngăn bánh xe bị bó cứng khi phanh đột ngột, đặc biệt hữu ích trên đường trơn trượt.

◦ EBD (Phân bổ lực phanh điện tử): Tự động tính toán và phân bổ lực phanh tới từng bánh xe dựa trên tải trọng và tốc độ để xe dừng cân bằng nhất.

◦ BA (Hỗ trợ phanh khẩn cấp): Cảm nhận hành động phanh gấp của tài xế để tự động tăng cường lực phanh đạt mức tối đa ngay lập tức.

- Phanh tái sinh (RBS - Regenerative Braking System): Ứng dụng phổ biến trên xe điện và hybrid, giúp chuyển đổi động năng khi phanh thành điện năng để nạp lại cho pin, giúp tiết kiệm năng lượng.

Ngoài ra, phanh ô tô còn có thể phân loại theo đặc điểm truyền lực dẫn động như: phanh thủy lực (phanh dầu), phanh khí nén (phanh hơi), phanh cơ khí hoặc phanh thủy lực điều khiển bằng khí nén.

Ảnh minh họa

Các lỗi thường gặp trên hệ thống phanh xe máy

- Phanh không “ăn”: Đây là hiện tượng người lái bóp phanh mạnh nhưng xe giảm tốc rất chậm hoặc không dừng lại. Nguyên nhân chủ yếu do má phanh đã quá mòn nhưng không được điều chỉnh kịp thời, má phanh bị trơ lì hoặc có dầu mỡ bám trên bề mặt phanh.

- Bó phanh: Sau khi nhả phanh, má phanh không tách khỏi bề mặt tang phanh, gây khó khăn cho việc di chuyển. Nguyên nhân có thể do trục quả đào bị mòn không đều hoặc khô dầu, lò xo hồi vị yếu, hoặc tang trống bị mòn thành rãnh sâu. Ngoài ra, việc rửa xe hoặc đi mưa về để qua đêm cũng có thể gây hiện tượng mút phanh, dẫn đến bó cứng.

- Phanh bị kêu hoặc phát ra tiếng động lạ:

◦ Nếu bóp phanh phát ra tiếng kêu to, thường là do má phanh bị mòn hết khiến phần khung kim loại của má phanh tiếp xúc trực tiếp với đĩa phanh hoặc tang trống.

◦ Nếu dắt xe cũng thấy kêu, có thể do cát, nước lọt vào má phanh hoặc mặt tang phanh bị xước.

- Nặng phanh: Thường gặp ở phanh cơ (tang trống) phía trước do dây phanh và trục quả đào bị khô dầu.

- Phanh bị kẹp chặt vào phanh đĩa: Do dầu phanh bị hết hoặc mất tác dụng sau thời gian dài sử dụng, khiến pít tông không thể hoạt động (không thu hồi về được), làm má phanh bám chặt lấy đĩa phanh.

Các lỗi thường gặp trên hệ thống phanh ô tô

- Phanh bị nóng và giảm hiệu quả: Đối với phanh tang trống, việc sử dụng liên tục có thể khiến phanh bị nóng quá mức, dẫn đến hiện tượng giảm hiệu quả phanh.

- Mòn đĩa phanh không đều: Các đĩa phanh bằng thép sau thời gian dài sử dụng có thể bị mòn không đều tại mặt tiếp xúc, làm giảm hiệu suất khi thay má phanh mới.

- Lỗi hệ thống phanh đỗ điện tử (EPB): Hệ thống này có thể gặp hư hỏng ở công tắc phanh đỗ, khi đó xe thường tự kích hoạt chức năng điều khiển tự động để đảm bảo an toàn. EPB cũng được đánh giá là khó sửa chữa khi gặp sự cố, đòi hỏi kỹ thuật viên phải có tay nghề cao và máy móc chuyên dụng.

- Hư hỏng các chi tiết thủy lực: Nếu sử dụng dầu phanh không đúng loại hoặc dầu bị nhiễm bẩn, có thể gây ăn mòn xilanh phanh, làm hỏng cúp pen hoặc gây gỉ sét bên trong hệ thống dẫn động.

Lưu ý về bảo dưỡng phanh

Để tránh các lỗi thường gặp trên hệ thống phanh xe, người dùng nên:

- Kiểm tra và vệ sinh định kỳ để loại bỏ bụi bẩn, cát đá và dầu mỡ bám vào cụm phanh.

- Thay thế má phanh và dầu phanh kịp thời khi có dấu hiệu phanh yếu hoặc phát ra tiếng kêu.

- Hạn chế phanh gấp (trừ trường hợp khẩn cấp) để kéo dài tuổi thọ của má phanh và tránh hiện tượng khóa bánh.

Nhật An