Xe điện có phải là cục pin to di động, không phát thải không?

Nếu bạn đang tìm mua một chiếc xe sau thời gian dài không cập nhật tin tức, bạn sẽ nhận thấy rằng xe điện đang xuất hiện ở khắp mọi nơi.

Hầu như mọi nhà sản xuất phổ thông đều mở bán ít nhất một dòng xe điện, hoặc sẽ sớm làm vậy trong tương lai gần. Điều này không chỉ do xu hướng, mà còn vì việc bán xe xăng và dầu dự kiến sẽ bị cấm vào năm 2030 (tại một số thị trường). Ngay cả xe hybrid - loại kết hợp động cơ đốt trong với điện, cũng dự kiến bị cấm vào năm 2035. Nói ngắn gọn, khí thải giờ đây đã trở thành từ khóa khiến người mua xe e dè.

Dù sao đi nữa, những mốc thời gian đó đồng nghĩa với việc nhiều người đang bắt đầu cái mà họ gọi là "hành trình xe điện", và tự đặt ra những câu hỏi như: "Chính xác thì xe điện là gì?" và "xe điện hoạt động như thế nào?".

Người lái sẽ không còn hỏi nhau “xe còn bao nhiêu xăng?” mà thay bằng “pin còn mấy phần trăm?”

Xe điện là gì? EV là gì?

Hãy bắt đầu từ những điều cơ bản nhất: Xe điện đơn giản là bất kỳ chiếc xe nào sử dụng điện làm nguồn động lực chính. Thay vì động cơ và bình nhiên liệu, hầu hết xe điện sử dụng một hoặc nhiều mô-tơ điện để tạo ra sức kéo, và các mô-tơ này được cung cấp năng lượng từ pin, giống như pin trong chiếc điện thoại thông minh của bạn. Chỉ là lớn hơn rất nhiều.

"EV" là viết tắt của "Electric Vehicle" (phương tiện chạy điện). Cách gọi tắt này đã trở nên phổ biến trong giới viết lách về xe cộ - những người dễ phát ngán khi phải gõ cụm từ dài dặc "phương tiện chạy điện".

Pin trong xe điện thường (nhưng không phải luôn luôn) được đặt ở sàn xe và bao gồm hàng trăm (nếu không muốn nói là hàng nghìn) các cell pin riêng lẻ. Bạn sạc xe bằng cách cắm cáp vào ổ điện, khá giống cách sạc điện thoại.

Xe điện được cung cấp năng lượng từ pin, giống như pin trong chiếc điện thoại thông minh của bạn, chỉ là lớn hơn rất nhiều.

Xe điện hoạt động như thế nào?

Không phải mọi thiết lập hệ thống trên xe điện đều giống nhau. Nhưng về cơ bản, xe điện hoạt động bằng cách sử dụng năng lượng lưu trữ trong pin để cung cấp cho một hoặc nhiều mô-tơ điện nhằm tạo ra chuyển động. Về mặt cơ khí, chúng đơn giản hơn nhiều so với hệ truyền động động cơ đốt trong. Các mô-tơ tạo lực bằng cách khai thác năng lượng sinh ra khi dòng điện chạy qua từ trường.

Hầu hết xe điện đều không cần hộp số, nghĩa là không có bàn đạp ly hợp (côn) mà chỉ có chân phanh và ga. Vì vậy, bạn có thể thấy lái chúng giống như xe số tự động, mặc dù về mặt kỹ thuật thì không hoàn toàn như vậy.

Bạn cũng cần làm quen với thực tế là xe điện chạy cực êm ái với tiếng mô-tơ rất nhỏ so với động cơ thông thường. Thậm chí, nó có thể là quá yên tĩnh. Đến mức đôi khi bạn tự hỏi: “Xe đã khởi động chưa?”

Một lợi ích khác của việc sử dụng mô-tơ điện là phanh tái tạo năng lượng (regenerative braking). Khi bạn nhả chân ga để đi chậm lại, mô-tơ có thể đảo chiều để thu hồi điện năng từ quán tính chuyển động của xe, giúp xe chậm lại mà không cần dùng phanh, đồng thời sạc lại một phần điện cho pin.

Có phải tất cả xe điện đều không phát thải?

Tất cả xe điện đều không có khí thải tại ống xả, bởi vì chúng… không có ống xả. Về cơ bản, khi bạn lái xe chạy vòng quanh, sẽ không có dòng khí CO2 và các loại khí độc hại nào khác phun ra từ phía sau. Ít nhất thì điều đó tốt cho chất lượng không khí, đặc biệt ở những khu vực đông dân cư.

Nhưng xe điện có thực sự hoàn toàn "không phát thải"? Đây là điểm gây tranh cãi. Một số người cho rằng nếu điện được tạo ra bởi nhà máy điện than hoặc khí đốt, thì vẫn có một lượng chi phí CO2 gián tiếp cần tính vào việc lái xe EV. Những người chỉ trích cũng cho rằng quá trình sản xuất xe điện có thể gây tác động môi trường lớn hơn so với xe động cơ đốt trong, do phải sử dụng các kim loại quý hiếm trong công nghệ pin hiện nay như cobalt, lithium…

Xe điện có thực sự hoàn toàn "không phát thải" vẫn là điểm gây tranh cãi

Xe điện có phù hợp với bạn không?

Đây là câu hỏi trị giá cả triệu đô. Rất khó để đưa ra đánh giá đầy đủ, nhưng bạn có thể cân nhắc một vài yếu tố:

Trước hết là chi phí mua hoặc thuê xe điện. Vì công nghệ còn khá mới, chúng thường đắt hơn xe xăng hoặc dầu tương đương. Tuy nhiên, nếu sạc xe tại nhà, chi phí điện thường rẻ hơn mỗi km so với xăng dầu.

Tiếp theo là quãng đường bạn thường lái xe hàng ngày. Đó là những chuyến ngắn, hay di chuyển đường dài xuyên quốc gia? Xe điện bị giới hạn về quãng đường di chuyển. Những mẫu có phạm vi xa nhất hiện nay đạt hơn 300 dặm (khoảng 480 km) cho mỗi lần sạc. Con số đó có đủ với bạn không? Và nếu không, liệu bạn có tìm được trạm sạc trên đường để nạp điện khi cần?

Xe điện có phù hợp với bạn không là câu hỏi trị giá cả triệu đô

Tuy nhiên, dù như thế nào thì với sự tiến bộ nhanh chóng của khoa học kỹ thuật và xu hướng quan tâm đến môi trường bền vững, xe điện chắc chắn sẽ ngày càng được đón nhận.

Rồi đến một ngày, cái cảnh đứng ở cây xăng nhìn kim đồng hồ quay sẽ chỉ còn là dĩ vãng xa xôi.

Nguyễn Kường