Các ngân hàng trung ương gặp thử thách khi căng thẳng gia tăng trên thị trường trái phiếu

Trụ sở Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) ở Frankfurt, Đức. Ảnh: THX/TTXVN

Hiện tại, các ngân hàng trung ương không sẵn sàng tái tích lũy trái phiếu chính phủ, khi việc nắm giữ loại tài sản này là một trong những yếu tố làm gia tăng mạnh nợ công suốt thập kỷ qua. Điều này đồng nghĩa với việc các nước phải thực hiện các biện pháp thắt chặt tài khóa trong thời gian tới nếu không muốn làm bùng nổ các tranh cãi gay gắt.

Với hàng loạt cuộc bầu cử sẽ diễn ra tại Mỹ, Pháp, Italy và Tây Ban Nha, việc cắt giảm chi tiêu mạnh tay khó có thể nằm trong chương trình nghị sự của các chính phủ. Nếu thị trường trái phiếu tiếp tục thắt chặt như đã thấy trong những tuần gần đây, áp lực buộc các ngân hàng trung ương phải góp phần ổn định tình hình sẽ càng gia tăng.

Một mặt, sau đại dịch, các nhà hoạch định chính sách ngân hàng trung ương đã hình thành sự đồng thuận về việc tiếp tục bình thường hóa bảng cân đối kế toán vốn đang có tỷ lệ lớn trái phiếu. Mặt khác, họ vẫn muốn để ngỏ các giải pháp tạm thời trong trường hợp thị trường gặp trục trặc hoặc xảy ra một cú sốc bất ngờ khác.

Trong tuần này, ông Pablo Hernandez de Cos, Tổng giám đốc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, đã vạch ra một số nguyên tắc cho việc sử dụng các công cụ khẩn cấp nếu tình hình trở nên khó khăn. Ông dẫn chứng trường hợp Ngân hàng trung ương Anh đã hỗ trợ hạn chế và trong thời gian ngắn khi thị trường trái phiếu chính phủ Anh chịu áp lực lớn trong cuộc khủng hoảng ngân sách năm 2022.

Theo ông Hernandez de Cos, thách thức lớn nhất hiện nay là củng cố niềm tin thị trường mà không gây kích thích quá mức cho nền kinh tế trong dài hạn. Các ngân hàng trung ương cần phân biệt rõ hơn giữa các chương trình nhằm đảm bảo sự vận hành của thị trường và các chương trình nhằm nới lỏng chính sách tiền tệ.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra với cách tiếp cận chỉ hành động khi có tình huống khẩn cấp là đôi khi thị trường nợ vẫn có thể bị thắt chặt ngay cả khi không có cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nào xảy ra. Các thị trường hiện không rơi vào tình trạng báo động đỏ như trong giai đoạn bùng phát đại dịch COVID-19 hay trong cuộc khủng hoảng ngân hàng năm 2008. Tuy nhiên, thị trường vẫn tiếp tục gây áp lực lớn lên chi phí trả nợ của các chính phủ.

Nếu tình trạng này tiếp diễn, cộng với một nền kinh tế đang tăng trưởng nóng nhờ làn sóng AI và lạm phát vượt mục tiêu, các nhà hoạch định chính sách tiền tệ có thể rơi vào thế khó. Nếu các ngân hàng trung ương thực sự can thiệp, ranh giới giữa các cơ chế "hỗ trợ khẩn cấp", chính sách tiền tệ và sự hỗ trợ trực tiếp từ chính phủ có thể trở nên mờ nhạt. Khi đó, những người đứng đầu ngân hàng trung ương có thể lại bị chỉ trích vì đã góp phần khiến gánh nặng nợ công ngày càng tăng.

Dẫu vậy, chính phủ các nước phát triển có thể sẽ kỳ vọng vào hành động của các ngân hàng trung ương nếu lợi suất trái phiếu chính phủ tiếp tục tăng. Chi phí trả nợ gia tăng vào thời điểm mà tình trạng già hóa dân số tại hầu hết các nền kinh tế thuộc Nhóm các nước công nghiệp phát triển đã gây áp lực lớn lên hệ thống lương hưu và y tế, trong khi chi tiêu quốc phòng dự kiến sẽ leo thang giữa bối cảnh địa chính trị ngày càng căng thẳng.