Các quy định xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế

Thông tin về các đơn vị chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trên website Bảo hiểm xã hội Hà Nội.

Theo thông tin từ Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024) và Luật Bảo hiểm y tế số 51/2024/QH15 (Luật Bảo hiểm y tế năm 2024) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025 đã có những quy định mới, chặt chẽ hơn về hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; tăng cường các biện pháp xử lý, đặc biệt là bổ sung khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội.

Dưới đây là một số nội dung đáng quan tâm về chủ đề này.

QUY ĐỊNH ĐÔN ĐỐC ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC, BẢO HIỂM Y TẾ, BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP

Hai văn bản luật quan trọng trên đã đề cập một số quy định về đôn đốc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.

Thứ nhất, quy định về đôn đốc thực hiện trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp tại Điều 35, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.

Cụ thể, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm: Phát hiện và đôn đốc bằng văn bản đối với người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp; Công khai trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan bảo hiểm xã hội về việc người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp; Gửi thông tin về người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp đến cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và cơ quan thanh tra có liên quan để xem xét xử lý theo thẩm quyền.

Thứ hai, việc đôn đốc thực hiện trách nhiệm đóng bảo hiểm y tế (Điểm c khoản 1 Điều 48b Luật Bảo hiểm y tế năm 2024) quy định: “c) Không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký bảo hiểm y tế sau 60 ngày kể từ ngày đóng bảo hiểm y tế chậm nhất theo quy định tại khoản 8 Điều 15 của Luật này và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc theo quy định của Chính phủ”.

Bảo hiểm xã hội Hà Nội nhận định, đây là quy định hoàn toàn mới nhằm đề cao vai trò, trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội trong đôn đốc thực hiện trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế. Đồng thời, kết quả của việc đôn đốc theo quy định cũng là cơ sở, căn cứ để xử lý các hành vi vi phạm khác của người sử dụng lao động (hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp).

QUY ĐỊNH VỀ CHẬM ĐÓNG, TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC, BẢO HIỂM Y TẾ, BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP

Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội cũng thông tin rõ hơn về quy định về chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp theo Điều 38, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.

Chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp là hành vi của người sử dụng lao động thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Chưa đóng hoặc đóng chưa đầy đủ số tiền phải đóng theo hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp đã đăng ký kể từ sau ngày đóng bảo hiểm xã hội chậm nhất quy định tại khoản 4 Điều 34 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 hoặc kể từ sau ngày đóng bảo hiểm thất nghiệp chậm nhất theo quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp, trừ trường hợp quy định tại điểm đ và điểm e khoản 1 Điều 39 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024;

- Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 28 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024;

- Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp.

- Thuộc trường hợp không bị coi là trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của Chính phủ.

Với quy định về chậm đóng bảo hiểm y tế (tại Điều 48a - Luật Bảo hiểm y tế năm 2024), chậm đóng bảo hiểm y tế là hành vi của người sử dụng lao động thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Chưa đóng hoặc đóng chưa đầy đủ số tiền phải đóng bảo hiểm y tế kể từ sau ngày đóng bảo hiểm y tế chậm nhất quy định tại khoản 8 Điều 15 của Luật Bảo hiểm y tế năm 2024, trừ trường hợp quy định tại điểm c khoản 1 Điều 48b của Luật này;

- Không lập danh sách hoặc lập danh sách không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm y tế trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 17 của Luật Bảo hiểm y tế năm 2024.

- Thuộc trường hợp không bị coi là trốn đóng bảo hiểm y tế theo quy định của Chính phủ.

QUY ĐỊNH VỀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC, BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP

Theo Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội, một số quy định về trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp được quy định tại Điều 39 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.

Cụ thể, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp là hành vi của người sử dụng lao động thuộc một trong các trường hợp sau đây để không đóng hoặc đóng không đầy đủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động:

- Sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 28 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mà người sử dụng lao động không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc;

- Sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp mà người sử dụng lao động không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp;

- Đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp hơn quy định tại khoản 1 Điều 31 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024;

- Đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm thất nghiệp thấp hơn quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp;

- Không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký bảo hiểm xã hội bắt buộc sau 60 ngày kể từ ngày đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc chậm nhất quy định tại khoản 4 Điều 34 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc theo quy định tại Điều 35 của Luật này;

- Không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký bảo hiểm thất nghiệp sau 60 ngày kể từ ngày đóng bảo hiểm thất nghiệp chậm nhất theo quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc theo quy định tại Điều 35 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.

- Các trường hợp khác bị coi là trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của Chính phủ.

QUY ĐỊNH VỀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM Y TẾ

Theo Bảo hiểm xã hội Hà Nội, tại Điều 48b Luật Bảo hiểm y tế năm 2024, trốn đóng bảo hiểm y tế là hành vi của người sử dụng lao động thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định tại điểm b khoản 1 Điều 17 của Luật Bảo hiểm y tế năm 2024 mà người sử dụng lao động không lập danh sách hoặc lập danh sách không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm y tế;

- Đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm y tế thấp hơn tiền lương quy định tại Điều 14 của Luật Bảo hiểm y tế năm 2024;

- Không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký bảo hiểm y tế sau 60 ngày kể từ ngày đóng bảo hiểm y tế chậm nhất theo quy định tại khoản 8 Điều 15 của Luật Bảo hiểm y tế năm 2024 và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc theo quy định của Chính phủ.

- Các trường hợp khác bị coi là trốn đóng bảo hiểm y tế theo quy định của Chính phủ.

Bảo hiểm xã hội Hà Nội đánh giá, Luật đã quy định cụ thể, rõ ràng về hành vi hoặc trường hợp được xác định là chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. Qua đó, tạo thuận lợi không chỉ cho người sử dụng lao động nắm rõ để tránh vi phạm, người lao động có cơ sở, thông tin để tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, cơ quan Bảo hiểm xã hội và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền có đầy đủ căn cứ, cơ sở để áp dụng việc kiểm tra, xử lý vi phạm…

TĂNG MỨC RĂN ĐE ĐỐI VỚI CÁC HÀNH VI CHẬM ĐÓNG, TRỐN ĐÓNG

Một nội dung đáng chú ý nữa là biện pháp xử lý hành vi chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế được quy định tại Điều 40, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, khoản 2 Điều 49, Luật Bảo hiểm y tế năm 2024 như sau:

- Bắt buộc đóng đủ số tiền chậm đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp chậm đóng và số ngày chậm đóng vào Quỹ Bảo hiểm xã hội, Quỹ Bảo hiểm y tế, Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp.

- Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.

- Không xem xét trao tặng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.

Còn các biện pháp xử lý hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế quy định tại Điều 41 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024; khoản 3, 4 Điều 49 Luật Bảo hiểm y tế năm 2024 như sau:

- Bắt buộc đóng đủ số tiền trốn đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trốn đóng và số ngày trốn đóng vào Quỹ Bảo hiểm xã hội, Quỹ Bảo hiểm y tế, Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp.

- Xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

- Không xem xét trao tặng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.

- Cơ quan, tổ chức, người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm y tế cho người lao động phải hoàn trả toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi, mức hưởng bảo hiểm y tế mà người lao động đã chi trả trong thời gian chưa có thẻ bảo hiểm y tế do chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm y tế.

Cơ quan Bảo hiểm xã hội Hà Nội đánh giá,Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm y tế đã quy định theo hướng tăng mức răn đe đối với các hành vi chậm đóng, trốn đóng so với quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và Luật Bảo hiểm y tế trước đây.

Cụ thể, ngoài việc bắt buộc đóng đủ số tiền chậm đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp chậm đóng và số ngày chậm đóng vào Quỹ Bảo hiểm xã hội, Quỹ Bảo hiểm y tế, Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp. Quy định này được đánh giá là nghiêm khắc hơn, theo hướng tăng tổng số tiền phạt theo thời gian nếu người sử dụng lao động không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động.

Trước đó, Điều 122 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 quy định mức phạt đối với hành vi chậm đóng hoặc trốn đóng là nộp lãi bằng hai lần mức lãi suất đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội bình quân của năm trước liền kề, tính trên số tiền và thời gian chậm đóng; Điều 49, Luật Bảo hiểm y tế trước khi sửa đổi, bổ sung năm 2025 mức phạt với hành vi tương tự là phải đóng đủ số tiền chưa đóng và nộp số tiền lãi bằng hai lần mức lãi suất liên ngân hàng tính trên số tiền và thời gian chậm đóng…

Việc phân định rõ hành vi và tăng cường chế tài, đặc biệt là khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế tạo sức răn đe mạnh mẽ hơn đối với các hành vi vi phạm. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm, nghĩa vụ tuân thủ, chấp hành pháp luật bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của các đơn vị sử dụng lao động và người lao động; ngăn ngừa từ sớm từ xa các hành vi vi phạm pháp luật về đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. Các chế tài nghiêm khắc giúp giảm đáng kể các hành vi vi phạm pháp luật về chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.

Đồng thời, bảo đảm sự bền vững của các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp: Hành vi chậm đóng, trốn đóng làm ảnh hưởng tiêu cực đến sự cân đối và bền vững của các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Các quy định mới, đặc biệt là các biện pháp xử lý nghiêm khắc góp phần ổn định nguồn thu cho các quỹ, bảo đảm khả năng chi trả các chế độ cho người tham gia.

Các quy định này cũng tăng sự minh bạch và công bằng. Việc quy định rõ các hành vi vi phạm và chế tài xử lý sẽ tạo môi trường minh bạch và công bằng hơn cho tất cả các đơn vị sử dụng lao động, đặc biệt là giữa các đơn vị tuân thủ pháp luật với những đơn vị cố tình vi phạm.

Như vậy, những điểm nổi bật trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và Luật Bảo hiểm y tế năm 2024 về quy định và xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế mang ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường kỷ luật, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của người lao động, người sử dụng lao động và bảo đảm sự bền vững của hệ thống an sinh xã hội.