Kiến nghị sửa Luật Bảo hiểm xã hội để tránh nguy cơ chênh lệch lương hưu

Dù Nghị quyết 27 đặt mục tiêu bãi bỏ mức lương cơ sở trong cải cách tiền lương, đến nay nội dung này vẫn chưa được thực hiện. Theo Bộ Nội vụ, việc tiếp tục gắn mức tham chiếu trong Luật Bảo hiểm xã hội với lương cơ sở có thể làm phát sinh chênh lệch lương hưu giữa những người nghỉ hưu trước và sau các đợt điều chỉnh tiền lương...

Ảnh minh họa.

Đề xuất được Bộ Nội vụ nêu tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bảo hiểm xã hội, nhằm khắc phục tình trạng chênh lệch lương hưu giữa người nghỉ trước và sau khi điều chỉnh lương hưu, lương cơ sở.

Bộ Nội vụ cho biết tại Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương đã đặt ra lộ trình “bãi bỏ mức lương cơ sở”, tuy nhiên đến nay vẫn chưa thực hiện nội dung này.

Mặc dù Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã quy định về mức tham chiếu để làm căn cứ tính đóng, tính hưởng một số chế độ bảo hiểm xã hội, như tính lương hưu, trợ cấp một lần, song Luật vẫn quy định, khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu quy định tại Luật này bằng mức lương cơ sở.

Tại thời điểm mức lương cơ sở bị bãi bỏ, thì mức tham chiếu không thấp hơn mức lương cơ sở đó.

Theo Bộ Nội vụ, điều này dẫn đến hệ quả là khi Chính phủ thực hiện điều chỉnh mức lương cơ sở và điều chỉnh lương hưu khác nhau, như thời điểm tháng 7/2024, điều chỉnh tăng 30% mức lương cơ sở và 15% mức lương hưu, sẽ dẫn đến tình trạng chênh lệch lương hưu của người nghỉ hưu (từ khu vực Nhà nước) trước và sau thời điểm điều chỉnh lương hưu và lương cơ sở.

Để khắc phục tình trạng này (do chưa xác định được cụ thể thời điểm bãi bỏ mức lương cơ sở), dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, đề xuất bãi bỏ quy định: Khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu quy định tại Luật này bằng mức lương cơ sở. Tại thời điểm mức lương cơ sở bị bãi bỏ thì mức tham chiếu không thấp hơn mức lương cơ sở đó.

Việc sửa đổi theo hướng trên nhằm mục đích giúp mức tham chiếu "thoát ly" khỏi mức lương cơ sở. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung quy định về mức tham chiếu, theo hướng giao thẩm quyền cho Chính phủ điều chỉnh mức tham chiếu định kỳ cùng với thời điểm điều chỉnh lương hưu.

Luật cũng dự kiến sửa đổi Điều 73 về điều chỉnh tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Theo đó, việc điều chỉnh tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội đối với người lao động thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, dựa trên mức tăng của mức tham chiếu của từng thời kỳ.

Cụ thể, đối với người lao động thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, và bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội trước ngày 1/1/2016, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội sẽ được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của mức tham chiếu của từng thời kỳ.

Riêng đối với thời gian đóng bảo hiểm xã hội trước ngày Luật này có hiệu lực, thì điều chỉnh theo mức lương cơ sở tại thời điểm Luật có hiệu lực. Sau đó, mới điều chỉnh theo mức tăng của mức tham chiếu của từng thời kỳ. Đồng thời, Luật giao Chính phủ quy định chi tiết cách điều chỉnh.

Theo Luật hiện hành, đối với người lao động bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội trước ngày 1/1/2016, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội chỉ được điều chỉnh theo mức tham chiếu tại thời điểm hưởng chế độ hưu trí.

Như vậy, so với quy định hiện hành, dự thảo đã bổ sung cơ chế chuyển tiếp đối với các khoản tiền lương đã đóng bảo hiểm xã hội trước khi Luật mới có hiệu lực.

Đây là điểm mới đáng chú ý nhằm bảo đảm việc chuyển đổi từ cơ chế điều chỉnh theo mức lương cơ sở, sang cơ chế điều chỉnh theo mức tham chiếu khi xác định mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội để tính lương hưu.

Đối với người lao động thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc được điều chỉnh trên cơ sở chỉ số giá tiêu dùng của từng thời kỳ, tương tự quy định hiện hành.