Các trùm lừa đảo tháo chạy khỏi Campuchia trước giờ G

Các nghi phạm sau cuộc đột kích quy mô lớn vào đường dây lừa đảo ở thành phố Bavet, phía đông nam Campuchia. Ảnh: Bộ Nội vụ Campuchia.

Abdul và Hafiz (thay đổi tên) là công dân Indonesia. Trẻ tuổi và ngây thơ, Abdul và Hafiz nằm trong số những nạn nhân dễ bị lợi dụng của đường dây lừa đảo ở Đông Nam Á.

Sau một năm vật lộn trong các trại lừa đảo của Campuchia, họ bị đẩy ra vỉa hè, không một xu dính túi, không hộ chiếu, chờ Đại sứ quán cấp giấy tờ đi lại mới và vé máy bay về nhà.

“Ông chủ người Trung Quốc đã lấy hết hộ chiếu của chúng tôi”, Abdul (20 tuổi) chỉ tay về phía hàng chục người đồng hương đang nheo mắt dưới ánh nắng mặt trời.

“Ông ta không muốn chịu trách nhiệm và cũng không trả lương cho ai cả. Có người làm một tháng, có người làm 4-5 tháng. Chẳng ai có tiền để về nhà”, Hafiz (19 tuổi) nói thêm.

Dưới áp lực từ Trung Quốc và Mỹ, Campuchia tuyên bố đã đến lúc tiêu diệt hoàn toàn ngành công nghiệp, cam kết sẽ quét sạch mạng lưới vĩnh viễn trong tháng 4. Giới quan sát nhận định đây là một mục tiêu đầy tham vọng, đặc biệt khi xét tới quy mô của một ngành tội phạm đã bám rễ vào xã hội.

19 tỷ USD mỗi năm, khó chặt hết "chân rết"

Theo South China Morning Post, trên khắp Campuchia có hàng chục khu phức hợp, với doanh thu lên tới 19 tỷ USD mỗi năm, tương đương với hơn một nửa nền kinh tế chính thức của Campuchia. Theo ước tính có khoảng 100.000 người liên quan, nhiều người trong số này bị lừa và lôi kéo thành tội phạm mạng.

“Đây không chỉ là tội phạm mạng, mà là tội phạm có tổ chức. Buôn người, rửa tiền, tham nhũng, tất cả gói gọn trong một. Vấn đề không chỉ liên quan tới một địa điểm cụ thể nào đó, chừng nào (ngành này) vẫn sản sinh lợi nhuận và thực hiện dễ dàng, tình trạng có thể tiếp diễn”, Scott Schelble - phó trợ lý giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), phụ trách mảng hoạt động quốc tế - phát biểu sau chuyến thăm Campuchia và Thái Lan hồi tháng 2.

Thủ tướng Campuchia Hun Manet thừa nhận vấn đề của Campuchia. Ông nói các mạng lưới lừa đảo đang "phá hoại nền kinh tế lương thiện của chúng ta", khiến Campuchia "mang tiếng xấu" như là điểm khởi nguồn của tệ nạn toàn cầu.

Ánh mắt dư luận quốc tế càng đổ dồn về Campuchia sau vụ bắt giữ Trần Chí - ông trùm gốc Hoa mang quốc tịch Campuchia - từng là cố vấn cho chính phủ Hun Manet. Bị cả Mỹ và Trung Quốc truy nã, người đứng đầu tập đoàn Prince Group bị cáo buộc điều hành các đường dây ở Campuchia và rửa tiền hàng trăm triệu USD trên khắp thế giới. Trần Chí hiện đã bị dẫn độ về Trung Quốc.

Một căn phòng được dàn dựng mô phỏng đồn cảnh sát Trung Quốc bên trong sòng bạc O'Smach tại tỉnh Oddar Meanchey, Campuchia. Ảnh: Reuters.

Khi thời hạn tháng 4 đã đến, tốc độ đột kích vào các trung tâm lừa đảo tăng lên. Tuy nhiên, nhiều người cũng đặt câu hỏi về tính bền vững của chiến dịch trấn áp. Hàng nghìn tội phạm đã bị bắt giữ, trong khi số khác bỏ trốn sang nước láng giềng Thái Lan.

Abdul và Hafiz bị bắt tại Phnom Penh vào đầu tháng 3, kết thúc một năm lẩn trốn giữa các trung tâm với vai trò lừa đảo chuyên nghiệp, chào bán các khoản đầu tư tiền điện tử giả cho người dân Indonesia. Tuy nhiên, họ dễ dàng bị ông chủ của mình bỏ rơi.

“Nếu không bị bỏ tù, họ sẽ không dừng lại. Họ sẽ di chuyển đến nơi khác. Chắc chắn 100%”, Hafiz nói.

Nhiều kẻ lừa đảo bỏ trốn khỏi Campuchia đã bị bắt ở Thái Lan, đang quá cảnh đến các trung tâm mới ở Myanmar và Lào hoặc tập hợp lại ở các khu vực biên giới.

Ngày 16/3, 10 công dân Trung Quốc bị một đội tuần tra Thái Lan bắt giữ sau khi vượt biên từ Campuchia sang tỉnh biên giới Chantaburi phía đông Thái Lan. "Qua thẩm vấn sơ bộ, các cá nhân này trước đây làm việc cho một mạng lưới lừa đảo trực tuyến ở nước láng giềng. Họ bỏ trốn và vượt biên trái phép vào Thái Lan", Văn phòng Hải quân Hoàng gia Thái Lan cho biết trong một tuyên bố:

Hai ngày sau, cảnh sát tỉnh Kanchanaburi gần biên giới Myanmar tiếp tục bắt giữ 7 người Trung Quốc nhập cảnh từ Campuchia. Dọc biên giới này có Đèo Ba Chùa và Payathonzu. Đây trở thành nơi trú ẩn cho những kẻ đào tẩu từ khắp vùng Mekong, sẵn sàng quay lại guồng quay kiếm tiền bất hợp pháp.

Các tuyến đường đào tẩu đều theo khuôn mẫu quen thuộc: Sau mỗi đợt trấn áp, các tổ chức tội phạm rút lui sâu vào khu vực hẻo lánh hoặc chia thành nhóm nhỏ, trốn trong các căn hộ và biệt thự. Ngành công nghiệp lừa đảo chưa bao giờ ngừng vận hành.

Năm 2025, Myanmar triển khai các hoạt động quy mô lớn triệt phá trung tâm lừa đảo. Tuy nhiên, quá trình gây dựng lại ngành công nghiệp này dường như diễn ra ngay lập tức.

“Nhiều khu nhà trước đấy bỏ hoang, nhưng dần có người chuyển vào hồi tháng 12 qua. Các địa điểm mới mọc lên ở những nơi rất khó tiếp cận”, Mechelle Moore - Giám đốc điều hành của Global Alms, tổ chức phi chính phủ chuyên giải cứu nạn nhân buôn người đã trốn thoát khỏi các trung tâm lừa đảo ở Myawaddy - cho biết.

Ai là nạn nhân? Ai là tội phạm?

Trong khi đó, Campuchia đối mặt với một bài toán khó hơn nhiều. Ngân hàng Thế giới ước tính mức lương trung bình hàng ngày vào khoảng 10 USD/tháng, đồng nghĩa những ông trùm lừa đảo giàu có dễ dàng mua chuộc lòng tin. Họ sống trong một thế giới song song với người dân địa phương bình thường, di chuyển giữa các địa điểm bằng xe cao cấp, trong khi các quán karaoke, nhà hàng và tiệm cắt tóc sang trọng đáp ứng mọi nhu cầu của tầng lớp giàu có mới nổi.

Tiền USD giả nằm rải rác trên sàn nhà trong một khu nhà ở Samraong, tỉnh Oddar Meanchey, Campuchia hôm 2/2. Ảnh: Reuters.

Đặc khu kinh tế Sihanoukville là một trong những căn cứ đầu tiên của doanh nhân Trung Quốc tại Campuchia, với các sòng bạc phục vụ công dân Trung Quốc, sau đó biến thành khu phức hợp lừa đảo trong thời kỳ đại dịch Covid-19. Người dân Campuchia suy đoán một số tên cầm đầu đang chuyển đến Sihanoukville khi Phnom Penh ngày càng siết chặt.

Ngoài ra, Campuchia đối diện với nhiệm vụ gần như bất khả thi là phân biệt tội phạm và nạn nhân giữa vô số người thuộc nhiều quốc tịch khác nhau. Việc giam giữ và trục xuất có thể mất nhiều tháng với những cá nhân không có giấy tờ đi lại, trong khi việc thu thập thông tin tình báo từ điện thoại và máy tính bị tịch thu thường vượt quá khả năng tài chính của lực lượng cảnh sát.

Trên đường đến cổng sân bay lên chuyến bay trục xuất về Indonesia, Teo (thay đổi tên) quan sát những người cùng cảnh ngộ. Một số người ngồi xe lăn hoặc đi khập khiễng dù còn trẻ.

“Nhìn xung quanh mà xem. Chẳng ai ở đây nhận được gì cả, chúng tôi chỉ mất thời gian và sức khỏe mà thôi”, anh nói với vẻ buồn rầu. Teo đã xa nhà một năm. Người đàn ông 40 tuổi gần như không được nói chuyện với 4 đứa con, bởi phần lớn thời gian anh bị giam giữ ở khu phức hợp.

“Thật tuyệt khi được về nhà”, anh nói.

Trí Ân