Các trường đại học đang xử lý vấn đề học hộ ra sao?

Chế tài xử phạt và khoảng trống quản lý liên trường

Để bảo đảm sự công bằng và tiêu chí "học thật, thi thật", các cơ sở giáo dục đại học đã ban hành nhiều quy định xử lý nghiêm khắc đối với hành vi gian lận học vụ. Điển hình, Trường Đại học Thăng Long từng ra quyết định kỷ luật buộc thôi học đối với sinh viên có hành vi tổ chức cho người khác học hộ trong trường; đồng thời kỷ luật cảnh cáo, hủy kết quả học tập đối với sinh viên đi học hộ hoặc nhờ người học hộ.

Tại Trường Đại học Công Thương TP. HCM, quy định xử lý kỷ luật cũng được phổ biến chi tiết. Sinh viên vi phạm lần đầu sẽ nhận điểm 0 học phần và bị hội đồng kỷ luật xử lý từ khiển trách đến cảnh cáo toàn trường. Nếu vi phạm lần hai, sinh viên sẽ nhận điểm 0 toàn bộ học phần trong kỳ học và bị đình chỉ học tập có thời hạn. Đặc biệt, đối với hành vi tổ chức học hộ, thi hộ, người vi phạm sẽ bị buộc thôi học và bàn giao hồ sơ cho cơ quan chức năng xử lý theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, các hội nhóm tìm người học hộ diễn ra sôi động, việc xử lý vi phạm của các trường gặp không ít rào cản. Hiện nay, các giao dịch thường diễn ra chéo, sinh viên trường này nhận đi học hộ cho sinh viên trường khác, hoặc người đi học hộ là người ngoài. Các trường đại học hiện chỉ có thẩm quyền xử lý kỷ luật đối với sinh viên đang theo học tại trường mình. Việc thiếu một cơ chế xử phạt liên thông đồng bộ giữa các cơ sở giáo dục khiến việc ngăn chặn những người "đóng thế" từ bên ngoài vào trở nên vô cùng khó khăn.

Nhìn nhận về hệ lụy của vấn nạn này, PGS. TS Trần Thành Nam (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục - ĐHQG Hà Nội) phân tích, đối với bản thân sinh viên, việc thường xuyên bỏ qua quá trình học tập sẽ làm hổng kiến thức nền tảng, yếu kỹ năng nghề nghiệp, giảm năng lực tự học và làm mất thói quen kỷ luật cá nhân.

PGS. TS Trần Thành Nam: "Học hộ không chỉ là lỗi của người học mà còn là tín hiệu cảnh báo phương pháp giảng dạy chưa bắt kịp nhu cầu của thế hệ mới".

Về phía nhà trường, hiện tượng này làm suy giảm giá trị đánh giá, khiến uy tín của chương trình đào tạo bị ảnh hưởng. Ở cấp độ xã hội, các doanh nghiệp phải tốn kém chi phí đào tạo lại, khó tuyển đúng người. "Một nền kinh tế dựa trên nhân lực chất lượng cao không thể phát triển bền vững nếu năng lực thật bị thay bằng năng lực giấy tờ", chuyên gia nhấn mạnh.

Lý giải sâu xa hơn về nguyên nhân, PGS. TS Trần Thành Nam chỉ ra sự "khủng hoảng ý nghĩa" của bậc đại học trong thời đại số. Hiện nay, sinh viên có thể dễ dàng tiếp cận tài liệu, khóa học mở trên Internet. Do đó, nếu bài giảng trên lớp chỉ là thuyết giảng một chiều, ít tương tác và thiếu giá trị thực tiễn, sinh viên sẽ cảm thấy việc đến lớp chỉ mang tính hình thức, từ đó nảy sinh tâm lý muốn thuê người đi thay. Học hộ không chỉ là lỗi của người học mà còn là tín hiệu cảnh báo phương pháp giảng dạy chưa bắt kịp nhu cầu của thế hệ mới.

Tập trung đánh giá năng lực thực tế thay vì quản lý chuyên cần

Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong thực tế

Thực tế, nhiều trường đại học đã áp dụng các giải pháp kiểm tra, đánh giá mới và bước đầu triệt tiêu được nạn học hộ, chứng minh cho nhận định của các chuyên gia.

Trao đổi với Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam - Báo Tiền Phong, TS Nguyễn Trung Nhân (Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp TP. HCM) cho biết hiện tượng học hộ từ lâu đã không còn xuất hiện tại trường nhờ sự đa dạng trong cách đánh giá. Nhà trường áp dụng nhiều đầu điểm khác nhau thông qua các bài thảo luận, thực hành trực tiếp trên lớp. Khi điểm số không chỉ dựa vào việc điểm danh, việc thuê người học hộ hoàn toàn mất đi tác dụng.

Tương tự, tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP. HCM), đặc thù đào tạo cũng trở thành rào cản tự nhiên đối với các hành vi gian lận. PGS. TS Bùi Hoài Thắng -Trưởng phòng Đào tạo chia sẻ, đối với khối ngành kỹ thuật, sinh viên được yêu cầu thực hành và cập nhật kiến thức liên tục. Khối lượng bài tập lớn đòi hỏi người học phải luôn trong trạng thái tự ghi nhớ và vận dụng kiến thức mới có thể vượt qua các bài thi. Sự khắt khe trong quá trình đào tạo khiến việc nhờ người đi học thay trở nên bất khả thi.