Giáo dục số: Để công nghệ đồng hành cùng sự phát triển của học sinh

Chuyển đổi số đang kéo học sinh vào trung tâm của quá trình học tập. (Ảnh: ĐỖ BẢO)

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống dữ liệu số

Nếu như trước đây, một tiết học thường xoay quanh việc giáo viên giảng, học sinh ghi chép, thì nay không khí lớp học đã có nhiều thay đổi. Cô Nguyễn Thị Thúy An, giáo viên Trường trung học cơ sở Quang Trung cho biết việc ứng dụng các phần mềm như Plickers hay Wordwall đã tạo ra những tương tác mới. Trong những phút đầu giờ, thay vì hỏi miệng một vài học sinh, cả lớp có thể cùng tham gia trả lời câu hỏi trắc nghiệm. Kết quả được hiển thị ngay lập tức, giúp giáo viên nắm bắt mức độ hiểu bài của từng em. “Học sinh rất hào hứng. Các em được tham gia, được thể hiện, nên tiết học sôi nổi hơn hẳn”, cô An chia sẻ.

Không chỉ tăng tính tương tác, công nghệ còn giúp giáo viên có thêm dữ liệu để điều chỉnh cách dạy. Thay vì cảm nhận chung chung, giáo viên có thể nhìn thấy cụ thể bao nhiêu học sinh chọn đáp án đúng, bao nhiêu em còn nhầm lẫn.

Tuy nhiên, không phải công cụ nào cũng dễ tiếp cận. Những ứng dụng đòi hỏi thao tác linh hoạt giữa nhiều thiết bị vẫn là thách thức với một số giáo viên. Vì vậy, nhà trường lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, đưa ra nhiều phương án để mỗi người có thể chọn công cụ phù hợp với khả năng của mình.

Hệ thống hồ sơ, sổ sách vốn quen thuộc với giáo viên nay được đưa lên môi trường số. Từ lịch báo giảng, giáo án đến kế hoạch bài dạy đều được số hóa, mã hóa và lưu trữ tập trung. (Ảnh: ĐỖ BẢO)

Ở góc nhìn rộng hơn, chuyển đổi số đang kéo học sinh vào trung tâm của quá trình học tập. Các em không còn là người tiếp nhận thụ động mà trở thành chủ thể tham gia, tương tác và phản hồi ngay trong từng tiết học. Cô Nguyễn Minh Hoài, Phó Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Quang Trung cho biết, quá trình này được triển khai đồng bộ nhưng thận trọng, theo từng bước cụ thể. Trước hết là công tác tập huấn, các giáo viên không chỉ nghe lý thuyết mà được hướng dẫn trực tiếp, “cầm tay chỉ việc” để có thể làm được ngay.

“Nhà trường xác định chuyển đổi số là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, không làm ồ ạt mà triển khai theo lộ trình, từng bước một để bảo đảm hiệu quả”, cô Hoài chia sẻ.

Hệ thống hồ sơ, sổ sách vốn quen thuộc với giáo viên nay được đưa lên môi trường số. Từ lịch báo giảng, giáo án đến kế hoạch bài dạy đều được số hóa, mã hóa và lưu trữ tập trung. Chỉ với một thao tác, cán bộ quản lý có thể kiểm tra toàn bộ thông tin thay vì phải dò tìm từng cuốn sổ như trước.

Đáng chú ý, mô hình “giáo vụ” được bổ sung như một đầu mối phụ trách hệ thống dữ liệu, cho thấy chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là sự thay đổi về tổ chức và cách vận hành.

Bài toán hạ tầng và năng lực thích ứng

Theo thầy Hà Tiến Viễn, phụ trách bộ môn Tin học Trường trung học cơ sở Quang Trung, nhà trường đã triển khai các phần mềm quản lý giúp theo dõi quá trình học tập và sinh hoạt của học sinh theo thời gian thực. Từ việc điểm danh bằng thẻ hoặc nhận diện khuôn mặt, đến thông báo tự động gửi về điện thoại phụ huynh, mọi thông tin đều được cập nhật nhanh chóng.

Thầy Hà Tiến Viễn, phụ trách bộ môn Tin học Trường trung học cơ sở Quang Trung đang sử dụng hạ tầng số. (Ảnh: ĐỖ BẢO)

“Chỉ cần học sinh đến trường hoặc rời trường, phụ huynh sẽ nhận được thông báo ngay. Điều này giúp việc quản lý minh bạch và chính xác hơn rất nhiều”, thầy Viễn cho biết. Không chỉ vậy, các thủ tục như xin nghỉ học, trao đổi giữa giáo viên và phụ huynh cũng được thực hiện trực tuyến. Những việc trước đây cần gặp trực tiếp nay có thể xử lý nhanh gọn trên ứng dụng.

Trong những tình huống đặc biệt, như khi phải chuyển sang dạy học trực tuyến do thời tiết hay dịch bệnh, hệ thống này tiếp tục phát huy hiệu quả. Học sinh thích ứng nhanh, việc học không bị gián đoạn.

Dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, chuyển đổi số trong giáo dục vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Theo chia sẻ từ thực tiễn, hạn chế lớn nhất hiện nay vẫn là cơ sở vật chất. Số lượng phòng máy còn ít, thiết bị chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt trong các môn cần thực hành. Việc hai học sinh dùng chung một máy khiến thời gian trải nghiệm bị chia nhỏ.

Bên cạnh đó, tốc độ thay đổi nhanh của công nghệ cũng đặt ra áp lực đối với các cơ sở đào tạo. Ông Vũ Chí Thành, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, cho rằng thách thức không chỉ nằm ở việc dạy công cụ, mà quan trọng hơn là hình thành tư duy thích ứng cho người học. Theo ông, trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, sinh viên cần được trang bị khả năng tự học, linh hoạt và sẵn sàng thích nghi với những biến động của thị trường lao động. Đây mới là giá trị bền vững mà giáo dục số hướng tới.

Ông Vũ Chí Thành, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic.

Nhìn từ cơ sở, có thể thấy công nghệ, nếu được sử dụng đúng cách, không làm mất đi vai trò của giáo viên, mà ngược lại, giúp giáo viên hiểu học trò hơn, dạy học hiệu quả hơn. Và khi đó, lớp học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà trở thành không gian tương tác, sáng tạo và phát triển.

Để chuyển đổi số trong giáo dục thành công, trước hết cần thay đổi tư duy và phương thức triển khai; trong đó phải thực hiện đồng bộ trong từng khâu, từ quản lý đến triển khai thực tế, nhằm tạo ra những tác động thực sự đối với lĩnh vực giáo dục. Chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là việc ứng dụng công nghệ, mà cốt lõi sự thay đổi về tư duy, phương thức dạy học và quản lý, hướng đến một nền giáo dục hiện đại, linh hoạt và phù hợp với bối cảnh mới.