Cải cách hành chính trên thế giới EU xây dựng nền quản trị số hiện đại

Từ “Better Regulation” đến cuộc chiến chống gánh nặng thủ tục

Trọng tâm của cải cách hành chính châu Âu là chương trình “Better Regulation” (Chương trình hoàn thiện chất lượng xây dựng và thực thi quy định), được xem là triết lý quản trị công mới của EU. Chương trình này yêu cầu mọi dự thảo chính sách lớn đều phải được đánh giá tác động đầy đủ trước khi ban hành, đặc biệt là tác động đến doanh nghiệp, chi phí hành chính và khả năng cạnh tranh. EU coi việc kiểm soát chất lượng pháp luật ngay từ khâu xây dựng là biện pháp quan trọng nhất để hạn chế phát sinh thủ tục hành chính mới. Để thực hiện điều đó, EU thành lập Hội đồng thẩm tra quy định, cơ quan giám sát độc lập chuyên rà soát các báo cáo đánh giá tác động của Ủy ban châu Âu. Cơ chế này giúp hạn chế tình trạng ban hành quy định thiếu khả thi hoặc tạo ra chi phí tuân thủ không cần thiết cho xã hội.

Nguồn: ITN

Một bước tiến quan trọng của cải cách hành chính EU là Chương trình REFIT. Đây là chương trình rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành của EU nhằm loại bỏ các quy định chồng chéo, lỗi thời hoặc gây cản trở hoạt động kinh tế. REFIT không chỉ đơn thuần là cắt giảm thủ tục mà còn hướng tới “kiểm tra sức khỏe” của toàn bộ hệ thống pháp luật Liên minh. Thông qua REFIT, nhiều nghĩa vụ báo cáo được tinh giản, nhiều biểu mẫu được hợp nhất và hàng loạt quy trình hành chính được số hóa. EU đặc biệt tập trung vào việc giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), bởi đây là khu vực được cho là chịu tác động lớn nhất từ hệ thống quy định phức tạp của châu Âu.

Song song với REFIT, EU triển khai nguyên tắc “One In, One Out” (1 vào, 1 ra), theo đó nếu một quy định mới làm tăng chi phí hành chính thì cơ quan ban hành phải cắt giảm chi phí tương đương ở lĩnh vực khác. Cách tiếp cận này nhằm kiểm soát “lạm phát thủ tục hành chính”, vốn là tình trạng số lượng nghĩa vụ pháp lý tăng liên tục qua thời gian.

Lấy người dân làm trung tâm

Một trong những trụ cột quan trọng nhất của cải cách hành chính châu Âu là xây dựng chính phủ số và dịch vụ công số xuyên biên giới. EU đã triển khai “Cổng dịch vụ số thống nhất” - Cổng số duy nhất của châu Âu, cho phép công dân và doanh nghiệp tiếp cận thủ tục hành chính trực tuyến trên toàn Liên minh. Hệ thống này cung cấp thông tin pháp lý thống nhất, cho phép thực hiện nhiều thủ tục mà không cần tiếp xúc trực tiếp với cơ quan hành chính. Cùng với đó, EU áp dụng nguyên tắc “Once Only” (một lần duy nhất), theo đó người dân và doanh nghiệp chỉ phải cung cấp dữ liệu một lần; các cơ quan nhà nước có trách nhiệm chia sẻ dữ liệu với nhau thay vì yêu cầu nộp lại hồ sơ nhiều lần. Đây được xem là cuộc cải cách mang tính nền tảng vì nó thay đổi hoàn toàn quan hệ giữa công dân với bộ máy hành chính.

Một trong những sáng kiến đáng chú ý nhất năm 2026 là ý tưởng xây dựng mô hình “EU Inc.” hay còn gọi là “28th Regime” (Thể chế thứ 28). Đây là cơ chế cho phép doanh nghiệp đăng ký hoạt động theo một khuôn khổ pháp lý thống nhất của EU, thay vì phải tuân thủ 27 hệ thống pháp luật quốc gia khác nhau. EU muốn cho phép thành lập doanh nghiệp trong vòng 48 giờ trên phạm vi toàn Liên minh nhằm hỗ trợ startup và doanh nghiệp nhỏ mở rộng hoạt động xuyên biên giới. Đồng thời, Bruxelles cũng tăng tốc chương trình loại bỏ các rào cản trong thị trường chung, đặc biệt là các quy định khác biệt về bao bì, ghi nhãn và tiêu chuẩn kỹ thuật giữa các quốc gia thành viên.

Làn sóng cải cách mới năm 2026 để tăng năng lực cạnh tranh

Năm 2026 đang trở thành bước ngoặt mới trong chương trình cải cách hành chính của Liên minh châu Âu khi Bruxelles đồng loạt thúc đẩy các gói “đơn giản hóa” nhằm giảm gánh nặng hành chính, đơn giản hóa pháp luật và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế châu Âu. EU đang chuyển mạnh từ mô hình quản lý nặng về quy định sang mô hình “quản trị thông minh”, chú trọng hiệu quả thực thi và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Nội dung nổi bật nhất của cải cách hành chính EU năm 2026 là các “Gói sửa đổi tổng hợp”, tức những gói sửa đổi pháp luật quy mô lớn nhằm giảm nghĩa vụ báo cáo và cắt bỏ các quy định chồng chéo. Theo Hội đồng châu Âu, mục tiêu chính thức của EU là giảm ít nhất 25% gánh nặng hành chính đối với toàn bộ doanh nghiệp và giảm 35% đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trước năm 2030.

Gói sửa đổi tổng hợp số I tập trung vào lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững. EU đề xuất nới lỏng nhiều yêu cầu về báo cáo phát triển bền vững, trách nhiệm chuỗi cung ứng và cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới nhằm giảm chi phí và áp lực thủ tục cho doanh nghiệp. Theo kế hoạch mới, số doanh nghiệp phải báo cáo sẽ giảm, một số nghĩa vụ được lùi thời hạn áp dụng và cơ chế kiểm toán dữ liệu môi trường - xã hội - quản trị được đơn giản hóa. Các sửa đổi này được kỳ vọng giúp tiết kiệm hàng tỷ euro chi phí hành chính mỗi năm.

Song song với đó, EU triển khai Gói sửa đổi tổng hợp số II về đầu tư và tài chính để đơn giản hóa thủ tục của chương trình đầu tư châu Âu. Hội đồng châu Âu cho biết các cải cách này có thể huy động thêm khoảng 50 tỷ euro vốn đầu tư công và tư nhân, đồng thời giảm mạnh nghĩa vụ báo cáo và điều kiện hành chính đối với doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn EU.

Một xu hướng mới khác trong năm 2026 là EU đẩy mạnh cải cách thủ tục liên quan đến trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. Bruxelles đang thúc đẩy việc đơn giản hóa các quy định về trí tuệ nhân tạo nhằm giảm áp lực tuân thủ cho doanh nghiệp công nghệ. Một số nghĩa vụ trong Đạo luật Trí tuệ nhân tạo của EU đang được xem xét điều chỉnh hoặc kéo dài thời gian áp dụng để tránh làm chậm đổi mới sáng tạo tại châu Âu. EU nhấn mạnh rằng “đơn giản hóa không đồng nghĩa với bãi bỏ quản lý nhà nước”, mà là xây dựng một khuôn khổ pháp lý hiệu quả và khả thi hơn.