Cải cách niêm yết và cổ phần hóa tạo dư địa hút vốn quốc tế

Chất lượng doanh nghiệp hút vốn ngoại

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng và thu hút mạnh hơn dòng vốn quốc tế, việc hoàn thiện thị trường vốn đang trở thành một trong những yêu cầu quan trọng đối với nền kinh tế.

Theo ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng - Giám đốc Cấp cao Nghiên cứu Chiến lược Thị trường tại HSC, để thu hút dòng vốn đầu tư, đặc biệt là vốn ngoại, cần nhìn lại những yêu cầu cốt lõi mà nhà đầu tư đặt ra đối với một tài sản. Trong đó, yếu tố đầu tiên là chất lượng của doanh nghiệp và chất lượng tài sản. Một doanh nghiệp có nền tảng hoạt động tốt, lịch sử vận hành lâu năm và tài sản chất lượng sẽ tạo được sức hấp dẫn lớn hơn đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

Bên cạnh đó, khả năng sinh lời cũng là yếu tố quan trọng khi nhà đầu tư quyết định rót vốn. Theo ông Dũng, giá trị của doanh nghiệp cần phản ánh được tiềm năng tăng trưởng cũng như triển vọng lợi nhuận trong tương lai. Tuy nhiên, yếu tố được nhiều nhà đầu tư nước ngoài quan tâm nhất hiện nay vẫn là quản trị rủi ro, đặc biệt là rủi ro pháp lý. Nếu những vướng mắc liên quan đến khung pháp lý và cơ chế thực thi tiếp tục được tháo gỡ, sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam đối với dòng vốn ngoại sẽ được cải thiện đáng kể.

Từ góc nhìn này, chuyên gia từ HSC cho rằng các doanh nghiệp nhà nước hiện vẫn sở hữu nhiều lợi thế đáng chú ý. Đây phần lớn là nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn, nền tảng tài sản tốt, hoạt động trong các lĩnh vực trọng yếu và có lịch sử vận hành tương đối ổn định. Vì vậy, nhóm doanh nghiệp này tiếp tục được xem là nguồn hàng có sức hút đối với các nhà đầu tư lớn.

Dù vậy, vấn đề cần được quan tâm nhiều hơn hiện nay nằm ở cơ chế định giá và quản trị rủi ro pháp lý trong quá trình cổ phần hóa, thoái vốn. Ông Dũng cho biết, việc xác định giá khởi điểm cũng như quy trình đấu giá cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng minh bạch hơn nhằm hạn chế các rủi ro phát sinh. Khi những điểm nghẽn này được xử lý hiệu quả, sức hấp dẫn của doanh nghiệp nhà nước đối với nhà đầu tư nước ngoài sẽ gia tăng đáng kể.

Cổ phần hóa mở rộng dư địa hút vốn

Có thể thấy, nếu quá trình cổ phần hóa và thoái vốn được triển khai hiệu quả, đồng thời các doanh nghiệp đáp ứng tốt các yêu cầu về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng cũng như giới hạn sở hữu nước ngoài, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để thu hút dòng vốn quốc tế trong thời gian tới. Việc bổ sung thêm các doanh nghiệp quy mô lớn, chất lượng lên sàn cũng được kỳ vọng sẽ góp phần mở rộng quy mô thị trường và nâng cao chất lượng hàng hóa cho nhà đầu tư.

Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh, trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao chất lượng, việc phát triển thị trường vốn nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Đảng, Quốc hội và Chính phủ đặc biệt quan tâm.

Theo bà Phương, nhiều chủ trương lớn đã được ban hành nhằm phát triển đồng bộ thị trường tài chính và nâng cao vai trò của khu vực doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế. Đáng chú ý, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu xây dựng doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả theo cơ chế thị trường, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, đồng thời thực hiện quản trị hiện đại, công khai và minh bạch.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đứng trước cơ hội được nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell, vai trò của các doanh nghiệp nhà nước niêm yết và đăng ký giao dịch càng trở nên quan trọng hơn. Đây là nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt và có khả năng tạo sức hút mạnh đối với dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Mở đường cho doanh nghiệp FDI

Bên cạnh câu chuyện cổ phần hóa và nâng chất lượng thị trường, dòng vốn FDI tiếp tục là điểm nhấn đáng chú ý của nền kinh tế trong những tháng đầu năm nay. Theo số liệu từ Cục Thống kê, trong 4 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt khoảng 18,24 tỷ USD, tăng 32% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này cho thấy Việt Nam vẫn duy trì được sức hấp dẫn đối với các doanh nghiệp FDI trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.

Tuy nhiên, sự hiện diện của khối doanh nghiệp FDI trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện vẫn khá hạn chế dù khu vực này đang đóng vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế. Theo ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, trong khoảng 2 năm trở lại đây, Việt Nam đã triển khai nhiều cải cách quan trọng nhằm hoàn thiện thị trường vốn và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp niêm yết.

Đáng chú ý, Nghị định 245/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 155/2020/NĐ-CP đã rút ngắn thời gian xử lý quy trình niêm yết cổ phiếu từ khoảng 90 ngày xuống còn 30 ngày. Cùng với đó, nhiều thủ tục trung gian cũng được cắt giảm, giúp quá trình niêm yết trở nên thuận lợi hơn.

Ở thị trường trái phiếu, nhiều điều chỉnh cũng đang được thực hiện theo hướng hỗ trợ hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp. Theo ông Dũng, quy định về kỳ hạn tối thiểu của trái phiếu đã được điều chỉnh từ 10 năm xuống còn 5 năm, qua đó giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc xây dựng kế hoạch phát hành và tiếp cận nguồn vốn.

Dù vậy, số lượng doanh nghiệp FDI có tỷ lệ sở hữu nước ngoài trên 50% niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện vẫn dưới 20 doanh nghiệp và nguyên nhân xuất phát từ cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Phần lớn doanh nghiệp FDI tại Việt Nam là công ty con của các tập đoàn lớn với tiềm lực tài chính mạnh nên nhu cầu huy động vốn qua thị trường chứng khoán chưa thực sự cấp thiết.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp FDI hiện áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS trong khi Việt Nam vẫn sử dụng hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS). Sự khác biệt giữa hai hệ thống kế toán khiến quá trình chuyển đổi hồ sơ niêm yết trở nên phức tạp hơn, làm gia tăng chi phí và thời gian chuẩn bị. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp FDI cũng có cấu trúc sở hữu tương đối phức tạp, trong khi quá trình tái cấu trúc để đáp ứng điều kiện niêm yết có thể phát sinh nghĩa vụ thuế dù không tạo ra dòng tiền thực tế.

Từ thực tế này, chuyên gia từ HSC cho rằng bên cạnh việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, Việt Nam cần có thêm các chính sách hỗ trợ phù hợp dành cho doanh nghiệp FDI trong quá trình niêm yết. Nếu những vướng mắc liên quan đến chuẩn mực kế toán, cơ cấu sở hữu và nghĩa vụ thuế được tháo gỡ hiệu quả hơn, nhu cầu niêm yết của khối doanh nghiệp FDI trên thị trường chứng khoán Việt Nam có thể sẽ gia tăng trong thời gian tới.