Cái giá của gian lận thi cử

Giám thị kiểm tra vật dụng của thí sinh trước giờ thi. Ảnh: M. Hiền

Theo thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, cả nước có 74 thí sinh bị đình chỉ thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Trong đó, phần lớn trường hợp vi phạm do mang điện thoại di động vào phòng thi, số còn lại sử dụng tài liệu trái phép. Đây là những con số không lớn so với hơn 1,2 triệu thí sinh dự thi, nhưng đủ để cho thấy gian lận thi cử vẫn là vấn đề cần được quan tâm. Kỳ thi tốt nghiệp THPT luôn tiềm ẩn nguy cơ tiêu cực, nhất là khi các thiết bị công nghệ ngày càng tinh vi và khó phát hiện.

Nhìn vào những trường hợp bị đình chỉ thi, có thể thấy hầu hết không xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về quy chế. Trước kỳ thi, các em đều được nhà trường phổ biến quy định, giáo viên nhắc nhở nhiều lần về những vật dụng không được mang vào phòng thi và các hành vi vi phạm quy chế. Thế nhưng, từ tâm lý chủ quan, lo lắng trước kỳ thi đến mong muốn có thêm một "điểm tựa" khi làm bài khiến một số thí sinh vẫn vi phạm.

Không ít giáo viên có nhiều năm tham gia công tác coi thi cho rằng, hình thức gian lận ngày nay đã khác trước rất nhiều. Nếu trước đây chủ yếu là tài liệu, giấy ghi chép thì nay các thiết bị điện tử ngày càng nhỏ gọn, khó phát hiện hơn. Đáng lo ngại, sự phát triển của AI và các thiết bị công nghệ ngụy trang đang làm gia tăng nguy cơ gian lận thi cử. Chỉ cần chụp đề thi và gửi ra ngoài, AI có thể hỗ trợ giải bài trong thời gian rất ngắn, sau đó đáp án được truyền ngược vào phòng thi qua các thiết bị siêu nhỏ. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo đảm tính công bằng, nghiêm túc của kỳ thi và đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa chặt chẽ hơn.

Tại thành phố Huế, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay diễn ra an toàn, nghiêm túc. Trước cổng nhiều điểm thi, phụ huynh lặng lẽ chờ đợi con, còn các đội hình thanh niên tình nguyện nhiệt tình hỗ trợ thí sinh. Không khí ấy cho thấy sự quan tâm của gia đình và xã hội đối với một kỳ thi quan trọng, đồng thời gửi gắm niềm tin vào sự công bằng và trung thực trong giáo dục. Bởi lẽ, dù công nghệ có thay đổi đến đâu thì điều quyết định vẫn là ý thức của thí sinh. Các em vào phòng thi với tâm lý tự tin, thoải mái sẽ không nghĩ đến chuyện gian lận.

Không ít phụ huynh ở Huế có cùng suy nghĩ, kỳ thi không chỉ có điểm số, bởi họ không còn đặt nặng chuyện con phải đạt điểm cao bằng bạn bè. Một kỳ thi chỉ là một dấu mốc trên hành trình trưởng thành. Thực tế, có người từng đạt kết quả không như mong muốn nhưng vẫn tìm được hướng đi phù hợp bằng sự nỗ lực của bản thân. Cũng có những người sở hữu bảng điểm đẹp nhưng lại loay hoay khi bước vào cuộc sống. Sau cùng, điều giúp mỗi người đi xa hơn vẫn là năng lực thực chất, tinh thần trách nhiệm trong những lựa chọn của mình.

Pháp luật luôn có chế tài đủ nghiêm khắc để xử lý hành vi gian lận. Nhưng hình phạt lớn nhất có lẽ không nằm ở những con số hay mức án, mà ở việc người trẻ đánh mất cơ hội được khẳng định năng lực bằng chính sức mình.